Van GALA naar gaan!

door: Bas van de Goor

Onlangs werd het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gepresenteerd: 53 pagina’s indrukwekkende beleidstaal, wat het fundament moet worden van een stevige lokale aanpak. Eind volgend jaar moeten alle gemeenten een breed preventieprogramma hebben. Naast GALA is er het Integraal Zorgakkoord (IZA) en natuurlijk het sportakkoord en het preventieakkoord. Gaan deze akkoorden verandering brengen in de zorgwekkende toename van het aantal mensen met diabetes type 2? Zorgen de handtekeningen van koepels en belangenorganisaties voor die veelbesproken domeinoverstijgende samenwerking en gaan ze de gezondheidskloof verkleinen? Ik hoop het, maar ik denk het niet…

Althans, niet zonder deskundige en enthousiaste uitvoerders: de ‘handjes’ - of liever gezegd de ‘voetjes’ - die bijvoorbeeld met de 2,3 miljoen Nederlanders met (pre)diabetes gaan wandelen. Natuurlijk zet iedereen zijn handtekening onder een mooi akkoord, want de doelen en actiepunten zijn belangrijk. Maar dan? Zijn er genoeg mensen die uitvoering kunnen geven aan deze plannen en aan de samenwerking? En weten die professionals hoe ze die belangrijke beleidsdoelen kunnen realiseren?

Olympisch kampioen
Daar wil ik het graag over hebben. Want we zijn in Nederland olympisch kampioen akkoorden en convenanten sluiten, kennisdagen organiseren, pledges ondertekenen en overleggen. Maar ik spreek regelmatig huisartsen die koste wat het kost willen voorkomen dat ze patiënten verwijzen naar specialisten in de tweede lijn, terwijl diezelfde huisartsen soms niet weten dat buurtsportcoaches en buurthuizen om de hoek op zoek zijn naar deze doelgroep en passend aanbod hebben. Of gemeenten waar teams vanuit het sport- of preventieakkoord al jarenlang bespreken dat er een betere verbinding moet komen tussen zorg, sport en sociaal domein. Maar hoe dan? Zorgverleners vinden het tijdrovend om overzicht te hebben van al het (beweeg)aanbod in de wijk en patiënten gericht naar verschillende activiteiten te verwijzen. Dat mogen we ook niet van hen verwachten, dus gemeente en (beweeg)aanbieders moeten hen hierin faciliteren.

Gelukkig zien we veel mooie initiatieven. Bijvoorbeeld buurtsportcoaches en leefstijlcoaches die een beweegspreekuur of leefstijlloket in de wijk bemensen, waar zorgverleners naar kunnen verwijzen. Dat lijkt mij een mooie ambitie voor een lokaal preventieprogramma, zeker in de kwetsbare wijken. Mensen met een praktische opleiding leven zeven jaar korter dan mensen met een theoretische opleiding. Daarnaast ervaren zij een minder goede gezondheid in de laatste vijftien jaar van hun leven. Chronische aandoeningen zoals diabetes, hart- en vaatziekten en depressie komen veel vaker voor bij mensen met een lagere sociaaleconomische positie. Dit komt veelal door een ongezondere leefstijl, maar ook door stress en hun fysieke en sociale leefomgeving. Hoe kunnen we die kloof verkleinen? Hoe kunnen we mensen gezonder maken die niet zijn opgegroeid met broccoli en sport? En, zoals beschreven staat in het GALA, ervoor zorgen dat in 2040 sporten en bewegen vanzelfsprekend onderdeel is van het leven van iedere Nederlander?

Geen ervaring en weinig zelfvertrouwen
Daar zijn in Nederland dus vele beleidsmakers en managers plannen voor aan het bedenken en over aan het vergaderen. Domeinoverstijgend vergaderen want het is complex om deze ‘moeilijk bereikbare doelgroep’ in beweging te brengen. Deze mensen werden in hun jeugd niet door hun ouders naar de volleybalvereniging gebracht, werden als laatste gekozen met de schoolgym en hebben geen positieve ervaringen opgedaan met bewegen. Laat staan met sport. Zij hebben in deze huidige tijd bovendien andere problemen. Ze zijn eenzaam, druk als mantelzorger, hebben financiële problemen, wonen in wijken zonder groen of in dorpen zonder voorzieningen. In zulke gevallen is het voor de huisarts én voor de patiënt een stuk eenvoudiger om diabetes type 2 te behandelen met een pilletje, in plaats van aan de slag te gaan met gedragsverandering.

