Social sport

door: Feike Tibben

Al jaren in de sport actief ben ik al heel wat indelingen en definities tegengekomen: de indeling naar organisatievorm in georganiseerde, anders georganiseerde (de vriendengroepen), ongeorganiseerde en commerciële sport. De indeling naar sportlocatie: veldsport, zaalsport, routesport, watersport. Of de indeling naar niveau: top-, breedte- of beweegsport. Of naar prestatiebeoordeling: competitie- en spelsporten, versus prestatiesporten. Daarmee dacht ik dat het speelveld wel beschreven was, maar recent hoorde ik een term die ik nog niet eerder had gehoord: social sport.

De titel 'social sport' werd gebruikt door een vertegenwoordiger van de St Ayles roeisport. Bij deze sport is niet alleen de sport zelf de dominante factor, ook niet de bekende ‘derde helft’, nee: ‘social’ zien zij in een veel breder spectrum. De boot is ontwikkeld in 2009 door het Schots visserijmuseum om een oude traditie van lokale botenbouw en daarin tegen elkaar racen nieuw leven in te blazen en een paar jaar later onder meer als project opgepakt in Ierland om een aantal protestante en katholieke dorpen rond Strangford Loch nader tot elkaar te brengen.

Dat verbindende zie je overal terug. Ten eerste in het maakproces: nog steeds kopen roeiers geen boot ‘van de plank’, maar van planken. Samen aan de gang met schaven, mallen, lijm, klemmen etc. tot de boot klaar is. Dat bouwen is op zich al een sociaal gebeuren, met elkaar in een loods aan de gang en letterlijk alles zelf maken. Tegen dat het sporten begint hebben de ploegen zo al een heel groepsproces achter de rug.

Verbindende kracht
Daar blijft het niet bij want ook de competitie zelf heeft een verbroederend element: er is competitie, maar de verbindende kracht van het samen sporten staat op één. De gemeente Altena zag de power van het sociale proces in Schotland en Ierland en kopieerde het initiatief in 2019 om de 21 kernen van de nieuwe gemeente nader tot elkaar te brengen: de Altena-regatta  was geboren. Inmiddels is de sport flink gegroeid en zijn er in Nederland en daarbuiten veel ploegen en wedstrijden, maar allemaal met dezelfde basis en dezelfde bindende kracht, bouwen, varen en vieren.

Ik had ook een ander voorbeeld kunnen geven, bijvoorbeeld deze documentaire in de serie 'Gelders Grijs' van TV Gelderland over roeivereniging Jason uit Arnhem: ook hier een hechte gemeenschap die méér is dan een verzameling sporters. En zo kan ik nog wel even doorgaan en waarschijnlijk kan bijna iedere lezer van dit platform wel een voorbeeld uit eigen omgeving noemen van verenigingen waarbij het om meer draait dan prestatie en organisatie.

Hoewel we dit kennen en herkennen, vergeten we naar mijn idee toch te vaak de kracht van het verenigen. Kijk naar de verslagen en websites van veel sportverenigingen, hoor wat er rond gaat in vele gesprekken: hoe vaak gaat het niet over prestaties, organisatie, of over protocollen, over taken; over de hardware, over de sportvereniging als bedrijf. Veel minder vaak gaat het over wat en wie ‘we’ samen zijn als vereniging.

Waardering
Naar aanleiding van mijn vorige bijdrage op dit platform over het tekort juryleden in de sport kreeg ik onder andere een reactie van een korfbalarbiter. Zijn reactie kwam er op neer dat wanneer sportverenigingen juryleden écht zouden waarderen, zich heus wel voldoende kandidaten zouden melden. Ik denk dat hij gelijk heeft. In de sportwereld zetten we sporters op één en kijken we nog veel naar vrijwilligers als randvoorwaardelijk.

We vinden het gemopper op scheidsrechters (‘ze snappen het spel niet) of op bobo’s (‘wat vinden ze zichtzelf belangrijk’) of op verenigingen (‘houden teveel vast aan regels en geven te weinig om sporters’) normaal of op z’n minst acceptabel. En als de kritiek al niet openlijk is, dan blijkt het gebrek aan waardering soms meer impliciet: ‘oh, hebben ze jou gestrikt..?’ Wees eerlijk, zo’n omgeving nodigt nu niet direct uit om actief worden. Je moet wel heel erg gemotiveerd zijn voor de sport of de liefde voor de club. Helaas zien we de weerslag hiervan. Niet alleen is er in veel sporten een tekort aan scheidsrechters, ook is er bij veel verenigingen een tekort aan trainers, bestuurders etc..

Een sportvereniging is geen sportschool met een ander contributiemodel. Juist de sportieve én sociale aspecten maken een vereniging een vereniging. Dat weten we natuurlijk wel en dat is ook in onderzoek wel naar voren gekomen bijvoorbeeld hier, maar weten we die meerwaarde wel voldoende te etaleren? In de ontwikkeling van de sport is er een stevige push om verenigingen te professionaliseren. Ik omarm dat: sporters van nu en de sport van nu vragen om een professionele omgeving. Maar in die ontwikkeling lijkt meer dan eens vooral een sterk accent te worden gelegd op de sportieve deel. De versterking van het verenigingsdeel komt veel minder aan bod.

Erkenning
Versterken van verenigingen kan in mijn ogen niet zónder aandacht voor de cultuur en de sociale aspecten in alle lagen van de vereniging. Dat begint met een zichtbare (h)erkenning dat een wedstrijd en een training niet alleen draait om de sporters: ook de trainer, de supporters langs de lijn, de schoonmaak en de kantinedienst dragen allemaal hun steentje bij. Er ligt een mooie uitdaging om hen meer te laten zien.

Bij een overwinning dus graag een foto van een juichende terreinknecht (dat woord! Hebben we geen alternatief?). Maar ik denk dat we verder moeten gaan. Een jaarlijks dankjewel middels een bos, een bon of deelname aan een vrijwilligersactiviteit is een goede start maar ik vrees dat het uiteindelijk niet voldoende is voor een échte erkenning. Verenigingen zouden er aan winnen als we vrijwilligers de mogelijkheid te bieden zich via de vereniging te ontwikkelen en hen dat laten te etaleren, net als we met sporters doen: ‘Heb jíj die kans gekregen? Gefeliciteerd!’

Feike Tibben is lid van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Roeibond. Hij heeft de portefeuille Roei-organisaties. In deze portefeuille ligt de focus op opleidingen, vrijwilligersmanagement en samenwerkingen. In het dagelijks leven is Tibben zelfstandig interimmanager.