In memoriam: Loek Jorritsma (1943-2024)

door: Peter Hopstaken

'In Nederland bepaalt gek genoeg het Ministerie van Financiën wat precies onder een sportaccommodatie moet worden verstaan, en niet zoals je zou verwachten het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. En wie waren daar tot voor kort de dupe van? Sommige exploitanten van sportaccommodaties en sommige organisatoren van sportevenementen.'

Zo begon de allereerste column van de op 27 februari jl. overleden Loek Jorritsma op Sport Knowhow XL. Die column werd gepubliceerd op 11 september 2007, een week na de officiële lancering van het platform. De inhoud ervan stond model voor de tientallen bijdragen die Loek later nog aan Sport Knowhow XL zou leveren waarin de - soms gespannen - relatie tussen overheid en sport vaak centraal stond. Hij had daarbij een scherp oog voor juridische details en liet daarbij niet na om misstanden en hiaten in de wetgeving waar (sommige) partijen uit de sportwereld de dupe van waren aan de kaak te stellen.

Zo schreef hij in genoemde eerste column over de belastinginspecteur die had beslist dat over de inschrijfgelden van de deelnemers aan de Vierdaagse het volle pond (19%) aan BTW moest worden afgedragen. Waarom? Omdat het parcours van de Vierdaagse volgens de inspecteur géén sportaccommodatie was... Een kolfje naar de hand van Loek.

Een ander onderwerp waar Loek in de beginjaren van Sport Knowhow XL regelmatig over schreef: staatssteun. Deze was in zijn ogen ongeoorloofd waar het ging om die van diverse gemeenten aan betaald voetbalorganisaties. Ruim vijf jaar na deze publicatie leidde Loek's gespit naar staatssteun aan voetbalclubs tot een uitgebreid artikel op De Correspondent met een prachtige fotoreportage en een knallende kop erboven: 'Deze oud-ambtenaar uit Hoorn gaat Real Madrid veroordeeld krijgen voor staatssteun'.

Er was dus ongeoorloofde staatssteun aan de ene kant, maar aan de andere kant ontbrak volgens Loek juist vanzelfsprekende staatssteun aan sportverenigingen, die door de Hoge Raad niet als ANBI’s (algemeen nut beogende instellingen) werden beschouwd, met als gevolg een minder gunstig fiscaal regime. Loek bedacht vervolgens een creatieve oplossing waardoor sportverenigingen in de toekomst voortaan wél als ANBI's gezien zouden kunnen worden.

Zijn creativiteit bleek al veel eerder. In zijn Liber Amicis dat hij als pronkstuk achterliet na zijn pensionering kunnen we lezen dat hij - met twee anderen waaronder toenmalig Heineken-directeur Robert Elfrink - als de geestelijk vader van het Holland Heineken House mag worden beschouwd. Dat speelde al in 1983, toen bedacht werd om voor alle Nederlanders die tijdens de Olympische Spelen in Los Angeles zouden verblijven een centrale ontmoetingsplaats te creëren. Het vervolg is bekend, het 'huis' werd tijdens talloze Olympische Spelen erna een daverend succes.

Ook bedacht Loek een alternatief voor de bekende - en nog steeds van toepassing zijnde - Top 10-ambitie, ofwel de door NOC*NSF uitgesproken de ambitie om bij de beste tien topsportlanden van de wereld te willen horen. In plaats van deze ambitie na te jagen pleitte Loek voor ‘Het gezamenlijk realiseren van een nationale infrastructuur die het alle nationale talenten mogelijk maakt om in hun tak van sport met succes op het allerhoogste niveau mee te doen.’

Verder schreef Loek over legio andere onderwerpen, onder meer over een onrechtmatige tender van KNSB/NOC*NSF, regelmatig over de gevolgen van de Wet Markt en Overheid voor de sport (bijvoorbeeld hier), de organisatie van de eerste Europese Spelen en het Europese voorzitterschap van Nederland in 2016 en de betekenis daarvan voor de sport.

Maar van alle thema's die in Loek's columns de revue passeerden was er een die hem de laatste jaren het meest na aan het hart lag: een sportwet, of liever gezegd het ontbreken ervan. In zijn ogen was die wet nodig zodat de Rijksoverheid sportorganisaties juridisch zou kunnen erkennen als organisaties met de daadwerkelijke belasting van een publieke taak op verschillende terreinen. Hij kreeg op Sport Knowhow XL in de rubriek Vraag & Antwoord van Koen Breedveld in antwoord op diens vraag ruim de gelegenheid voor eens en altijd en voor iedereen die erin geïnteresseerd was helder aan te geven wat er in zo’n wet geregeld zou moeten worden cq. wat zo’n wet de sport kan opleveren.

