Cardioloog over de risico's op een hartinfarct bij duursporten

door: Leo Aquina | 17 april

‘Twee wielrenners overleden tijdens Ronde van Vlaanderen voor amateurs.’ Zo luidde de kop boven een nieuwsbericht op de website van de NOS op zaterdag 5 april. Het korte artikel riep meer vragen op dan antwoorden. ‘Hartfalen’ werd genoemd als oorzaak, maar wat houdt dat eigenlijk in? En was dat het gevolg van de inspanningen tijdens de Ronde van Vlaanderen? Brengt duursport extra risico’s met zich mee? Op zoek naar duiding kwam Sport Knowhow XL uit bij sportcardioloog Harald Jorstad van Amsterdam UMC. Sport is op de eerste plaats gezond, stelt hij voorop: “Als we sport en bewegen in een pil konden stoppen, is dat het beste geneesmiddel ooit.”

Hartproblemen op en rond het sportveld, zeker als die ernstige gevolgen hebben, worden vaak uitvergroot in de media. “Als zoiets in het nieuws komt, lees je het overal en dan krijg je het gevoel dat het heel vaak voorkomt”, zegt Harald Jorstad. “En natuurlijk heb je liever dat zoiets nooit gebeurt, en twee gevallen in een evenement lijkt veel, maar er doen heel veel mensen mee aan de Ronde van Vlaanderen. Er zijn bovendien een heleboel evenementen waar niets gebeurt. Hoe pijnlijk het ook is voor de direct betrokkenen, als je kijkt naar de wet van de grote getallen is het niet schokkend.” Jorstad trekt de vergelijking met incidenten met profvoetballers die tijdens een wedstrijd door een hartstilstand werden getroffen. “Je hebt de neiging om te denken dat voetballers extra risico lopen, maar de kans dat een van de toeschouwers in het stadion gereanimeerd moet worden, is vele malen groter en toch zien we voetbal kijken niet als risicovol.”

Geen hartfalen
Overigens maakt Jorstad nog een kanttekening bij de terminologie. “Er wordt vaak gesproken over hartfalen. Zonder in te gaan op de individuele gevallen in de Ronde van Vlaanderen, want daar kan ik uiteraard niets over zeggen, is hartfalen in dit geval niet de juiste naamgeving. Uiteraard overlijdt iemand uiteindelijk omdat het hart ermee stopt, maar met hartfalen bedoelen we een ernstig verzwakte hartspier, die moeite heeft het bloed rond te pompen. Daar fiets je echt geen Ronde van Vlaanderen mee. Levensbedreigende situaties bij inspanningen zoals de Ronde van Vlaanderen zijn meestal het gevolg van een ritmestoornis vanuit de hartkamers, wat vaak veroorzaakt wordt door een hartinfarct, het verstoppen van een vat op het hart. Dan faalt het hart natuurlijk ook, maar dat is acuut.”

Als het gaat om risico op een hartinfarct als gevolg van duursport, benadrukt Jorstad eerst de gezondheidsvoordelen: “In het algemeen kun je stellen dat mensen wereldwijd eerder te weinig sporten dan te veel. Maar we hebben de afgelopen tien twintig jaar wel vooruitgang geboekt. Steeds meer mensen worden besmet met het sportvirus en sommigen gaan het dan ook meteen heel fanatiek doen.” Als gevolg van die relatief nieuwe groep fanatieke sporters, vaak ook herintreders op het sportveld, worden sportcardiologen geconfronteerd met een nieuwe vraag. Jorstad: “Vroeger hadden we veel data over de gevolgen van te weinig bewegen, maar nu rijst ook de vraag: kun je door te veel bewegen ook je hart beschadigen. Bij sommige activiteiten hebben we het idee dat mensen wel eens tegen de grens aanzitten van wat het lichaam aankan. We zijn momenteel druk bezig om dit te onderzoeken in het FIT-HEART project, gefinancierd door de Hartstichting.”

