Commentaar van... Joop Alberda

Joop Alberda was van 1992 tot 1996 bondscoach van de nationale herenvolleybalploeg met welk team hij in 1996 olympisch goud in Atlanta won. Na zijn carrière als volleybalcoach was Alberda van 1997 tot eind 2004 technisch directeur van NOC*NSF. Hij was verantwoordelijk voor alle sporttechnische zaken zoals innovatie, begeleiding, faciliteiten en olympische programma's.

Daarna werkte Alberda onder meer voor de Russische voetbalbond, als algemeen manager van de wielerploeg Cervélo Test Team, interim topsportadviseur bij de roeibond, technisch directeur bij de atletiekunie, technisch directeur bij de zwembond en technisch directeur bij de volleybalbond. Ook was Alberda een van de oprichters van NLcoach, belangenbehartiger van trainers en coaches in Nederland.

Medio 2020 publiceerde Joop Alberda samen met een aantal andere prominenten - onder wie Louis van Gaal en prof. Erik Scherder - een pamflet waarin ze het kabinet opriepen om werk te maken van een gezonde samenleving: 'een Nederland waarin een leefstijl met bewegen en sport de norm is, mensen bewuste voedingskeuzes maken en welvaartszieken en ouderdomsziektes zoveel mogelijk worden voorkomen'. Over de hervorming van Nederland in die richting en de positie die sport daarin zou kunnen of moeten innemen, daarover laat Joop Alberda voor Sport Knowhow XL met de nodige regelmaat zijn kritische blik gaan.

Praten is niet genoeg, die sportwet moet er komen

Nederland moet een voorbeeld nemen aan Denemarken, misschien niet op alle fronten maar wel als het gaat om sport en bewegen. Twee weken geleden mocht ik dat met eigen ogen aanschouwen tijdens een studiereis op uitnodiging van de Deense oud-topzwemmer Ricky Jørgensen. Nederlandse sportprofessionals keken hun ogen uit in Rudersdal en Brøndby. Terwijl we in Nederland de mond vol hebben van sport en bewegen, voegen de Denen de daad bij het woord. De Deense overheid erkent sport en bewegen als essentieel voor de maatschappij en is daarom wettelijk verplicht dat voor haar burgers te faciliteren.

Praten is niet genoeg. Decennialang hebben we in de vorige eeuw gepraat over topsport zonder dat Nederland structureel internationaal noemenswaardige resultaten behaalde. Pas toen we vanaf de jaren negentig structureel beleid zijn gaan maken, doelstellingen zijn gaan formuleren en structureel zijn gaan investeren in topsport, kwamen de resultaten. De vaak weggelachen toptienambitie werd in Tokio werkelijkheid met een historische zevende plaats in het medailleklassement van de Olympische Zomerpelen in 2021. We hebben ons topsporthuis goed ingericht, maar hoe staat het met sport en bewegen in de samenleving? Topsport leunt op breedtesport en die zevende plek van Tokio is kwetsbaar.

Hoe leuk het ook is en hoe zinvol we het met zijn allen ook vinden, sport en bewegen gaat in onze samenleving niet vanzelf. Als we er belang aan hechten, moeten we het stimuleren. In mijn vorige column opperde ik daarom voor het invoeren van een beweegplicht, analoog aan de leerplicht. Kinderen tot achttien jaar zijn leerplichtig en vanaf het moment dat zij de leeftijd des onderscheids hebben bereikt, krijgen zij stemrecht. Verplichte lesuren in sport en bewegen tot het achttiende levensjaar, zouden op dezelfde manier moeten leiden tot beweegrecht. Dat beweegrecht brengt voor de overheid de verplichting mee om sport en bewegen voor al haar burgers te faciliteren. Daarvoor is een sportwet nodig naar Deens model, separaat voor topsport en voor breedtesport, gericht op de maatschappelijke waarde van beide. Niet voor niets adviseerde de Nederlandse Sportraad de regering enkele jaren geleden al in die richting.

Wat houdt zoiets concreet in? In Denemarken schrijft de wet voor dat een sportvereniging die aan de juiste voorwaarden voldoet wettelijk recht heeft op overheidsfinanciering van 125 euro per lid, bovendien draagt de lokale overheid zorg voor de accommodatie. Hierdoor kan zo’n vereniging al het beschikbare geld steken in goed opgeleid kader. De vereniging heeft daarmee een solide basis en is niet, zoals vaak in Nederland, afhankelijk van goedwillende vrijwilligers die de boel met kunst- en vliegwerk in de lucht houden. Daardoor kunnen die verenigingen veel beter en professioneler invulling geven aan hun maatschappelijke waarde. De gymleraar op school kan bijvoorbeeld aankloppen bij de sportprofessional van een tennisvereniging als hij op dat gebied expertise nodig heeft en ga zo maar verder.

Waar we natuurlijk wel voor moeten waken, is gemakzucht. We moeten verenigingen niet veranderen in dierentuintijgers. Daarmee refereer ik aan een mooie vergelijking van Trevor Ragan bedenker van het concept ‘train ugly’. Wat leert de dierentuintijger die iedere ochtend en ieder avond op gezette tijden een bak voer onder zijn snufferd krijgt zonder daarvoor iets noemenswaardigs te moeten doen? Vergelijk het met de jungletijger die iedere dag zelf op zoek moet naar eten. De dierentuintijger wordt lui en gezapig, de jungletijger ontwikkelt vaardigheden, leert initiatief te nemen, herkent gevaar en ziet kansen.

Een sportwet moet van onze verenigingen geen dierentuintijgers maken. We moeten verenigingen een jungle geven met kansen. Een sportwet zou geen automatisch subsidie-infuus moeten betekenen. Net als in Denemarken herkennen we in Nederland de maatschappelijke betekenis van sport, maar in tegenstelling tot de Denen sturen we momenteel onze tijgers een jungle in zonder mogelijkheden. Door verenigingen wel te gaan faciliteren, kunnen we ze de ruimte bieden om hun maatschappelijke rol te vervullen. Hoe ze dat willen gaan doen hangt af van hun eigen creativiteit, maar alleen als we verenigingen met een sportwet een fundament geven zoals in Denemarken, kunnen we ze als samenleving ook echt aanspreken op hun maatschappelijke verantwoordelijkheid.

Joop Alberda