NOC*NSF gaat vier jaar door met Belgische sportpsycholoog

door: Marc Hoeben | 22 december 2016

De olympische sportkoepel NOC*NSF maakte de laatste twee jaar al gebruik van de diensten van Paul Wylleman. Als prestatiemanager prestatiegedrag was hij lid van het zogeheten 'High Performance team' rond chef de mission Maurits Hendriks. Die samenwerking heeft nu geleid tot een nieuwe overeenkomst met de Belgische hoogleraar sportpsychologie en zijn werkgever, de Vrije Universiteit Brussel. Wylleman blijft zeker tot en met de Zomerspelen van 2020 in Tokyo betrokken bij de Nederlandse topsport.

Een Belg die zich bemoeit met het mentale gedeelte bij het succes en falen van de Nederlandse topsporters? Het was voor lang niet iedereen vanzelfsprekend, zo bleek uit de toon van de commentaren van sommige leden van de Vereniging voor Sport Psychologie in Nederland (VSPN). Eén van de oprichters, Frits Avis, die overigens begin 2015 zijn lidmaatschap van de VSPN beëindigde - suggereerde in een interview met Sport Knowhow XL dat er bij NOC*NSF sprake was van vriendjespolitiek.

“Ik heb wel kritische geluiden gehoord”, zegt Wylleman nu zelf. “Daarom ben ik in het begin in actie gekomen om met de mensen van de VSPN en het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) in gesprek te gaan. Ik heb altijd geprobeerd zo open mogelijk te communiceren en duidelijkheid te brengen. Voor mijn gevoel is dat uiteindelijk ook wel gelukt - met het NIP is bijvoorbeeld een beroepscode opgesteld - en in het algemeen wordt de samenwerking volgens mij positief ervaren.”

Indrukwekkende staat van dienst
Wylleman, die voorzitter was van de Europese federatie van sportpsychologie (FEPSAC), heeft een omvangrijke staat van dienst. Hij doceert aan de VU van Brussel onder andere sportpsychologie, mentale training en begeleiding, topsportleefstijl en high-performance management. Hij doet onderzoek naar de ontwikkeling van de loopbaan van een topsporter en naar de combinatie van studie en topsport. De Belgische universiteit kent een dienst Topsport en Studie, die al meer dan 25 jaar topsporters begeleidt bij de combinatie met hun studie en die valt onder de supervisie van Wylleman. 

In eigen land fungeerde hij in het verleden als sportpsycholoog bij tal van individuele topsporters en bij teams in onder meer voetbal, basketbal en tennis (Davis Cup en Fed Cup). Dat Wylleman een Belg is, doet volgens Maurits Hendriks - technisch directeur van NOC*NSF - niet zo veel ter zake. 

“We hebben voor het High Performance Team de besten in hun vak aangetrokken. De nationaliteit van een expert speelt daarbij voor ons een ondergeschikte rol, zeker als het gaat om een Nederlandstalige expert zoals Paul Wylleman. De fundamenten van de Nederlandse topsport zijn goed, met bijvoorbeeld de fulltime trainings- en wedstrijdprogramma’s. Maar de omgeving van de wedstrijden is steeds competitiever. Daarom maken we, naast prestatiemanagers, gebruik van experts met een toegevoegde waarde, die aan de top de doorslag kunnen geven.”

Duale carrière
De nieuwe overeenkomst, legt Wylleman uit, betekent dat de banden nog nauwer worden aangehaald. “We gaan de uitwisseling van kennis op het gebied van het optimaliseren van prestatiegedrag nog breder kaderen en bijvoorbeeld inzetten in masterclasses voor coaches, fysiotherapeuten en artsen. Daarnaast zijn we in België wel een voorloper wat betreft de duale carrière, het combineren van sport en studie. Ook die expertise ga ik nog meer inzetten.”

Wylleman benadrukt dat hij niet ‘als privé-bureau’ wordt ingehuurd. “NOC*NSF huurt mij in bij de Vrije Universiteit, het heeft verder geen financiële consequenties. In Vlaanderen noemen we dit ‘een maatschappelijk dienstbetoon.’ Het gaat om een uitwisseling van kennis, voor de universiteit betekent het ook een mooie herkenning en erkenning.”

NOC*NSF wilde graag de zekerheid vier jaar lang gebruik te kunnen maken van Wylleman, legt Hendriks uit. “Paul draagt vanuit zijn specifieke kennis over alles wat met ‘prestatiegedrag’ te maken heeft op zeer deskundige en ervaren wijze bij aan het multidisciplinaire karakter van het High Performance team. Wij streven altijd naar een multidisciplinaire insteek en aanpak, vooral omdat de prestaties van onze sporters van vele, ook nog op elkaar inwerkende factoren afhankelijk zijn. Het gaat om het systematisch hanteren van een holistische visie. Daarnaast staat Paul ter beschikking aan de begeleidingsteams van de Nederlandse topsporters en wordt hij ingezet vanwege zijn expertise op het gebied van talentontwikkeling en de duale carrière van topsporters én voor zijn visie op wetenschappelijk onderzoek dat de begeleiding ondersteunt.”

