6 december 2016
Opinie
door: Karin Koelmans, Jessica Klunder & Naomi Welling
De proloog van de Giro d’Italia werd dit jaar gewonnen door de Sloveen Primoz Roglic. Op het eerste gezicht niet zo opmerkelijk; echter zes jaar geleden behoorde hij nog bij de top van het schansspringen. Tijdens zijn revalidatie na een val bleek dat Roglic ook goed was in wielrennen en ging hij deze sport beoefenen. Het komt vaker voor dat (sub)topatleten de overstap maken naar een andere sport om daar het hoogst haalbare te bereiken. Dit concept staat bekend als 'talenttransfer'.
Talenttransfer houdt in dat een (sub)top atleet de overstap maakt van de ene sport, de donorsport, naar een andere sport, de transfersport, met het doel beter te presteren in de transfersport1,2,7. In de literatuur is het onderwerp relatief nieuw en wordt er nog weinig over geschreven, terwijl we talenttransfer in de praktijk regelmatig tegenkomen. Zo bestond het grootste deel van de Nederlandse baanwielrenners die deel hebben genomen aan de Olympische Spelen van Rio de Janeiro uit renners die afkomstig zijn uit andere sporten. Van ’t Hoederdaal deed aan atletiek, Hoogland en Ligtlee komen uit de BMX en Van Riessen is afkomstig uit het schaatsen. Ook in de Nederlandse bobsleeteams, zowel bij de mannen als bij de vrouwen, zijn de meeste leden afkomstig uit andere sporten, voornamelijk uit de sprintdisciplines van de atletiek.
Er zijn verschillende redenen waarom (sub)topatleten de overstap maken naar een andere sport. Volgens de literatuur is de belangrijkste reden hiervoor de toewijding en motivatie om op het hoogste niveau te willen presteren1,2. Voorbeelden hiervan zijn Hoogland en Ligtlee die voor het baanwielrennen kozen nadat hun prestaties stagneerden bij het BMX'en. Van Riessen daarentegen presteerde prima op de schaats maar zocht naar nieuwe uitdagingen binnen het baanwielrennen. Ook Roglic presteerde goed bij het schansspringen maar maakte de overstap na een blessure. Een andere reden is om een langgekoesterde droom na te jagen zoals Oscar Pereiro en Michael Jordan, die hun geluk zochten in respectievelijk het voet- en honkbal nadat ze faam hadden gemaakt in het basketbal en het wielrennen.
Prestatiebepalende factoren
Om succesvol te kunnen zijn in de transfersport heeft een sporter vergelijkbare kwaliteiten nodig als in de donorsport. Voorbeelden van prestatiebepalende factoren zijn antropometrische, fysiologische, technische, tactische en mentale factoren. Deze spelen een belangrijke rol bij een succesvolle talenttransfer4. Hierdoor zijn er bepaalde sporten waarbinnen talenttransfer relatief meer voorkomt dan bij andere sporten. Zo gaat talenttransfer tussen verschillende wielerdisciplines vaak goed.
Voorbeelden hiervan zijn Hoogland en Ligtlee die de overstap vanuit de BMX hebben gemaakt. Dit komt met name doordat de fysieke aspecten voor BMX'en en baanwielrennen vergelijkbaar zijn. Hoogland en Ligtlee zijn in hun donorsport al getraind op kracht en explosiviteit, aspecten die naast de duur van de tijdsinspanning overeenkomen met hun transfersport. Dit zorgt er mede voor de atleten zich vaak snel ontwikkelen in de transfersport6.
Zo’n 28% van de (sub)top atleten die de overstap maken naar een andere sport, hebben binnen vier jaar de status van professional bereikt1. Een groot deel van de sporters redt dit echter niet. Oscar Pereiro en Michael Jordan zijn hier voorbeelden van. Pereiro, de Tourwinnaar van 2006 maakte de overstap naar het voetbal. Hij speelde een aantal jaar voor een Spaanse derdeklasser, maar was als voetballer lang niet zo succesvol. Ook Jordan heeft tijdens zijn basketbalcarrière de overstap gemaakt naar het honkbal. Echter na een korte weinig succesvolle periode in de Minor League, keerde Jordan terug naar het basketbal, waar hij zijn status als één van ’s werelds beste basketballers aller tijden bevestigde.
