7 februari 2023
Opinie
door: Joscha de Vries
Nu ik in de sport werk en in gesprek met ambtenaren en politici regelmatig pleit voor ‘meer investeren in sport’, hoor ik niet zelden als reactie dat ‘sport (te) duur is’ en dat er (helaas) geen geld voor is. Ik vind dat onbegrijpelijk, gezien het belang van sporten en bewegen voor een gezonde samenleving én gezien de, in mijn ogen, juist relatief láge kosten van sport ten opzichte van andere beleidsterreinen. Een paar cijfers voor enig gevoel:
Kortom: de totale overheidskosten voor sport zijn niet erg indrukwekkend als je ze naast een aantal andere cijfers zet. Dat kosten dan als ‘hoog’ worden beleefd heeft er wellicht mee te maken dat veel sporten behoorlijk wat vierkante meters nodig hebben. En dat die grond niet voor meer renderende doeleinden kan worden ingezet (woningen, bedrijfsleven). Of misschien dat sport niet als kerntaak van de overheid wordt beschouwd en het beeld is dat huishoudens de kosten voor sport ook zelf kunnen betalen. Wat er ook achter zit, ik deel de mening niet.
Ik kijk er vanuit een ander perspectief naar. Om gezond te kunnen leven is een vitaal sportlandschap een randvoorwaarde. Voldoende plekken en voorzieningen waar voor iedereen plezierige sport- en beweegmogelijkheden zijn met een passend aanbod: voor elk wat wils. Als je vanuit maatschappelijk perspectief naar het sportlandschap kijkt, dan gaat het dus niet om het meebetalen aan de hobby van veel inwoners, maar om het investeren in een basis voor een gezond en gelukkig leven voor elke inwoner. En dan is de sport in de basis juist goedkoop.
Heel veel sportaanbieders draaien immers voor een belangrijk deel op vrijwilligers en hebben dus lage organisatiekosten. Zo bekeken is het een logische keuze meer te investeren in een vitaal sportlandschap met voor élke inwoner een passend cq. voldoende aanbod. Daarmee kun je op termijn veel hogere zorgkosten voorkómen. Er is veel onderzoek gedaan naar het effect dat investeren in gezondheid heeft op de zorgkosten op langere termijn. Denk aan onderzoeken naar de zorgkosten door ongezond gedrag, onderzoeken naar de effecten van diverse leefstijlinterventies op de gezondheid van mensen in diverse doelgroepen en naar de effectiviteit van diverse interventies. Iedereen weet dat ‘meer investeren in sport leidt tot maatschappelijk rendement’.
Sport als therapie
Ook op de korte termijn kan investeren in ‘sport en bewegen’ rendement opleveren. Zo zijn er inmiddels veel wetenschappelijke onderzoeken die concluderen dat sporten een positief effect heeft op de behandelingen van depressie bij alle leeftijden. Je zou dus ‘sport’ als (aanvullende) therapie kunnen inzetten om de druk op de specialistische zorg te verlichten. Kortom: het gaat niet om ‘kosten voor sport’ maar om zeer betaalbare investeringen in onze collectieve gezondheid.
Overigens ben ik me ervan bewust dat niet al het onderzoek alleen maar één richting uitwijst. En dat sport zeker ook geen panacee is. Zo is er een onderzoek dat wijst op de financiële effecten van meer gezondheid: als we gezond ouder worden, verdwijnen de zorgkosten uiteindelijk niet; die zorgkosten komen alsnog, alleen dan op latere leeftijd. Daarnaast wordt regelmatig onderzoek gedaan naar de kosten van sportblessures. Volgens een onderzoek uit de periode 2010-2014 (onder meer door de Hogeschool van Amsterdam) bedragen de maatschappelijke kosten van sportblessures zo’n 1,2 miljard euro per jaar. En vraagt het echt maatwerk om resultaat te kunnen boeken met sport als therapie. Tot slot is misschien nog wel de belangrijkste overweging waarom je niet méér in sport zou moeten investeren dat ‘de sport zich zonder die extra investeringen ook wel redt’. Het is echter de vraag of dat altijd het geval blijft. Steeds meer clubs hebben het moeilijk om voldoende vrijwilligers te vinden. En veel clubs staan na de corona-uitdagingen voor een enorme stijging van de energielasten, waardoor de vanzelfsprekende vitaliteit onder druk staat. Het gaat mij er ook niet om zomaar meer geld voor sport vrij te maken. Het gaat mij er om ruimte te maken om gericht investeringen te kunnen doen.
Je zou op drie fronten moeten willen investeren:
Ten eerste: een toegankelijke en voor alle inwoners voldoende sportinfrastructuur, een plek om te sporten in de buurt. Inwoners moeten er automatisch mee in aanraking komen, ertegenaan lopen, erdoor verleid worden en er vrij gebruik van kunnen maken. Niet alleen voldoende ‘traditionele’ sportvelden en sporthallen, maar juist ook sportfaciliteiten in de openbare ruimte. Een passende en toegankelijke infrastructuur is een randvoorwaarde. Denk bij die toegankelijkheid aan het investeren in de aanwezigheid van beheerders (of handhaving), waardoor sportparken overdag en ’s avonds feitelijk toegankelijk en sociaal veilig zijn. Maak het gebruik laagdrempelig. Kies voor de maatschappelijke effectiviteit van de grond in plaats van de economische rentabiliteit van de gronden te verhogen, zodat de grond ook daadwerkelijk optimaal benut wordt.