Samenwerking tussen zorgverleners en sport- en beweegaanbieders is makkelijker geschreven dan gedaan. Terwijl bewegen voor de 1,2 miljoen mensen met diabetes een belangrijke bijdrage levert aan de kwaliteit van leven. Voor de naar schatting 1,1 miljoen Nederlanders met een voorfase van diabetes type 2 geldt dat meer bewegen en een gezonder voedingspatroon de aandoening zelfs kan voorkomen. En dan zijn er nog vele andere mensen met aandoeningen en klachten die baat hebben bij een actievere leefstijl. Natuurlijk hoeven niet al deze mensen te gaan wandelen met onze Nationale Diabetes Challenge. Er zijn tal van beweegprogramma’s, gecombineerde leefstijlinterventies, sportscholen en verenigingen die inactieve mensen in beweging willen brengen. En natuurlijk heeft niet iedereen begeleiding nodig om te gaan bewegen. De Nationale Diabetes Challenge kan in de wijk wél een katalysator zijn voor samenwerking.

Nationale Diabetes Challenge
Wandelen brengt namelijk niet alleen beweging, maar ook verbinding. Tussen professionals uit verschillende domeinen, tussen deelnemers en professionals, tussen buurtbewoners en tussen beleid en praktijk. Het enige dat je hoeft te doen is meewandelen, oprechte interesse tonen in de ander en luisteren. En dat hebben mijn collega’s en ik jarenlang gedaan, sinds de ontwikkeling van de Nationale Diabetes Challenge (NDC) acht jaar geleden in samenwerking met een gezondheidscentrum.

Inmiddels is de interventie erkend door het RIVM als theoretisch onderbouwd en werken we lokaal en regionaal samen met gemeenten, zorgverzekeraars, zorggroepen, welzijns- en sportserviceorganisaties om in beleid maar ook in de wijk de verbinding te maken. De NDC zetten we in als middel om de samenwerking concreet te maken. Onafhankelijk onderzoek toont aan dat deelname aan de NDC de lichamelijke en mentale gezondheid verbetert. Deelnemers doen nieuwe sociale contacten op en krijgen meer vertrouwen in hun lichaam. De NDC draagt tevens bij aan werkplezier van professionals en aan lokale samenwerking.

Gáán!
En daarom zeg ik tegen iedereen die lokaal een breed preventieprogramma gaat opstellen en domeinoverstijgend wil samenwerken: Gáán! Stop met meer bijeenkomsten organiseren. Ga de wijk in, ga al doende leren en ga wandelend in gesprek met de mensen over wie het gaat en met professionals in de wijk. Ervaar zelf wat bewegen doet met jou en met de samenwerking. Gemeenten, zorgverzekeraars en sportserviceorganisaties, zorg ervoor dat buurtsportcoaches de tijd en de tools krijgen om aan de slag te gaan met inactieve volwassenen, ouderen en chronisch zieken en dat zij aansluiten bij de behoefte van zorgverleners. De internationale beweegrichtlijnen van het WHO geven aan dat de allereerste stap van ‘helemaal niet bewegen’ naar ‘een beetje meer bewegen’ de grootste gezondheidswinst oplevert. Winst dus voor de wandelaar, maar ook voor de professionals en de samenleving!

Bas van de Goor is oud-olympisch volleybalkampioen van Atlanta 1996. Hij speelde jarenlang op hoog niveau volleybal en kreeg aan het eind van zijn carrière de auto-immuunziekte diabetes type 1. Hij merkte dat bewegen een positief effect heeft op zijn diabetes. Hij richtte de ‘Bas van de Goor Foundation’ op met als missie om mensen met diabetes, jong, oud en zowel diabetes type 1 als 2, in beweging te brengen naar betere kwaliteit van leven. Sporten en bewegen kan voor mensen met diabetes een uitdaging zijn in verband met stabiel houden van hun glucosewaarden. De foundation stimuleert kinderen en volwassenen hierbij door evenementen en activiteiten te organiseren. Van clinics, sportkampen en gezinsweekenden voor kinderen met diabetes, ONE Festival voor jongvolwassenen tot wandelchallenges in Nederland (Nationale Diabetes Challenge) en in het buitenland voor volwassenen met diabetes. Naast het daadwerkelijk in beweging brengen en inspireren van mensen, deelt de foundation kennis over hoe sporten en bewegen juist goed samengaat met diabetes. Voor meer informatie: Bas van de Goor Foundation.