Rol erfelijkheid
Bij het classificeren van risico’s op hartaandoeningen maakt Jorstad onderscheid tussen aandoeningen als gevolg van genetische aanleg en ‘verworven’ aandoeningen. “Bij jonge mensen met hartaandoeningen speelt erfelijkheid een grote rol, want dan heb je nog geen last van aderverkalking en een hoge bloeddruk heeft dan nog geen schade kunnen aanrichten,” legt Jorstad uit. “Tussen dertig en veertig jaar zien we een transitie. Daarna komen we steeds meer klachten tegen die je kunt relateren aan leefstijl, zoals aderverkalking of -vervetting en een hoge bloedruk. De meest voorkomende oorzaak van een hartinfarct is aderverkalking, een ophoping van cholesterol plaques in de vaten, die kunnen barsten.

Sporten is een uitstekend middel om te voorkomen dat mensen last krijgen van dergelijke ‘verworven hartaandoeningen, maar liefst wel met enig beleid. Jorstad: “Er zijn ook mensen van een jaar of veertig à vijftig jaar bij wie opeens het knopje omgaat. Ik heb mensen van vijftig jaar gezien die na dertig jaar ongezond leven opeens het idee opvatten om binnen een halfjaar de Iron Man te gaan doen. Als ik dan vraag naar hun sportgeschiedenis, zeggen ze dat ze als student wel eens een jaartje hebben geroeid. Dat ga je dus gewoon niet halen. Als van nul naar honderd gaat in zo’n korte tijd, pak je het slechtste van beide werelden. Heel goed als je gaat sporten, maar bouw het rustig op neem bijvoorbeeld vijf jaar de tijd en kijk wat er met je lichaam gebeurt, dan is de kans veel kleiner dat je ergens tegenaan loopt.”

'Luister naar je lichaam'
In hoeverre zou een medische keuring kunnen helpen om risico’s te verkleinen? “Wij doen geen keuringen, dat doen ze bij beroepen waar dit in de wet vastgelegd is”, corrigeert Jorstad. “En bij een medische screening moet je er rekening mee houden dat je alleen maar vindt wat je zoekt. Mensen denken vaak dat het wel goed zit als ze door een medische test zijn gekomen, maar dat is vaak niet meer dan een fietstest en wat bloedonderzoeken. Heel waardevol om trainingsadviezen te optimaliseren, of te evalueren, of bepaalde klachten uitgelokt kunnen worden, maar het zegt weinig over ernstige aderverkalking en andere risicofactoren bij sporten. Veel belangrijker dan zo’n medische screening is rond te kijken in je familie. Als er vaker een hartinfarct voorkomt, is dat een reden om uit te kijken. Meet ook je bloeddruk, je cholesterol en je suikerspiegel. Rook je of drink je veel alcohol? Allemaal zaken die het risico op hart- en vaatziekten verhogen. Ga eens op de weegschaal staan en kijk eens of je buikje niet wat groter is geworden. Het belangrijkste advies is: luister naar je lichaam.”

Tijdens de marathon van Rotterdam afgelopen weekend, werkte de organisatie met medische posten als een soort veldhospitaal. “Een uitstekend idee”, aldus Jorstad. “Die medische posten kunnen veel ondervangen. Als mensen zich met hartritmestoornissen melden, kunnen ze die meteen doorsturen naar het ziekenhuis en ze kunnen direct actie ondernemen als er bijvoorbeeld mensen met oververhittingsverschijnselen en andere klachten zijn. Maar zoiets moet logistiek wel mogelijk zijn. Je kunt bij de Ronde van Vlaanderen natuurlijk niet om de tien kilometer een medische post neerzetten. Individuele sporters kunnen met goede begeleiding en verstandig sporten zelf het beste de risico’s verkleinen. Als ik zie hoeveel geld mensen in een nieuwe fiets steken, vraag ik mij wel eens af waarom ze niet minstens zoveel energie steken in het kennen en onderhoud van hun eigen lichaam.”

Eerder op Sport Knowhow XL: Sportcardioloog ziet de aandacht voor zijn vakgebied groeien