Gratis sport

door: Joscha de Vries

Gelijke kansen, verschillen verkleinen en drempels verlagen. Investeren in de sociale basis. Het kabinet zet in op preventie, want, aldus de koning in de troonrede, ‘voorkomen is nu eenmaal beter dan genezen’. Het zijn mooie, ware woorden, maar dat wil niet zeggen dat we het ook doen. Met pijn in mijn hart constateer ik een gapend gat tussen de roep om preventie en de beleidskeuzes die vandaag de dag in de praktijk gemaakt worden.

Ik kan er met mijn hoofd niet bij. Hoe kán het zijn dat we dagelijks met vele professionals in rijk, provincie en gemeenten en vele publieke organisaties ons hoofd breken hoe we (meer) gelijke kansen kunnen creëren, hoe we wachtlijsten in de jeugdzorg weg werken, hoe de kloof in de samenleving te verkleinen is en dat we tegelijkertijd net zo makkelijk accepteren dat nu al ruim 80.000 inwoners uit financiële nood hun sportlidmaatschap hebben opgezegd! Inmiddels is het zover dat vele amateurverenigingen en anders georganiseerde sportclubs moeten vrezen voor hun voortbestaan. In mijn ogen dweilen we met de kraan steeds verder open en vraagt het kabinet de samenleving vooral om zelf vooral steeds meer te gaan dweilen.

Begrijp me niet verkeerd, natuurlijk kunnen we niet alle opgaven en problemen eenvoudig afwentelen op de overheid alsof dat een soort ongelimiteerde pinautomaat is. Ten slotte is het geld van de overheid ons gezamenlijke geld en is dat zeker niet onuitputtelijk. Des te belangrijker is het dat de overheid gaat inzetten op het dichtdraaien van de kraan. Investeren in de noodzakelijke randvoorwaarden om daadwerkelijk te zorgen dat we het samen beter doen. En dus doen wat de koning bepleit: investeren in preventie om zorg te voorkomen. Zorgen voor ruimhartige compensatieregelingen voor de sportclubs. Je niet beperken tot een beroep doen op het ondernemerschap van de sportclubs, maar ze compenseren en zich daarmee laten doen waar ze goed in zijn: mensen (samen) laten sporten.

Sportwet
Ik zou het zelf een zeer begrijpelijke keuze vinden, om er juist in deze tijden voor te kiezen onze, internationaal geroemde, sportinfrastructuur onverkort overeind te houden. Sterker nog, ik zou het eigenlijk helemaal niet gek vinden als de overheid juist in deze tijd zou kiezen voor ‘gratis sporten voor iedereen’. In plaats daarvan maakt Den Haag zich druk om het al dan niet invoeren van een sportwet. Omdat zo’n wet kan afdwingen dat sport als wettelijke taak ook in tijden van financiële krapte overeind blijft. Kiezen voor investeren in sport kan ook zonder wet. Gratis toegang tot sport voor iedereen zou per direct leiden tot de gewenste ontwikkeling: veel meer mensen die (beginnen met en blijven) sporten en die daarmee investeren in hun gezondheid. Met alle gewenste positieve neveneffecten tot gevolg. Maar nee, ondanks onze intentie vooral te investeren in preventie, komt het kabinet in de praktijk niet verder dan een blik te werpen op de sportbegroting en ‘met spijt in het hart’ te constateren dat die onvoldoende ruimte laat om het sportlandschap overeind te houden. Dat is wel een gapend groot gat tussen mijn ‘gratis sporten voor iedereen’ en ‘niet alle clubs zullen dit overleven’.

Kloof groeit
Als niemand iets doet, dan ontstaat de situatie die de minister zelf al voorspelt: clubs en vrijwilligers gaan zich in allerlei bochten wringen, vaak uiteindelijk geholpen door de lokale overheid, om hun club overeind te houden. Ik neem aan dat de minister hoopt en verwacht dat dit in veel gevallen zal lukken. En ik verwacht ook dat de minister daar in gelijk heeft: de sport – dat heb ik al vaker gezegd – is vitaal en weet het op de een of andere manier vaak wel te redden. Neemt niet weg dat zeker niet alle sportclubs het gaan redden. En je hoeft niet lang na te denken om je te realiseren waar de klappen zullen vallen. Juist ja, geen gelijke kansen dus en opnieuw een bijdrage aan een steeds groter wordende kloof in de samenleving.

En waarom kijkt het kabinet hier eigenlijk alleen naar de minister van Sport. Dit vraagstuk gaat over zo veel meer dan sport. Het gaat over onze gezondheid, over onze vitaliteit, over preventie. Het gaat over sociale cohesie, over omkijken naar elkaar, over welzijn. Investeren in het domein van sport zorgt ervoor dat we domeinoverstijgende opbrengsten krijgen. Waarom dan ook niet domeinoverstijgend investeren.

