8 oktober 2024
Opinie
1. Bewoners in aandachtswijken sporten minder.
2. Kinderen en jongeren bewegen minder en hun motoriek gaat achteruit.
3. Sport en bewegen wordt te weinig ingezet binnen de gezondheidszorg.
4. Vergroten en zichtbaar maken van maatschappelijke waarde topsport.
5. De sportinfrastructuur wordt te weinig gebruikt.
6. De betaalbaarheid van sport staat onder druk.
Voor deze zes wicked problems zijn in 2023 strategische plannen voor onderzoek en innovatie opgesteld. Voor de uitvoering van deze plannen is in de komende jaren een bedrag van 13,5 miljoen euro beschikbaar.
Deze column gaat over de de vierde maatschappelijke uitdaging, waarin het vergroten en zichtbaar maken van de maatschappelijke waarde van topsport de focus is (zie het betreffende strategische plan). Om de waarde van topsport te kunnen vergroten, moeten we die waarde beter aantoonbaar en zichtbaar maken. Hoe kunnen we dit bereiken? Hoe en waartoe inspireert topsport? Wat is de betekenis van topsport in brede zin, dus voor de maatschappij, en hoe vergroten we dit?
door: Jan-Willem van der Roest
De Nederlandse medailleoogst in Parijs afgelopen zomer was indrukwekkend. We kunnen trots zijn op onze olympische sporthelden die met hun prestaties een groot internationaal publiek bereiken. Maar hoe verhouden deze mooie resultaten zich nu tot de maatschappelijke waarde van topsport? Kunnen we die waarde aantonen én dit vertalen in maatschappelijke impact?
We hebben een prachtige sportzomer achter de rug. Neem alleen al de Olympische én Paralympische Spelen in Parijs. Daar wist Nederland respectievelijk de zesde en vierde plek op de medailleranglijst te halen. Iedereen heeft vast een paar zomerse kippenvelmomenten in herinnering. Voor mij was hét moment de overwinning van Sifan Hassan op de olympische vrouwenmarathon. Daarin kwam zóveel samen: toewijding, volharding, overgave… Plus een fascinerende levensgeschiedenis van een vrouw die op haar vijftiende jaar in haar eentje als vluchteling vanuit Ethiopië hierheen kwam, en nu in het oranje de trots en bewondering van Nederlandse sportliefhebbers oogstte. Hoe waardig kan een kampioen zijn?
Maatschappelijke waarden
Voor mij staat de gouden plak van Hassan symbool voor maatschappelijke waarden die topsport vertegenwoordigt. We beleven er plezier aan, successen inspireren ons en geven een trots gevoel. Samen genieten van sport zorgt voor onderlinge verbinding. Maar toch: we juichen massaal voor Hassan, maar intussen is er ook een enorme verharding in het asieldebat. Hoe groot is die veelgeroemde verbindende kracht van topsport dan echt?
Begrijp me goed: topprestaties als die van Hassan blijven onvervangbaar, maar laten we ook meer oog krijgen voor andere waarden dan medailles. Daarbij denk ik zeker ook aan inclusie, verdraagzaamheid en diversiteit. Wat in de samenleving speelt, heeft invloed op de wereld van de topsport én andersom. De vraag is dan hoe onderzoekers, topsportorganisaties, overheden en bedrijfsleven meer inzicht in de maatschappelijke waarde van topsport kunnen bieden. En hoe zij deze waarde samen helpen vergroten.
Relevante doelen
Binnen het ZonMw-programma MOOI in Beweging – dat hieraan werkt – is het begrip ‘wicked problem’ onlangs in diverse teksten vervangen door ‘complexe maatschappelijke uitdaging’. Dat doet me deugd, want bij de oorspronkelijke term had ik toch te veel de associatie van een onoplosbaar probleem. Waarmee ik beslist niet ontken dat we een pittige opgave hebben onze topsport op het niveau te houden dat we deze zomer mochten beleven. Terwijl veel landen blijven investeren in de prestaties van hun topsporters, is dat in Nederland niet vanzelfsprekend. Er klinken geluiden dat het wel wat minder kan, en dat topsport meer moet bijdragen aan bredere maatschappelijke doelen als duurzaamheid, inclusie en bijvoorbeeld publieke gezondheid.
Wie leest waar mijn lectoraat aan de Hogeschool van Amsterdam (zie onderaan, red.) voor staat, begrijpt dat ik deze doelen absoluut relevant vind. Mijn betoog is vooral dat het één niet zonder het ander kan. Het is immers weinig inspirerend als we ergens onderin de medailleranglijst komen te bungelen.
Ondersteuning is cruciaal
Hoe maken we nu de bredere maatschappelijke waarde van topsport duidelijker zichtbaar? En vooral: hoe ondersteunen we de topsportwereld om deze beter te helpen realiseren? Die ondersteuning is cruciaal, want we beseffen veel te weinig hoe klein topsportorganisaties in werkelijkheid zijn. Neem het professionele voetbal, waarvan het idee bestaat dat het om grote organisaties gaat. Maar bij de gemiddelde profclub zitten echt maar zo’n 20 mensen op kantoor. En dan hebben we het nog niet eens over de gemiddelde bond in de olympische sportwereld. Het zijn welbeschouwd mkb-organisaties, die met een kleine staf werken aan grote opgaven als een stabiele bedrijfsvoering, ecologische duurzaamheid, veiligheid en inclusie, publieke gezondheid én meedoen op topniveau. In maatschappelijk verantwoord ondernemen gaat het over de drie P’s van People, Planet & Prosperity. In de sport moet je op nóg een bord schaken: de P van Performance. Ga daar maar eens aanstaan!
