Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Column XL-Item

Sportactiviteiten voor mensen met verslavings- en psychische problematiek 14 april 2020

Dit is het laatste artikel in een reeks van vier. In het eerste artikel bespreekt Bas van Nierop de normaliserende werking van sport. In het tweede artikel beschrijft Justus Beth het belang dat sociale professionals inzien wat sport kan betekenen voor de zelfredzaamheid van hun cliënten. In het derde artikel stelt Bas van Nierop de aanpak van Life Goals Amersfoort centraal. Dit vierde artikel focust op de inzet van sport bij De Hoop GGZ.

Een praktijkvoorbeeld met meerwaarde en oog voor risico’s

door: Moniek Zuurbier & Lianne Kleijer-Kool

'Vroeger in de sport op het plein mochten de minderen nooit meedoen. Maar hier in de zaal is iedereen evenveel waard. Iedereen heeft evenveel kansen. En dat is apart wanneer je ergens vandaan komt waar dat niet zo is. Dat kopieer je dan, dat zijn de voorbeelden van de ervaringsdeskundigen. Dat geeft je motivatie dat het wel gaat lukken.' Dit citaat en de andere citaten die nog volgen in dit artikel zijn van ofwel professionals of cliënten die zijn geïnterviewd tijdens ons onderzoek bij De Hoop GGZ. We hebben in de periode juni tot november 2019 in totaal 14 professionals en 3 cliënten geïnterviewd, en daarnaast geobserveerd bij de sportactiviteiten waar met de deelnemers was gesproken. De Hoop GGZ bedient een brede doelgroep van mensen die psychische of psychiatrische problemen kennen, dan wel kampen met verslavingen en soms ook justitiecontacten hebben. Wat is de waarde van sport- en beweegdeelname voor mensen in dergelijke kwetsbare posities?

ColumnXLLianne-1De Hoop GGZ is een organisatie voor GGZ en verslavingszorg voor volwassenen, jongeren en kinderen, met als centrale locatie het ‘Dorp De Hoop’ in Dordrecht. Naast ambulante en klinische vormen van behandeling biedt zij diverse vormen van woonbegeleiding. Deze verschillende interventies kunnen ook opeenvolgende fasen zijn in het traject van een ‘bewoner’ of ‘gast’. 

Interne opleidingsschool voor ervaringsdeskundigheid
Sport- en beweegactiviteiten worden aangeboden door de zogenoemde interne opleidingsschool voor ervaringsdeskundigheid en in de verschillende klinieken. In de klinieken vinden allerlei actieve momenten plaats. In de eigen fitnessruimten begeleiden sportcoaches en groepswerkers bijvoorbeeld fitnessuren, maar er zijn ook groepsprogramma’s met activiteiten als volleybal, trefbal, voetbal en badminton.  

De interne opleidingsschool voor ervaringsdeskundigheid is in 2016 van start gegaan. Bewoners van De Hoop kunnen een opleiding doen van ongeveer een jaar gericht op hun herstel en het inzetten van hun ervaringskennis voor een waardevolle bijdrage aan de samenleving, bij voorkeur door toeleiding naar een betaalde baan. Ze zijn na succesvolle afronding gecertificeerd ervaringswerker en kunnen daarmee ook doorstromen naar vervolgopleidingen. 

Sport wordt ingezet om allerlei doelen te bereiken. Er wordt gewezen op een verbeterde fysieke en geestelijke gezondheid

Element voor herstel
Een belangrijk ‘domein’ in de school is sport, want ‘sport is een belangrijk element voor ons herstel’. Onder begeleiding van sportcoaches (senior ervaringsdeskundigen of maatschappelijk sportcoaches van Stichting Life Goals – die overigens deze cursus ook bij De Hoop aanbieden) en ervaringsdeskundigen in opleiding (de ‘junioren’) wordt er gefitnest, gevoetbald, gevolleybald en gebokst. Grotendeels in de eigen sportzaal, maar soms ook daarbuiten bij toernooien als het European Football Works Festival. 

Deelname is vrijwillig. De samenstelling van de deelnemers varieert. Iedereen vanuit ‘het dorp’ kan komen, behalve als dat niet mogelijk is, bijvoorbeeld voor diegenen die nog in een gesloten kliniek verblijven. Ook nemen soms voormalige bewoners of mensen uit de buurt deel.

Individueel kapitaal
ColumnXLLianne-2Sport wordt ingezet om allerlei doelen te bereiken. Er wordt gewezen op een verbeterde fysieke en geestelijke gezondheid (‘gezonder lichaamsgewicht, geeft meer energie, werkt ontspannend en helpt tegen depressie’, aldus het visiedocument van de interne opleidingsschool voor ervaringsdeskundigheid), maar ook op competenties als discipline, verantwoordelijkheidsgevoel, omgaan met winst en verlies, en goed feedback geven en ontvangen. Een regiebehandelaar ziet daarin ook het voordeel van sport: ‘Dit is spontaan – door sport leren om meerdere perspectieven te nemen, aangesproken te worden door anderen, door medecliënten, en op een goede manier feedback krijgen – niet een stukje therapie, niet onder toezicht van een behandelaar zijn, maar spontaan.’ 

Ook bij deelnemers die vanuit Justitie bij De Hoop zijn, zien behandelaars sport als middel om bijvoorbeeld agressie te reguleren. ‘Het gaat vaak om mensen die een persoonlijkheidsstoornis hebben en emotieregulatieproblematiek hebben. Ze zijn soms niet gewend om in woorden uit te leggen waarom ze reageren op een bepaalde manier en ze worden ineens boos. Dan is het goed om via sport die energie kwijt te kunnen en tot rust te komen.’ 