Ik weet dat we dit wél kunnen: domeinoverstijgend investeren. Neem de bestrijding van het coronavirus; het geld kwam uit alle hoeken en gaten van de rijksbegroting. Maar nu we staan voor het vraagstuk of we bereid zijn een sociale ramp te voorkomen, om als maatschappij te voorkomen dat we áchteruit te gaan in gezondheid, dan voelen we ons onmachtig, omdat we ons voor het daarvoor benodigde budget beperken tot één, bovendien klein, beleidsdomein. Waarom kunnen we wél anticyclisch investeren in onze economie en niet in onze gezondheid en vitaliteit. We wéten vanuit de coronacrisis wat de consequenties zijn van het ‘niet meer meedoen’ voor bijvoorbeeld jongeren. Niet alleen aan problematiek, maar ook aan kosten. Eenzaamheid, somberheid en een groot beroep op specialistische zorg (met een groei van de wachtlijsten en problemen die daar weer uit voortvloeien tot onvermijdelijk gevolg). We weten het en toch laten we ons beperken door het hokje van de sportbegroting. Ik kan er nog steeds met m’n kop niet bij…

Maak infrastructuur stérker
Ik pleit er voor de sport overeind te houden. En niet met pijn en moeite, maar ruimhartig. En aangezien ik na een warming up altijd beter presteer, ga ik nog even door met mijn pleidooi voor meer en beter sportbeleid. Ik pleit voor investeren in de sportinfrastructuur die we hebben om te zorgen dat deze blijft bestaan. Sterker nog, laten we zo ruimhartig investeren dat de infrastructuur juist nu sterker wordt. Niet alleen moeten de clubs blijven bestaan, maar de toegang tot die clubs moet gratis worden voor iedereen. En de clubs moeten vervolgens hun (toegenomen) leden uitnodigen vooral in het clubhuis te verblijven op meer momenten dan alleen rondom het sporten. Voor mensen die de gasrekening thuis niet kunnen betalen moet het mogelijk zijn om te douchen in de kleedkamers, om samen te zijn in een gemeenschappelijke ruimte en zo met de sportclub een letterlijk en figuurlijk warme plek tot hun beschikking hebben.

De sport open en toegankelijk voor iedereen. Juist nu, nu veel mensen uit nood hun lidmaatschap hebben opgezegd, dreigen op te zeggen of op geen enkele manier overwegen hun kind op te geven of zelf ergens lid te worden. En als ik dan toch bezig ben, dan pleit ik er ook nog voor dat we investeren in de kwaliteit van het aanbod. Goede trainers en een positieve sportcultuur. Geef iedereen, geef ons land een basis waar we op verder kunnen. Investeer anticyclisch en oogst een gezonde, gelukkige en veerkrachtige bevolking. Met gemiddeld lage zorgkosten en veel saamhorigheid. Alle benodigde budgetten bijeen te halen vanuit de algemene middelen, waar nodig aangevuld uit de begrotingen van volksgezondheid, justitie, welzijn, sociale zaken en natuurlijk ook van sport. Anticyclisch investeren om niet verder achteruit te gaan in deze periode, maar juist te investeren in een sterkere basis. Anticyclisch investeren om te laten zien dat het ons menens is en dat we echt geloven in preventie. En dat we weten dat voorkomen veel goedkoper is dan genezen.

De voordelen komen ons al snel tegemoet en dan zal blijken dat de investering in sport vooral een kostenbesparing op andere gebieden betekent: de gemiddelde zorgkosten per persoon gaan omlaag als artsen sport gaan voorschrijven in plaats van een dure behandeling of medicijnen, als mensen langer gezond zijn, omdat we met onze buren en buurkinderen gratis kunnen gaan sporten bij de club om de hoek. Bovendien zijn ook zijn veel andere, nu noodzakelijke, initiatieven als stadspassen, armoedefondsen en andere voorzieningen weer minder nodig. Kortom, ik stel voor om uit de totale pot van 395 miljard voor 2023 geld vrij te maken voor de sport. Anticyclisch investeren en daarmee inzetten op voorkomen, zodat we langzaam toe groeien naar mínder noodzaak tot genezen. Ik zeg sporten en bewegen voor iedereen, juist nú!

Joscha de Vries is directeur-bestuurder bij SportUtrecht. Eerder was zij werkzaam als organisatieadviseur en verandermanager vanuit haar eigen bureaus Hiemstra & De Vries en later Assist4Sport. Vanuit die bureaus werkte zij aan opgaven in de publieke sector in het algemeen en vanuit Assist4Sport in de sport in het bijzonder. In nevenfuncties was en is zij al langer actief als bestuurder in de sport.