Wylleman geldt voor Hendriks ook als iemand met een groot internationaal netwerk van sportpsychologen. Kritiek zoals van Avis over ‘vriendjespolitiek’ en de ondoorzichtigheid in de benoeming van sportpsychologen door de sportkoepel weerlegt hij als volgt: 

“Het selecteren en werven van een lid van het High Performance team gebeurt vooral op basis van internationale deskundigheid. Het is van het grootste belang dat er telkens gericht gezocht wordt naar kandidaten die aanvullend willen en kunnen zijn op de anderen en er zelf ook van overtuigd zijn dat hun eigen kennis en expertise alleen effect heeft bij een integrale aanpak. Daarnaast is er door Paul Wylleman een team van experts samengesteld, om de sportbonden met erkende topsportdisciplines te begeleiden en mee te nemen op weg naar een effectieve en efficiënte begeleiding van de Nederlandse talenten, topsporters en coaches. Dit team is op basis van kwaliteit en ervaring samengesteld." 

"Ik kan mij voorstellen dat de VSPN een grote rol kan spelen in het vergroten van de vakbekwaamheid van de sportpsychologen, net als bij het behartigen van de belangen van deze beroepsgroep. Voor een inhoudelijke betrokkenheid bij wie waar welk werk zou moeten doen, zie ik minder ruimte. Vanaf 2014 is de groep van sportpsychologen samengesteld uit mensen die eerder voor NOC*NSF opdrachten hebben uitgevoerd, aangevuld met andere psychologen en medewerkers van expertisecentra, onder meer voor klinische psychologie en psychiatrie. Momenteel zijn er zo’n twintig experts aan het team voor prestatiegedrag verbonden. Op dit moment, na het beëindigen van de Rio-cyclus, worden dit team en hun werkzaamheden vanzelfsprekend ook geëvalueerd. In voorbereiding op de Tokyo-cyclus werken we aan het uitbouwen van het aanbod van competenties en zullen we weer nieuwe experts aan het team toevoegen.”

Medaillespiegel
Wylleman functioneerde bij de laatste Spelen in Rio ook als sportpsycholoog ter plekke. Nederland maakte de ambitie om bij de beste tien landen van de wereld te horen net niet waar met de elfde plek in de medaillespiegel. Opvallend was de affaire rond ringenturner Yuri van Gelder, die na een stapavond op het vliegtuig naar huis werd gezet en nog tijdens het olympische toernooi in de Nederlandse rechtszaal tegenover NOC*NSF stond, in een poging alsnog deelname aan de ringenfinale af te dwingen.

Voor de rechtszaak moest NOC*NSF een aantal bevindingen op papier zetten. Normaal zou Wylleman over een dergelijke situatie nooit naar buiten treden, maar nu werd hij door de situatie daartoe gedwongen. “Ik ben toen door Maurits gevraagd om met hem de gesprekken met Yuri te volgen en mijn expertise in te brengen. In de voorbereiding op de Spelen zijn er door de gymnasten duidelijke afspraken gemaakt. Dan nog kun je te maken krijgen met een persoon die zijn eigen keuzes maakt. Misschien moet daarvoor de volgende keer nog meer aandacht zijn, zoals je misschien ook nog duidelijker de grenzen kunt aangeven. In die zin zit ook hier weer een les voor de toekomst in.”

In zijn algemeenheid, stelt Wylleman, was hij in Rio voor opvolging van de begeleiding die vooraf door verschillende leden van het team Prestatiegedrag aan atleten van TeamNL werd verschaft en, indien vereist, voor continuering of extra ondersteuning op vragen van coaches, atleten en de chef de mission. Bij de Spelen van Londen 2012 was Nederland nog dertiende in de medaillespiegel, nu dus elfde. Een vooruitgang, maar ook een progressie waarbij nadrukkelijk het falen van de judoka’s en de zwemploeg in beeld kwamen.

“Het is wel opvallend”, zegt Wylleman, “dat het meestal het over mentale dingen gaat als er tegenvallende prestaties zijn. Ik krijg zelden vragen als het fantastisch is gegaan. Vaak gaan mensen op zoek naar één voor de hand liggende oorzaak. Maar je hebt altijd te maken met veel meer factoren. Neem bijvoorbeeld zoiets als vechtlust. Dan verwijst men al snel naar een mentale oorzaak, als er een gebrek aan vechtlust is. Maar heel vaak heeft vechtlust ook te maken met je energieniveau en kan het terug worden gevoerd op één of meer fysieke oorzaken.”

Maatwerk
Hendriks wijst op de evaluatie van Rio 2017, die over enkele weken verschijnt. “Maar in algemene zin kan ik nu al wel zeggen dat meer sporters uit meer sporten dan in de vorige edities van de Zomerspelen zich nu serieus in de strijd om het podium hebben gemengd. Het gaat daarbij met negentien medailles en tien vierde plekken om 29 sporters/teams. Natuurlijk wordt er per sport en per sporter, vooral bij de sportbonden zelf, goed geanalyseerd welke factoren invloed hebben gehad op de individuele prestaties. Dat gebeurt onder leiding van de bondscoaches en technisch directeuren. Deze maatwerkbenadering vraagt een multidisciplinaire benadering.”

Voor meer informatie: klik hier