Rolmodellen
De ervaringsdeskundige begeleiders fungeren daarin als rolmodellen. Zij bieden motivatie, ondersteuning en leermomenten voor de deelnemers. In elk gesprek dat wij voeren met deelnemers komt de respectvolle en gelijkwaardige bejegening van de ervaringsdeskundigen naar voren. Ze leren van iemand die hun ervaringen kent en ‘die dezelfde taal spreekt’. Begeleiders geven aan dat ze de deelnemers met hun eigen verhaal een ander perspectief willen geven. ‘Ze moeten nieuwe referentiekaders opbouwen en kijken af van begeleiders: zo kun je ook conflictsituaties oplossen.’ 

'Jij drukt nu wel 100 kilo, maar je kan nog niet eens over je gevoel praten’ 

Bij deze focus op wat als individueel kapitaal kan worden geduid, worden ook kanttekeningen geplaatst. Zo zien begeleiders en behandelaars een risico voor verslavingsgevoelige cliënten. Zij moeten niet de ene verslaving voor de andere verruilen. ‘Sommige gasten ken ik al jaren en zie ik meerdere keren terugkomen. Soms zijn ze te veel ‘fitness minded’ en gebruiken ze dat om zich sterk te houden, als een soort copingmechanisme. Dan zeg ik: 'jij mag nu niet meedoen. Jij moet eerst leren praten over je kwetsbaarheid'. Of ik daag ze uit: jij drukt nu wel 100 kilo, maar je kan nog niet eens over je gevoel praten.’ 

Anderzijds wordt sport voor deze doelgroep – mits gedoseerd – ook gezien als een gezonde vrijetijdsbesteding en zou het de gelegenheid en tijd voor terugval in negatief gedrag verminderen. ‘In een verslaving wil je graag dat mensen niet alleen iets niet doen – dat is heel moeilijk – maar iets anders doen, iets wat ook een bepaalde kick geeft.’ En een cliënt: ‘Als je sport, kun je je niet bezig houden met drugs en criminaliteit.’ 

ColumnXLLianne-3Sociaal kapitaal
Een ander belangrijk streven is het versterken van sociaal kapitaal. Naast ‘gewoon plezier samen’, ‘elkaar motiveren’ en ‘nieuwe mensen ontmoeten van andere afdelingen’, wordt gewezen op een breder sociaal netwerk. Dat netwerk zou dan weer kansen bieden op vrijwilligerswerk of een betaalde baan. Zo melden cliënten die weer zijn gaan sporten bij De Hoop zich aan bij een reguliere sportclub. ‘Ik kwam door aanmelding bij een sportschool oude, maar goede vrienden van vroeger weer tegen en zo heb ik ook een stageplek voor mijn Fitvak A-opleiding kunnen regelen.' Dit veronderstelt wel een positief sociaal netwerk. Een risico dat gezien wordt is juist een negatief sociaal netwerk. ‘Er kan bij sport ook gehandeld worden in pillen om spieren te vergroten. Daar zijn we niet blij mee.’

Naast sporten bij De Hoop is een aantal bewoners ook actief (geweest) als servicemedewerker/gastheer bij FC Dordrecht of volgen daar een KNVB-opleiding tot steward. Ze krijgen een vrijwilligersvergoeding, maar zien het ‘eigenlijk als hobby, als een manier om contacten op te doen en verantwoordelijkheid te hebben’. Ook de coördinator van FC Dordrecht geeft aan dat ‘men het geweldig vindt dat ze opgenomen worden in de organisatie.’

Periode na behandeling
Sportgerelateerde activiteiten zijn zo gericht op de periode na De Hoop. ‘Ik hoop ze met sport te kunnen triggeren, dat ze nadenken over het opnieuw inrichten van het leven. Want hoe ga je na de behandeling je tijd weer invullen, wat ga je doen met je vrije tijd? Van veel mensen is het sociale leven kapot, omdat ze maar met één ding bezig zijn geweest en dat is hun middelengebruik. Als dat wegvalt, valt er een heel stuk zingeving weg.’ Sport als middel tot re-integratie in de samenleving. Maar: ‘De één vindt sport leuk, de ander schilderen. Je moet kijken wat iemand helpt in zijn verandering. Dus sport is een middel, niet hét middel.’

Onderzoekproject Sport voor Participatie 
225Het onderzoeksproject 'Sport voor Participatie' is een samenwerking tussen het lectoraat Bewegen, School en Sport van Windesheim, de lectoraten 'Participatie en Stedelijke Ontwikkeling' en 'Werken in Justitieel kader' van Hogeschool Utrecht, Verwey-Jonker Instituut, Stichting Life Goals, Leger des Heils, Dienst Justitiële Inrichtingen en Reclassering Nederland.

Aan de hand van vier artikelen wordt verslag gedaan van de stand van zaken op de praktijklocaties: Utrecht (Veld 42), Amersfoort (Life Goals in samenwerking met voetbalvereniging CJVV), Zwolle (Sportpark De Marslanden en Regionale Instelling voor Beschermend en Begeleid Wonen (RIBW) en Dordrecht (De Hoop).

Moniek Zuurbier en Lianne Kleijer-Kool zijn onderzoeker bij het lectoraat Werken in Justitieel Kader, Hogeschool Utrecht.

« terug

Reacties: 0

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst