Sportaccommodaties beter benutten dankzij het ‘Zo kan het ook-principe’

Sportaccommodaties worden vaak onvoldoende benut. Gelukkig geldt dat niet overal. Op sommige plekken worden de openbare ruimte of sportaccommodaties beter benut dan op andere. Om te leren van de succesverhalen is Spot On opgezet. Als onderdeel van het ZonMw-programma MOOI in Beweging richt het onderzoeksprogramma zich op de maatschappelijke uitdagingen: ‘De sportinfrastructuur wordt te weinig gebruikt’ en ‘De betaalbaarheid van sport staat onder druk’.

Vijftien onderzoekers van het departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap van de Universiteit Utrecht (UU), het Mulier Instituut, de Haagse Hogeschool en de Hogeschool van Amsterdam maken deel uit van Spot On en werken samen met 30 consortiumpartners uit de sportsector. In de periode van november 2024 tot september 2027 onderzoeken zij 28 zogenaamde hotspots: accommodaties die dus bovengemiddeld presteren en die innovatief zijn als het gaat om organisatievormen en bedrijfsmodellen. Het primaire doel is om te achterhalen welke principes aan dat bovengemiddelde financiële en maatschappelijke rendement ten grondslag liggen, zodat praktische oplossingen kunnen worden ontwikkeld om deze plekken beter te benutten.

Maarten van Bottenburg is hoogleraar Bestuurs- en Organisatiewetenschap aan de UU en projectleider van Spot On. Sacha de Groot werkt als junior onderzoeker aan de UU en is in die hoedanigheid fulltime bezig met het project. “In Nederland hebben we een fantastische sportinfrastructuur”, weet Van Bottenburg. “Internationaal staan we er bijzonder goed voor. Die infrastructuur heeft indirect positieve invloeden op onze gezondheid, trots en het plezier in sporten en bewegen. In het verleden is er flink geïnvesteerd, maar de ruimte staat nu steeds meer onder druk. Nederland is al vol en dan zijn er ook andere behoeften zoals meer wegen, huizen en natuur om de hoeveelheid stikstof onder de duim te houden. We moeten de ruimte dus efficiënter benutten om te blijven profiteren van het sportlandschap dat is opgebouwd.”

Tegelijkertijd worden accommodaties regelmatig onvoldoende benut. Van Bottenburg: “Voornamelijk overdag is er sprake van leegstand. Dat moet slimmer kunnen. Juist vanwege die schaarse ruimte, is het zaak om proactief met oplossingen te komen, voordat het van buitenaf wordt afgedwongen. Heb je de ruimte straks niet meer, dan haal je het fundament onder de sporten weg. Dat geldt in de steden, maar ook in plattelandsgebieden.”

De selectie van de 28 hotspots is tot stand gekomen na een zorgvuldig selectieproces, vertelt De Groot. “Ons consortium van 30 partijen, waar onder meer NOC*NSF, sportservices van gemeenten, provincies, sportaanbieders en kennisinstellingen toe behoren, hebben we gevraagd om de beste accommodatie in hun regio te benoemen als het gaat om hard-, org- en software. Hier kwam een long list van 250 uit. Deze hebben we gefilterd op basis van onder meer hun geografische locatie, de sociaaleconomische status van de omliggende wijk en het verwachte succesprincipe. We zochten een spreiding als het gaat om regio, stedelijk en niet-stedelijk en aard. Zo wilden we twee ijsbanen, vier sporthallen en vier verenigingen selecteren. De 28 geselecteerde kandidaten wilden gelukkig allemaal meedoen.”

De onderzoekers analyseren de 28 hotspots op verschillende manieren. De Groot: “De meeste, 24, zijn al succesvol. Sommige beschikken over de nodige data, andere juist niet. Steeds kijken we naar de elementen die maken dat zij succes boeken. Die zullen naar onze verwachting steeds verschillend zijn. Drie hotspots onderzoeken we ontwerpgericht. Dat wil zeggen dat we in de gemeenten Groningen, Amsterdam en Den Haag nagaan hoe rond drie locaties innovaties in de sportinfrastructuur worden aangebracht . Bij één hotspot, TV Rapiditas in Nijmegen, passen we de beginselen uit het proefschrift van Resie Hoeijmakers toe. Dat draait om het versterken van de sociale binding in het management van een sportvereniging.”

Spot On is gebaseerd op de basisprincipes van 'waarderend onderzoek'. “Dat is een methode afkomstig uit de positieve bestuurskunde”, licht Van Bottenburg toe. “In de bestuurskunde is er altijd veel aandacht besteed aan crises. De hamvraag was steeds: 'Wat ging er mis?'. Je zou hierdoor bijna vergeten dat er ook veel goed gaat. Zo vinden er veel innovaties plaats in het sportlandschap. ‘Zo kan het ook’, is de gedachte achter waarderend onderzoek. We analyseren de good practices om hier good principles uit te destilleren. Vervolgens gaan we na hoe die good principles in verschillende contexten zijn toe te passen.”

De onderzoekers staan in feite nog aan het begin van hun traject. De selectie heeft plaatsgevonden, het eerste literatuuronderzoek is gedaan, maar welke principes er werkzaam zijn, wordt nog onderzocht – evenals hoe die in de praktijk worden toegepast. Over de voortgang van het onderzoek vindt jaarlijks een congres plaats. Dit jaar is dat van 9 tot 11 maart in Vaals.