Training van prestatiegedrag vanuit een breder perspectief, deel 2: verbinden

Een sterke vertrouwensband tussen de atleet en zijn coach is het hart van het effectief en succesvol coachen. De beste atleten ter wereld beweren vaak dat hun coaches en ouders wezenlijk hebben bijgedragen aan hun successen, blijkende uit interviews en biografieën. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt dit. Onze sterke behoefte om te verbinden is aangeboren, maar de Westerse cultuur predikt onafhankelijkheid, zeker in de topsport. Dan is het ook logisch dat we het nemen van eigen verantwoordelijkheid vooral bij de atleet leggen en dat we in de begeleiding van de atleten vooral spreken over zelfregulatie. Hiermee wordt bedoeld dat de atleet vaardigheden kan leren en toepassen om zijn ontwikkeling zelf te reguleren. Hij neemt dan meer de verantwoordelijkheid over zijn eigen prestatiegedrag en ontwikkeling. Dit is belangrijk en verdient zeker aandacht, maar als dat te veel aandacht krijgt, staat de atleet niet in verbinding met zichzelf en/of bijvoorbeeld zijn coach. In de recent verschenen biografie van Dafne Schippers is dit duidelijk beschreven en ook herkenbaar voor Tom. Wie is Tom? In het eerste artikel heb ik hem geïntroduceerd als een topatleet die ondermaats presteerde tijdens de wereldkampioenschappen, ondanks een – naar ons idee – gedegen voorbereiding.

Ik liep vast in het aanleren van zelfregulatievaardigheden. Als ik echt goed naar Tom zou hebben geluisterd, had ik gehoord dat hij het contact met zijn coach als onveilig ervoer. Het was dus niet vreemd dat hij blokkeerde op cruciale momenten. Ik verwacht trouwens dat Tom zich ook door mij niet helemaal begrepen voelde. 

De afgelopen jaren zie ik het graag anders. Het moet anders. Nu weet ik dat naast zelfregulatie co-regulatie staat als de basis voor ons zijn. Hierbij gaat het over het belang van een vertrouwensband en over de verantwoordelijke rol van de coach bij het opbouwen van deze band. Deze verantwoordelijkheid is vergelijkbaar met die van ouder richting kind, leraar richting leerling en therapeut richting cliënt. 

Bij een sterke vertrouwensband voelt de atleet zich gezien. Dit is een primaire psychologische behoefte die gedurende het hele leven aanwezig is. We lopen de hele dag onbewust dan wel bewust rond met de vraag: ‘Ben je er voor mij?’. De atleet is dus afhankelijk van anderen hoe hij in deze behoefte wordt voorzien. Dit betekent dat wat de een zegt, denkt, voelt, verwacht en doet, een effect heeft op de ander.

Als de coach in deze behoefte wil voorzien, is het belangrijk dat hij toegankelijk, responsief en emotioneel betrokken overkomt. Met toegankelijkheid is de coach aanwezig, met responsiviteit reageert hij op de atleet en met emotionele betrokkenheid stemt hij af op de psychologische basisbehoeften van de atleet. Meestal valt er veel winst te halen in het afstemmen. Een rustige, accepterende, nieuwsgierige en empathische houding helpt hierbij. Hoe rustig kun jij zijn in de hectiek van (top)sport?

We dienen het prestatiegedrag van de atleet te begrijpen aan de hand van de interactie tussen twee of meerdere personen. Een tegenvallende prestatie zegt niet alles over het vermogen van de atleet en misschien meer over de ervaren onveilige emotionele verbinding in het heden en/of verleden. Faalangst bijvoorbeeld is niet alleen de angst van de atleet. Er is altijd een link richting een ander: ‘Ik mag niet falen, anders krijg ik geen waardering van mijn coach die resulteert in minder speelminuten’.  Onveiligheid zorgt voor een overmatige activering van de overlevings-ik (vechten, vluchten of bevriezen) en dat heeft vervolgens een negatief effect op de kwaliteit van de uitvoering en hiermee de prestatie.

De voordelen van een sterke vertrouwensband zijn legio. Zo draagt het bij aan de persoonlijke ontwikkeling, het welzijn, de talentontwikkeling en een duurzaam optimaal presteren.

Het is de voorwaarde voor een veilig en optimaal leer- en presteerklimaat. Als de verbinding als onveilig wordt ervaren, bestaat de kans dat de beschreven effecten negatief zijn. Met een sterke vertrouwensband tussen de atleet en zijn coach is er ook meer toewijding (om er samen voor te gaan voor een langere periode), meer overeenstemming (over de gestelde doelen en de taak- en rolverdeling) en een betere samenwerking (ten aanzien van de gezamenlijke doelen en het naleven van gezamenlijke waarden en normen).