Van open club naar <em>community club</em>

door: Sjors van Leeuwen

Al jaren zingt de term ‘open club’ rond in sportverenigingsland. Geïntroduceerd door NOC*NSF en opgepikt door sportbonden en gemeenten. Een open sportvereniging kent vier belangrijke pijlers: open cultuur, vraaggerichtheid, ondernemerszin en samenwerking. Hoe zit dat bij voetbalvereniging VDZ uit Arnhem?

Bij een open club hebben bestuurders en betrokkenen een open houding. De club fungeert als ontmoetingsplaats en zorgt voor een breed sport- en activiteitenaanbod voor verschillende doelgroepen. Afgestemd op leden, buurtgenoten en andere geïnteresseerden. De club kijkt naar buiten en werkt samen met anderen om zoveel mogelijk mensen aan het sporten en bewegen te krijgen. De club is actief en werkt vanuit een langetermijnvisie. De club denkt vraag- en buurtgericht en gaat steeds opnieuw na wat de behoeften zijn en speelt daarop in. Tot zover de theorie.

In de praktijk kent de 'open club' vele gedaantes. Sommige sportverenigingen ontwikkelen zich tot een 'buurtclubhuis', als ontmoetingsplaats voor mensen uit de buurt of het dorp. Andere sportclubs werken samen met zorg- en welzijnsinstellingen voor het organiseren van sport- en recreatie-activiteiten voor eenzame ouderen of mensen met een beperking. Ook zijn er sportverenigingen die voor basisscholen sportlessen verzorgen in het kader van meer sporten en bewegen op school. Andere sportverenigingen stellen hun clubhuis beschikbaar voor taalles aan migranten of tafeltennis voor de buurt. In grote steden vind je soms sportverenigingen die werkplekken hebben geregeld voor werkende ouders van sportende kinderen, inclusief warme maaltijd en kinderopvang.

Focus!
Kortom, geen open club is hetzelfde en de mogelijkheden zijn eindeloos. Vaak zie je een mix van doelen, doelgroepen en activiteiten. Maar je kunt als amateursportvereniging niet alles voor iedereen doen en vaak is dat ook niet nodig. Dat betekent focus! Of zoals de Duitse wetenschapper, filosoof en staatsman Johann Wolfgang von Goethe ooit zei: In der Beschränkung zeigt sich erst der Meister.

VDZ omarmt al vele jaren het idee van ‘open club’. VDZ ontwikkelt zich verder als vitale, duurzame en maatschappelijke club én als ‘buiten(voetbal)sportpartner’ van de wijk; door het aanbieden of faciliteren van sportactiviteiten op doordeweekse ochtenden en middagen. Dat is de focus van VDZ. De accommodatie van VDZ biedt dan, net als het gehele Sportpark Cranevelt en het park Zypendaal daarom heen, extra buitensportmogelijkheden voor leden, bedrijven en wijkgenoten. In weekenden en op doordeweekse namiddagen en avonden heeft VDZ de accommodatie zelf hard nodig voor de ruim 1600 leden en meer dan 90 teams.

Niet alles
VDZ kan als ‘open club’ niet alles doen. Zoals managementgoeroe Michael Porter ooit zei: The essence of strategy is choosing what not to do. VDZ houdt zich primair bezig met veldvoetbal in diverse verschijningsvormen. Voor andere sporten zoals tennis, bootcamp, rugby en wielrennen kan men bij andere sportclubs op het sportpark terecht of daarbuiten. VDZ hoeft ook geen buurthuis te zijn. Alteveer-Cranevelt heeft een actieve wijkvereniging en een buurthuis dat met financiële steun van gemeente en provincie de wijk bedient. Ook voor andere zaken is er aanbod in de buurt.

Waar houdt VDZ zich wel mee bezig als open club naast alle reguliere voetbalactiviteiten? Een kleine greep: CIOS-stagepartner, Calibris leerbedrijf, naschoolsporten, schoolvoetbal, voetbal voor nieuwkomers, gezonde sportlocatie, G-voetbal, Walking Football, Arnhems Sportakkoord, VDZ Voetbal Academie, VDZ Scheidsrechtersacademie, fysiotherapiepraktijk, maatschappelijke stages en vrijwilligerswerk voor leden en buurtgenoten. Dit gaat niet vanzelf. Het vraagt van alle betrokkenen prioriteit, voldoende menskracht en volharding om dit tot een succes te maken.

Welke rol?
Bij dit soort samenwerkingsverbanden is het de vraag welke rol je als sportvereniging wilt innemen? Ben je initiator, kartrekker/coördinator, deelnemer of facilitator. En hoeveel mensen en middelen vraagt het en heb je dat als sportvereniging beschikbaar? Als het bijvoorbeeld om G-voetbal, Walking Football en voetbal voor nieuwkomers gaat, vult VDZ alle rollen in. Terwijl VDZ bij schoolvoetbal, voetbalkampen en de fysiotherapiepraktijk alleen facilitator is voor het beschikbaar stellen van de accommodatie e.d. Ieder soort samenwerkingsverband en iedere rol vraagt van de club andere kennis, kunde, mensen en (financiële) middelen en die moeten wel voorhanden zijn.