Vitale sportaanbieders vitaler maken
Ten tweede: kijk goed naar je landschap van sportaanbieders. Wat is de behoefte én potentiële behoefte aan sport van al je inwoners? En welk aanbod staat daar tegenover? Is aanvullend aanbod nodig? Kunnen bestaande aanbieders in dit aanbod gaan voorzien en wat hebben ze daar dan voor nodig? Zijn er aanbieders die hun organisatie eigenlijk niet vitaal overeind kunnen houden, maar die wel in een gewenst aanbod voorzien? Hoe kun je deze aanbieders ondersteunen? Grotere vitale sportverenigingen hebben vaak al een of meerdere professionals in dienst, zoals bijvoorbeeld een verenigingsmanager. Kan je als gemeente kleinere of minder vitale sportaanbieders vitaler maken door mee te betalen aan een professionele kracht? Bijvoorbeeld op wijkniveau? Relevant daarbij is vooral de vraag of je het sportaanbod overeind zou willen houden omdat dit bijdraagt aan de gezondheid van inwoners.
En ten derde, last but not least, pleit ik nadrukkelijk voor investeringen in de kwaliteit van sport. Willen we ook daadwerkelijk dat sport in staat is om zorgkosten te voorkomen, dan zullen we kwaliteit moeten leveren. In mensen, in entourage en in methodiek. Zeker als het gaat om peuters, kinderen en jongeren, dan moet de kwaliteit van het aanbod vanzelfsprekend zijn. En dat is het helaas vaak nog niet. Kwaliteit gaat dan over een goede sfeer, sociaal veilig, ontwikkelingsgericht, met aandacht voor het voorkomen van blessures én, niet onbelangrijk, met de intentie om plezier voorop te laten staan. Zodat op die manier sporten en bewegen een vanzelfsprekend en aangenaam onderdeel van ieders dagelijks leven wordt. Om dit te realiseren is een professioneel kader - de coaches, trainers en begeleiders van de sport - essentieel.
Professioneel hoeft hierbij zeker niet altijd betaald te zijn, maar wel opgeleid, werkend vanuit een duidelijk plan en met nadrukkelijk aandacht voor pedagogisch-didactisch handelen. Ik durf wel te zeggen dat alle sportaanbieders de intentie hebben kwaliteit te bieden. Maar dat is niet eenvoudig. Ook al investeren veel clubs, sporten en sportbonden jaarlijks in het opleiden van nieuwe jonge trainers, alleen al voor het jeugdvoetbal zijn jaarlijks zo’n 70.000 trainers/coaches nodig. En moeten clubs jaarlijks weer op zoek naar nieuwe trainers, onder meer omdat jongeren bij de lokale supermarkt meer kunnen verdienen. Om hierbij te helpen kan je als gemeente lokaal zorgen dat sportaanbieders zelf wat verdienvermogen hebben (denk aan: barinkomsten, verhuurmogelijkheden buiten openingstijden), zodat ze enthousiaste en goede trainers met een aantrekkelijke vergoeding een aantal jaar kunnen vasthouden. En fundamenteler zou je er voor kunnen kiezen om als gemeente te investeren in banen voor ALO'ers en/of sport- en bewegingsleiders en -coördinatoren. Deze zouden de verantwoordelijkheid kunnen krijgen voor het bieden van kwaliteit, waarbij één functionaris dit op meerdere locaties zou kunnen doen.
Anticyclisch investeren
Kortom: het budget voor sport is te klein om te kunnen zorgen voor een vitaal sportlandschap dat aan alle randvoorwaarden voldoet. Meer investeren in sport is maatschappelijk rendabel. Dus gemeenten, provincies, ministeries: de voorjaarsnota’s worden nu ambtelijk voorbereid. Het lijkt er op dat sport – onder meer onder druk van de stijgende kosten in de zorg, de energiecrisis en de huizenmarkt – niet op veel extra’s kan rekenen. Ik roep jullie op dat te heroverwegen. Anticyclisch investeren in onze gezondheid, ik noemde het al in een eerdere column, lijkt mij een van de prioriteiten van dit moment. En het mooie is: dat is eigenlijk best goed betaalbaar!
Joscha de Vries is directeur-bestuurder bij SportUtrecht. Eerder was zij werkzaam als organisatieadviseur en verandermanager vanuit haar eigen bureaus Hiemstra & De Vries en later Assist4Sport. Vanuit die bureaus werkte zij aan opgaven in de publieke sector in het algemeen en vanuit Assist4Sport in de sport in het bijzonder. In nevenfuncties was en is zij al langer actief als bestuurder in de sport.
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per twee weken een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