Vertellen over impact
Schaken op het bord van de P van Performance doet de sportwereld intussen wel degelijk. Het is de opdracht aan programma’s als MOOI in Beweging – en een lectoraat als dat van ons – om topsportorganisaties daarbij te helpen. Vanuit organisatiekundig perspectief weten we dat je alleen kunt bloeien door je óók bezig te houden met actuele maatschappelijke vraagstukken. Je móét wel iets aan duurzaamheid doen, bijvoorbeeld. In de toekomst wordt het niet alleen financieel onhoudbaarder om voor een trainingsstage naar de andere kant van de wereld te vliegen. Het wordt maatschappelijk ook steeds minder geaccepteerd – en terecht!
Vanuit ons lectoraat proberen we onder meer bij te dragen met praktijkgericht onderzoek. Zo ondersteunen wij eredivisieclub RKC Waalwijk met een impactonderzoek van hun maatschappelijke projecten. Die impact is cruciaal, want zo kun je opdrachtgevers – bijvoorbeeld een wethouder Sport – veel meer vertellen dan het geijkte ‘we hebben mooie projecten en daar doen zo- en zoveel mensen aan mee.’
Verwachtingen expliciet maken
Essentieel in dit soort ondersteuning is het zodanig bijstaan van de verantwoordelijke professionals dat ze zo’n impactonderzoek in de toekomst (deels) zelf kunnen doen. Dat vergroot de verdere professionalisering van de beroepspraktijk in de topsport. Een van de instrumenten die we inzetten is de Theory of Change. Dit klinkt misschien academisch, maar het is een zeer concrete praktijktheorie, die onder meer heeft geholpen om met het VWS, NOC*NSF, en de Vereniging Sport en Gemeenten uit te werken hoe topsportprestaties meer waarde(n) kunnen krijgen in onze samenleving. Bij topsportorganisaties zetten we de methodiek in om met alle stakeholders de verwachtingen van een maatschappelijk initiatief in kaart te brengen. Je maakt expliciet wat vaak impliciet blijft, door ideeën over doelen en opbrengsten letterlijk uit te spreken.
Impact duidelijker aantonen
Ook dat is misschien nog wat abstract, dus laat ik het concreter maken. Topsportorganisaties doen al veel op maatschappelijk gebied, met vaak een heel pakket van kleine en grotere initiatieven en projecten. Het punt is dat dit geheel van activiteiten op een bepaald moment centraal komt te staan, en het doel als het ware uit beeld verdwijnt. In de Theory of Change draai je het om: je begint met het gezamenlijk formuleren van het eindpunt, namelijk het impactdoel dat je wilt bereiken. Welke publieke waarden vindt iedereen om tafel belangrijk? En hoe kunnen we deze waarden realiseren?
Door dit samen te exploreren en impliciete zaken expliciet te maken, ontstaat een gemeenschappelijke theorie over hoe je de gewenste verandering stap voor stap realiseert. Pas als je dát helder hebt, vertaal je de zo ontstane ‘verandertheorie’ in concrete activiteiten die naar het doel leiden. Waarbij de afzonderlijke stappen meteen ook onderzoekbare ‘meetpunten’ worden om proces én resultaat kritisch te evalueren. Op deze manier kun je de impact van wat je doet duidelijker aantonen.
Capaciteit optimaal inzetten
Een organisatie ontdekt zo gaandeweg ook welke bestaande activiteiten misschien beter kunnen stoppen, omdat ze niet bijdragen aan het beoogde impactdoel. Neem als voorbeeld voetbalclub FC Groningen, die zich al jaren inzet om beweegarmoede in de provincie te helpen terugdringen. Via de Theory of Change werden de impactdoelen hierbij veel scherper geformuleerd. Vervolgens hield de club het complete pakket van lopende maatschappelijke projecten kritisch tegen het licht, waarbij een op zich prachtig bibliotheekproject tóch moest sneuvelen.
Terwijl voorheen de stap tussen de maatschappelijke opdracht en bijbehorende activiteiten als het ware een black box was, kon de club nu weloverwogen keuzes maken om haar capaciteit optimaal in te zetten.
Langs het veld staan
Wat mij betreft gaat de topsportwereld verder op deze weg, maar zonder daarbij het woord ‘topsport’ uit het oog te verliezen. Medailles en bekers doen er immers écht toe. Toch kunnen de investeringen van topsportorganisaties intussen alleen maar breed zijn, dus óók gericht op maatschappelijke impact. Mijn droom is om niet alleen de staf en de besturen te ondersteunen, maar vanuit programma’s als MOOI in Beweging ook letterlijk langs het veld te gaan staan. Zodat ook topsporters zelf hun inspirerende input kunnen leveren. Dat verrijkt hun sportcarrière. En het helpt de maatschappelijke waarde van topsport te vergroten.
Sportwetenschapper Jan-Willem van der Roest is lector Sport Management & Sport Business bij de Hogeschool van Amsterdam (HvA). Hij doet onderzoek naar manieren waarop sportorganisaties omgaan met maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van bedrijfsvoering, sportieve prestaties én het welzijn van mens en planeet.
Het lectoraat van Jan-Willem van der Roest verzorgt een deelsessie vanuit het fieldlab Reimagine Sports, gefinancierd door het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO). Dit praktijklab onderzoekt de vraag hoe we sport op een fundamenteel andere manier kunnen organiseren. Het woord reimagine is daarbij letterlijk genomen: hoe kan sport er ook uitzien als je je verbeelding laat spreken? HvA-docentonderzoeker Guus Heijnen presenteert een magazine en er komt een film met topsporters die bezig zijn met thema’s als duurzaamheid.
Aanmelden voor het 'Kennisevent maatschappelijke waarde van topsport'? Klik dan hier
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per twee weken een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