Dit alles ging bij VDZ niet zo voortvarend als het nu misschien lijkt. Zo was een vorig bestuur niet zo enthousiast over het idee van open club en de profilering als 'buiten(voetbal)sportpartner van de wijk'. Want zo zei men: 'Waarom zouden we het doen? We groeien hard, hebben voldoende leden en zijn al druk genoeg met het gewone verenigingswerk'. Daar zit wat in, maar daardoor krijgen open club-initiatieven niet de prioriteit en menskracht die nodig is. Het lukt in zo'n situatie nauwelijks om mensen te overtuigen van de voordelen (op lange termijn) voor de club en maatschappij. Je moet er in geloven, je moet het willen. Johan Cruijff zou zeggen: 'Je ziet het pas als je het door hebt.' Zie hier een van de oorzaken van een 'wicked problem' zoals onderzoekers dit noemen.

Wicked Problem
Als het gaat om samenwerkingsverbanden voor het uitgebreider benutten van sportaccommodaties heb je volgens onderzoekers al snel te maken met een wicked problem. Een moeilijk en lastig oplosbaar probleem want het vraagt samenwerking tussen meerdere partijen zoals gemeente, sportvereniging, buurt, bedrijf en/of onderwijs-, zorg- en welzijnsinstelling. Allemaal organisaties met hun eigen visie, doelen, prioriteiten, wensen en belangen.

Onderbenutting van sportaccommodaties komt volgens onderzoekers meestal door een combinatie van factoren zoals:

• Gevoel van urgentie is onvoldoende aanwezig bij partijen; de voordelen zijn niet voor iedereen voldoende groot om in beweging te komen.
• Ondernemerschap en organisatiekracht zijn bij sportverenigingen en samenwerkingspartijen vaak onvoldoende aanwezig.
• Het monofunctionele karakter van de accommodatie, of andere moeilijk vervulbare eisen, beperken de gebruiksmogelijkheden van andere partijen.
• Schaarste aan (financiële) middelen: er zijn meer wensen dan met de beschikbare middelen voor sport kunnen worden vervuld.
• Wet- en regelgeving (zoals bestemmingsplan) kan de combinatie van verschillende functies van een sportaccommodatie bemoeilijken of zelfs onmogelijk maken.
• Exploitatie-aspecten maken het lastig, want eigendom, beheer en gebruik van (gedeelten van) accommodaties zijn vaak in verschillende handen.
• Landelijke normen voor sport en onderwijs kunnen het gebruik belemmeren van sportfaciliteiten van sportclubs door scholen en vice versa.

Kartrekker
Bij ieder goed idee of mooi plan is het dan ook de vraag: wie gaat hier de kar trekken, obstakels verwijderen, samenwerking faciliteren, de kosten betalen? De gemeente lijkt als overheidsorgaan en eigenaar van gemeentelijke sportaccommodaties een voor de hand liggende partij, maar pakt die het op?

Allerlei vormen van verenigingsondersteuning, waaronder de inzet van buurtsportcoaches, hebben volgens kennisinstituut ZonMw tot op heden weinig uitgehaald. Dus is de vraag volgens ZonMw: hoe kunnen we sportverenigingen bestuurlijk en organisatorisch zo versterken dat zij deze en andere lastige opgaven wel aankunnen? Goede vraag, nu het antwoord nog.

Bij VDZ zijn het de verenigingsmanager (het is een van zijn taken) en enkele bevlogen vrijwilligers die als 'kartrekker' van dit soort samenwerkingsverbanden fungeren. Met behulp van verschillende partijen waarmee wordt samengewerkt. Want zoals een Afrikaans gezegde luidt: alleen ga je sneller, samen kom je verder.

Community club
De volgende uitdaging is om alle samenwerkingspartijen en deelnemers aan open club-initiatieven sterker aan je sportvereniging te binden. Om te zorgen voor onderlinge verbondenheid. Zodat er voor alle betrokkenen echte win-win situaties ontstaan.

Ik las ergens de term ‘community club’, dat dekt misschien nog wel beter de lading. Want een leuke sportvereniging is als een community en daar wil je bij horen: een groep mensen die het goed met elkaar kan vinden en met een gezamenlijk doel. In het geval van VDZ is dat al bijna 100 jaar voetbal met meer plezier, voor iedereen, dus Join The Club!

Voor meer informatie: www.vdz-arnhem.nl; informatie over de 'open club' via KNVB  en NOC*NSF; wicked problem via ZonMw: De sportinfrastructuur wordt te weinig gebruikt

Sjors van Leeuwen is zelfstandig managementadviseur. Hij adviseert bedrijven en instellingen op het gebied van klantgericht ondernemen, strategie en marketing. Hij is daarnaast als betrokken lid al vele jaren bestuurlijk en uitvoerend actief voor voetbalvereniging VDZ in Arnhem.