Een van zijn finest hours moet Loek beleefd hebben toen de Nederlandse Sportraad in 2020 in een rapport de regering adviseerde om 'sport in de toekomst te beschouwen als publieke voorziening en de taken en verantwoordelijkheden die dit met zich meebrengt vast te leggen in een sportwet'. Naar aanleiding daarvan publiceerden wij dit interview met Loek.

Nog mooier leek het te worden toen de Tweede Kamer op 8 juli 2021 een motie aannam van Van der Laan c.s. die minister Conny Helder opriep om voorbereidingen gaan te treffen voor een Sportwet. Omdat de minister vervolgens naar aanleiding van het nodige veldwerk en uitgevoerde studies anderhalf jaar later aangaf het niet nodig vond om 'rollen en verantwoordelijkheden vast te leggen in een stelsel- of systeemwet' volgde op 1 december 2022 een nieuwe motie die verzocht om een sportwet uit te laten werken. Ook die motie werd aangenomen. Kort erop kondigde minister Helder een Kamerbrief aan waarin de hoofdlijnen over wetgeving op het gebied van sport worden geschetst. Deze brief verscheen inderdaad afgelopen zomer op 15 juni. Vervolgens nam even later, op 5 juli, de Tweede Kamer een motie van Van den Brink en Heerma aan om pas in 2026 te bezien of een sportwet noodzakelijk is, omdat 'een dergelijke kaderwet ingrijpende gevolgen kan hebben voor de organisatie en uitvoering van sportbeleid en dat het daarom belangrijk is om zorgvuldig af te wegen of dergelijke wetgeving noodzakelijk en wenselijk is'.
 
Of die sportwet er uiteindelijk wel of niet zal komen, Loek zal dat helaas niet meemaken. Wel schitterde hij in een recent artikel in NRC op 20 oktober 2023 over een ‘stille pandemie’ die gaande is in Nederland: het gebrek aan beweging. Elk jaar overlijden duizenden mensen omdat ze te weinig bewegen. Het artikel beantwoordt de vraag hoe deze stille ramp kan blijven woekeren en zoomt daarbij in op de overheid die zichzelf tegenwerkt en de Tweede Kamer op het verkeerde been zet. Loek komt in dat artikel uitgebreid aan het woord. Achteraf bleek het de laatste keer dat hij zo uitgebreid in het openbaar zijn ongeëvenaarde kennis zou ventileren.

In zijn laatste e-mail aan mij, op 29 december 2023, schetst hij kort hoe hij er medisch voorstond, na een hartoperatie in het AMC en daarna wegens complicaties extra behandelingen in de ziekenhuizen van Purmerend en Hoorn. Kenmerkend voor zijn enorme gedrevenheid schreef hij mij vervolgens: 'je begrijpt dat mijn betrokkenheid bij het sportbeleid nog steeds doorgaat, maar niet meer uitgesproken. Zo zou ik op het dreigend tekort aan indoortennisbanen, waarop de KNLTB de overheid om hulp vraagt, uiteraard hebben gereageerd. Wijzend op de openlijke competitie die er is tussen de sportorganisaties om een groter marktaandeel te veroveren. Padel verdringt tennis. En dat hoort bij de marktwerking waarvoor de sportorganisaties hebben gekozen.'

Loek Jorritsma was wethouder (o.a. sport) in de gemeente Hoorn (1974–1976). Daarna studeerde hij af in de sociale wetenschappen en werkte vanaf 1979 bij de Directie Sport van het Ministerie van VWS, waar hij onder andere verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van het beleid op het gebied van topsportevenementen en topsportaccommodaties. Op 1 april 2006 ging hij met de VUT. Bij zijn afscheid schreef Jorritsma een bijdrage aan de discussie over de juridische verankering van sport in het beleid van de rijksoverheid. Hij pleit er voor om sport meer te zien als een publieke zaak en te komen tot een kaderwet specifiek sportbeleid. Na zijn pensionering is hij tot aan zijn overlijden zeer betrokken gebleven bij sportbeleid in brede zin en dat van de overheid in het bijzonder.