Sociaal management crux voor gezonde sportvereniging

Nederland kent een hoge organisatiegraad als het gaat om sportverenigingen, maar dat verenigingsleven staat ook onder druk. Hoeijmakers: "Dat is niet uniek. In heel West-Europa kennen we sportverenigingen, maar we hebben in Nederland wel de grootste dichtheid en het hoogste lidmaatschap. We hebben een hoge bevolkingsdichtheid, we hebben de infrastructuur en het zit bij ons echt in het DNA. Sportverenigingen hebben een belangrijke functie als het gaat om sociale cohesie."

Toch staat dat rijke verenigingsleven onder druk. Hoeijmakers: "Het aantal sportverenigingen is in de afgelopen twintig jaar met zeven procent afgenomen en we zien dat verenigingen het steeds moeilijker hebben om vrijwilligers te vinden, met name in de meer verantwoordelijke taken zoals bestuursfuncties." Desondanks gelooft Hoeijmakers in de toekomst van sportverenigingen: "Als je kijkt naar het aantal mensen dat nog altijd lid is (4,3 miljoen mensen in 2024) en als je ziet dat er nog altijd veel nieuwe mensen lid worden van sportverenigingen, dan zie je dat die sportverenigingen nog altijd een belangrijke plaats innemen in onze maatschappij."

Waar verengingen vroeger het rijk alleen hadden als sportaanbieders, staat er tegenwoordig een batterij aan commerciële sportaanbieders klaar om de sportende mens te faciliteren. Worden verenigingen niet uit de markt gedrukt? Hoeijmakers: "Sportverenigingen ervaren meer concurrentie van commerciële aanbieders, maar we zien niet dat het lidmaatschap van verenigingen drastisch is gedaald. Eigenlijk zijn er gewoon meer mensen gaan sporten, waardoor beide sectoren prima naast elkaar kunnen bestaan. Commerciële aanbieders spreken mensen aan met een andere sportbehoefte. Bij verenigingen is het clubgevoel heel belangrijk."

Als het gaat om vrijwilligersfuncties draait het juist om dat clubgevoel, maar dat komt niet vanzelf. Hoeijmakers: "Verenigingen moeten zich ervan bewust zijn dat het clubgevoel georganiseerd moet worden en daar is aandacht voor nodig." Als bestuurslid van haar eigen tennisvereniging staat Hoeijmakers met haar voeten in de klei. "Wij zijn een grote tennisvereniging met rond de duizend leden en wij hebben iemand gevonden die sociaal management doet binnen de club. Met allerlei activiteiten kunnen we kijken wat wel werkt en wat niet. In het kader van mijn proefschrift hebben we subsidie gekregen om dit ook daadwerkelijk te evalueren en ik wilde dat graag bij mijn eigen club doen."

Hoe ziet het organiseren van sociaal management er bij TV Rapiditas in de praktijk uit? Hoeijmakers: "Dat zit in verschillende aspecten, maar het begint bij bewustzijn. TV Rapiditas heeft dus een specifieke vrijwilliger die zich volledig richt op sociaal management. Dat varieert van vragen als hoe je iemand welkom heet op de vereniging, tot hoe je mensen kunt motiveren om na de training nog een drankje te doen in de kantine. We kijken hoe we de clubkleuren beter kunnen inzetten om het clubgevoel te benadrukken; we willen de kantine vriendelijker inrichten bijvoorbeeld door de temperatuur wat hoger te zetten. De kantine moet voor alle leden een fijne plek zijn waar ze zich thuis voelen. Daarnaast is er veel aandacht voor communicatie. Hoe spreek je leden aan? Hebben we als club een clubleus? We denken er structureel over na wat we moeten doen om de clubidentiteit te bevorderen."

Ook met een sociaal manager staan de vrijwilligers niet direct in de rij om iets te doen voor hun club, maar het helpt volgens Hoeijmakers wel: "Ook een grote vitale vereniging als TV Rapiditas heeft geen vrijwilligers in overvloed. Je ziet dat verenigingen zich dan in eerste instantie gaan richten op de sporttechnische zaken, maar dat is slechts één aspect waarom mensen zich aan de vereniging verbinden. Als je uiteindelijk kijkt waarom mensen vrijwilligerswerk doen, dan komt het altijd voort uit betrokkenheid en daar moet je dus in investeren. De sociale cohesie binnen verenigingen is geen bijproduct. Ik raad iedere verenging aan om een sociaal manager aan te stellen, of bijvoorbeeld een warm-bad-commissie aan te stellen om nieuwe leden op te vangen."

Als het gaat om sociaal management ziet Hoeijmakers een belangrijke rol weggelegd voor professionele verenigingsmanagers, die door gemeenten of bonden gefaciliteerd kunnen worden: "Dat is niet ter vervanging van de vrijwilligers, maar ter ondersteuning en coördinatie. Een verenigingsmanager kan vrijwilligers lastige taken uit handen nemen bijvoorbeeld op het gebied van regelgeving. Daardoor kunnen vrijwilligers weer doen wat zij leuk vinden." Hoeijmakers pleit er daarom ook voor dat er meer aandacht komt voor onderzoek en theorievorming: "De beroepsgroep van verenigingsmanagers en verenigingsondersteuners is groot. Bij gemeentes, sportserviceorganisaties en bonden werken veel mensen die zich daarmee bezighouden, maar er zijn geen specifieke opleidingen die ingaan op de eigenheid van sportverenigingen. Het zou goed zijn als bij opleidingen zoals bijvoorbeeld sportkunde ook echt aandacht is voor sociaal management."