Sportpsycholoog Joep Teeken schreef het boek ‘De mens achter de atleet in de schijnwerpers’. Hij pleit voor een werkwijze waarbij de mens en zijn omgeving centraal staan juist als het over presteren gaat. In een serie van vijf artikelen gaat hij in op zijn geïntegreerde zienswijze en aanpak op het gebied van training van prestatiegedrag. In dit vijfde en laatste artikel wordt ingegaan op een belangrijk aspect van de geïntegreerde aanpak, namelijk dat we zitten in hetzelfde schuitje zitten als de atleet.
3 september 2026
Opinie
Als de vertrouwensband tussen de atleet en zijn omgeving uitgangspunt is voor verdere ontwikkeling en duurzame prestaties, dan is het logisch en noodzakelijk om ook de omgeving van de atleet bij de begeleiding te betrekken. In de geïntegreerde aanpak wordt het prestatiegedrag van de atleet beschouwd als een uitingsvorm van het vroegere en/of huidige systeem. We kunnen de vertrouwensband met de atleet verbeteren door open te zijn, de atleet te laten zien dat we niets te verbergen hebben en voor de atleet op te komen. Het is dus belangrijk dat we als coach, ouders en/of onderdeel van de begeleiding ons bewuster worden van hoe we contact maken met de atleet en wat hiervan het effect is. Hoe doen we dit? De drie overkoepelende processen in de ontwikkeling van de atleet, te weten verbinden, verdiepen en groeien, zijn ook van toepassing op ons. We verwachten veel van de atleten en het is ook nodig dat we veel van onszelf verwachten op het gebied van persoonlijke ontwikkeling. We zitten in hetzelfde schuitje.
"Daar stond ik in het begin van mijn carrière als sportpsycholoog niet bij stil"
Joep Teeken
Op de eerste plaats hebben we allemaal 3-ikken: een gezonde-ik, een overlevings-ik en een getraumatiseerde-ik (zie artikel 1). Welke ik bepaalt jouw gedrag voornamelijk in het contact met de atleet? En welke ik evalueert of juist beoordeelt de prestaties van de atleet. Ten tweede lopen wij ook rond met de vraag ‘ben je er voor mij?’ (zie artikel 2). We kunnen stellen dat wij allemaal een sterke behoefte hebben om gezien en begrepen te worden. Het derde artikel gaat over het welzijn van de atleet. Hoe is het dan met ons welzijn? In welke mate zijn we onszelf terwijl we coachen, begeleiden of ouder zijn? En tenslotte, is onze persoonlijke ontwikkeling om meer ons zelf te kunnen zijn ook essentieel (zie artikel 4). Welke patronen zijn effectief en welke ineffectief in het contact met de atleet? En wie is de mens achter de coach?
Deze vier thema’s zijn dan ook van toepassing op mij. Inmiddels weet ik dat ik alleen die personen verder kan helpen tot waar ik ben in mijn eigen ontwikkeling. Daar stond ik in het begin van mijn carrière als sportpsycholoog niet bij stil. Mijn getraumatiseerde-ik gaat over het goed moeten doen, onzekerheid dat ik niet goed genoeg ben, dat ik het niet kan. Veel atleten die naar mij toe kwamen hadden last van druk en ik dus ook. Mijn onzekerheid moest bedekt worden. Ik mocht niets over het hoofd zien en ik overdonderde de atleten met vele vragenlijsten. Het inzetten van mentale vaardigheden was destijds een perfecte manier om niet naar mijn onzekerheid te hoeven kijken. Dit was hiermee onder controle. En dit terwijl ik van de atleet wel verwachtte dat het wel over zijn onzekerheid mocht gaan. Dit alles had natuurlijk een negatief effect op het contact met de atleten met wie ik werkte en hiermee ook op het resultaat van de begeleiding, althans dat begrijp ik tegenwoordig. Toen kon ik vanuit mijn overlevings-ik reageren dat de atleet niet zijn best deed, vermijdend gedrag vertoonde, dat hij mentaal niet sterk genoeg was om de top te bereiken en/of dat hij weerstand heeft tegen psychologie. Allemaal logisch gedrag van mij vanuit de overlevings-ik om mijn getraumatiseerde-ik buiten beschouwing te laten.
"Een excuus richting de atleten in mijn eerste periode als sportpsycholoog is op zijn plaats"
Joep Teeken
Dit gedrag zie ik ook bij coaches, ouders en collega’s. Wie herkent zich hierin? Ik merk dat het ook een fase was in mijn proces en misschien in ieders proces, net zoals we weten dat de atleet tegenslag nodig heeft om te kunnen groeien. Een excuus richting de atleten in mijn eerste periode als sportpsycholoog is op zijn plaats, aan die atleten die de stap naar mij gezet hebben voor hulp, omdat ik hen niet goed begreep… sorry. En tegelijkertijd ook een dankjewel. Zij hebben me bewust gemaakt dat ik iets miste, dat mijn aanpak niet toereikend was. Dit was het startpunt voor de training van prestatiegedrag vanuit een breder perspectief: de geïntegreerde aanpak.
Wie wil nou niet zichzelf beter leren kennen om beter te kunnen verbinden en verdiepen voor meer welzijn en effectiever prestatiegedrag, coachgedrag en/of oudergedrag? Wie wil nou niet vanuit meer balans handelen, zodat we een betere vertrouwensband opbouwen met de atleet in plaats van dominant gedrag en/of sub-assertief gedrag? Als we echt willen werken aan progressie bij de atleten, dan moeten we echt zijn.
Joep Teeken is opgeleid als bewegingswetenschapper en begeleidt als sportpsycholoog atleten op recreatief tot en met olympisch niveau, coaches en ouders van talenten aan de hand van zijn systemische en mensgerichte benadering. Deze benadering is uitvoerig beschreven in zijn wetenschappelijke onderbouwede en praktijkgerichte boek ‘De mens achter de atleet in de schijnwerpers’ uit 2025. Zijn expertise ligt vooral in het doorgronden en doorbreken van onderliggende patronen in het individu en/of het systeem, die een rol spelen bij het prestatiegedrag.
Deel dit bericht:
Joep Teeken
Door: Joep Teeken
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
