Voetbal en de Wet van Gould

De Ieren voelen zich gepakt. In de wedstrijd Frankrijk-Ierland maakt William Gallas uit een handsbal-assist van Thierry Henry het winnende doelpunt. Iedereen op de tribunes en alle oplettende televisiekijkers zien de handsbal. De scheidsrechters daarentegen zien het niet. Frankrijk gaat naar het WK en Ierland blijft thuis. Alle protesten zijn voor niets. Les jeux sont faits. Is dit een incident geweest?

Diezelfde avond speelt Oranje een oefenwedstrijd tegen Paraguay en komt niet verder dan wat leermomenten voor de bondscoach. Beginstand 0-0, eindstand 0-0. Het publiek voelt zich bekocht en fluit coach en spelers uit. Was ook dit een incident?

Scheidsrechters hebben het moeilijk. Veel moeilijker dan vroeger. Het spel is veel sneller geworden. Het aantal doelpunten per wedstrijd is fors gedaald, zeker in de topwedstrijden. Wat wij wel zien op inzoomende tv-beelden ziet de scheidsrechter vaak niet. Met het schaarser worden van doelpunten neemt de prijs er van toe. Eén arbitrale dwaling kan voor de gedupeerde club uitschakeling en miljoenen verliezen betekenen. Onterechte winnaars en verliezers tasten de geloofwaardigheid van de sport aan.

De 0-0 tegen Paraguay was de derde in een serie van drie. De eerste was een interland tegen Australië. Wekenlang zagen de voetbalfans van de Socceroos uit naar de komst van Oranje, het team uit het land van hun Guus. De media schroefden de verwachtingen op. Het stadion in Sydney was al weken tevoren uitverkocht. De wedstrijd was niet om aan te zien en eindigde in 0-0. Van Marwijk zag een aantal pluspunten, de Australische voetbalfans geen.

Natuurlijk is aanvallen en doelpunten maken moeilijker dan verdedigen en doelpunten voorkomen. Bovendien worden de onderlinge niveauverschillen, met name in de top, steeds kleiner worden. Dat geldt voor alle sporten. Bij het schaatsen liggen de onderlinge verschillen in de top op de korte afstanden inmiddels al binnen de foutenmarges van de meetsystemen. In het voetbal eindigen meer en meer topwedstrijden in 0-0. Je kunt je voorstellen dat de tijd nabij is dat finales altijd in 0-0 eindigen en je beter maar kunt beginnen met de strafschoppen.

De grote veroorzaker van deze problemen is de Wet van Gould, in 1996 geformuleerd door de Amerikaanse Harvardhoogleraar in de evolutionaire biologie Stephen Jay Gould. Hij analyseerde slaggemiddelden van baseballwedstrijden en kwam vervolgens tot de volgende algemene conclusie:

Elk complex systeem verbetert zich in de tijd wanneer vaste regels worden gehanteerd. Daarbij worden de meest succesvolle deelnemers van zo’n systeem meer en meer gelijkwaardig en de variantie ertussen neemt af.

Gould zegt dat er een soort muur bestaat voor elk zich ontwikkelend systeem, waarbij de deelnemers zich als het ware ophopen tegen die muur. Het veld van deelnemers schuift als het ware in elkaar tegen die fictieve muur. Natuurlijk verschuift die muur van tijd tot tijd, maar nooit zal - om een voorbeeld te geven - de honderd meter hardloopsprint binnen de zeven seconden worden afgeraffeld. Aanvallers, verdedigers en keepers, ze zijn beter en beter geworden en houden elkaar meer en meer in evenwicht. Omdat ook de keepers meegegaan zijn in die ontwikkeling is er in de regel geen doorkomen meer aan, terwijl het niveau enorm is gestegen. Onderzoeken van Chatterlee & Yilmaz (1999) en Berry et al. (1999) bevestigen het feit dat een enorme toename van het niveau uiteindelijk leidt tot nivellering.

Wat nu te doen? De zwemsport heeft haar maatregelen al genomen: weg met de te strakke en te snelle pakken. Hockeyers die een vrije slag nemen, mogen tegenwoordig zelf de bal verder spelen. De dubbele bespanning in het tennis is verbannen. En zo zijn er nog vele andere aanpassingen te noemen. Allemaal maatregelen om de competitie aantrekkelijker en eerlijker te maken. In het voetbal gebeurt echter vrijwel niets.

Hier zijn twee voorstellen; wie betere en goedkopere weet mag het zeggen. Ten eerste: handhaaf de buitenspelregel voor alle situaties, behalve als twee spelers, inclusief de keeper, van de tegenpartij zich in het eigen strafschopgebied bevinden. Buitenspeldoelpunten in een vol strafschopgebied behoren dan tenminste tot het verleden. Ten tweede: schaf de vangbal van de keeper af. Ook veldspelers mogen de bal niet afklemmen. Helaas zal de klemvaste safe naar de kruising dan niet meer voorkomen. Alles heeft een prijs, maar hoe vaak zien we die eigenlijk? Gestrekt naar de kruising, resulterend in een spannende hoekschop, is geen gek alternatief.

Deze beide maatregelen kunnen rekenen op een duidelijke toename van het aantal doelpunten. En natuurlijk moeten gecertificeerde videosystemen gebruikt worden om de veel te zwaar geworden taak van de scheidsrechter te verlichten.

Het is waar dat de Wet van Gould blijft gelden en dat steeds opnieuw gezocht moet worden naar maatregelen die de nivellering opheffen, want als evident foutieve beslissingen en onduidelijke winnaars het televisiebeeld bepalen staat toch de geloofwaardigheid van de topsport op het spel.

Prof. dr. Gerard Sierksma is hoogleraar Sportlogistiek aan de Rijks Universiteit Groningen.