Voor Pereiro en Jordan geldt dat er op het gebied van sportspecifieke vaardigheden, fysiologische kenmerken en tactische aspecten weinig raakvlakken zijn tussen de donorsport en de transfersport. Door de verschillen is het voor een sporter lastiger om een succesvolle overstap te maken. Momenteel probeert Usain Bolt voet aan de grond te krijgen in de voetbalwereld. De snelste man ter wereld koestert al jaren de droom om - na zijn atletiekloopbaan - als voetballer aan de slag te gaan. Door een verschillende mix van prestatiebepalende factoren zal dit echter geen gemakkelijke opgave worden; maar het is niet onmogelijk.
Motivatie en presteren
Talenttransfer is dus lang niet voor iedere atleet weggelegd. De voorbeelden hierboven hebben laten zien dat een mix van sportspecifieke vaardigheden, fysiologische kenmerken en/of tactische aspecten bepalend kunnen zijn voor een succesvolle transfer. Naast deze aspecten speelt de mentaliteit en de wil om te presteren ook een belangrijke rol. Gerelateerd aan hoe iemand succes ervaart, zijn er grofweg twee soorten motivatie te onderscheiden; namelijk taakgeoriënteerde en egogeoriënteerde motivatie.
Bij taakgeoriënteerde motivatie beoefenen atleten een sport omdat ze die sport leuk vinden en hierbij alles uit zichzelf willen halen. Bij deze vorm van motivatie willen atleten primair hun eigen prestaties verbeteren en vergelijken ze die met hun voorgaande resultaten3.
Bij egogeoriënteerde motivatie beoefenen atleten een sport omdat ze de beste willen zijn. Bij deze vorm van motivatie vergelijken atleten hun prestaties vooral met die van anderen en willen ze beter presteren dan hun concurrenten.
Waar taakgeoriënteerde motivatie gericht is op persoonlijke vooruitgang is egogeoriënteerde motivatie gericht op het verslaan van anderen. Echter beide motieven staan niet geheel los van elkaar. Het is niet zo dat een sporter of alleen taakgeoriënteerd of allen egogeoriënteerd is. Een sporter kan zowel hoog scoren op ego-oriëntatie als op taak-oriëntatie, beide vormen van motivatie dragen bij tot prestatie-ontwikkeling5.
Programma’s voor talenttransfer
In Engeland en in Australië zijn er programma’s die gebaseerd zijn op talenttransfer. Sporters die de top niet halen worden begeleid om de overstap te maken naar een andere sport waar ze wel kansen hebben om de top te halen. Ondanks dat talenttransfer de atleten de mogelijkheid geeft de top te bereiken in een andere sport is het de vraag of dit op grote schaal toegepast kan worden. Het lijkt niet heel aannemelijk dat talenttransfer de basis wordt voor diverse topsportprogramma’s.
Sporten gaan zich namelijk steeds meer specialiseren. In het schaatsen zie je dat de sprintonderdelen steeds meer los komen te staan van de lange afstanden, en waar atleten vroeger zowel de 100, 200 als 400 meter liepen, zie je dat tegenwoordig vrijwel niemand meer doen. Deze specialisaties maken het voor sporters lastiger om de overstap te maken naar andere sporten, omdat het meer tijd gaat kosten om zich te ontwikkelen. Desondanks blijft talenttransfer een mooie mogelijkheid voor sporters die hun kansen en uitdagingen zoeken in een andere sport en zich daar verder in willen ontwikkelen.
Literatuur
1. Bullock, N., Gulbin, J.P., Martin, D.T., Ross, A., Holland, T. & Marino, F. (2009). Journal of Sports Sciences, 27 (4), 397–404.
2. Collins, R., Collins, D., MacNamara, A. & Jones, M.I. (2014). Change of plans: an evaluation of the effectiveness and underlying mechanisms of successful talent transfer. Journal of Sport Sciences, 32 (17), 1621–1630.
3. Duda, J.L. & Nicholls, J.G. (1992). Dimensions of achievement motivation in schoolwork and sport. Journal of Educational Psychology. 84, 290-299.
4. Elferink-Gemser, M.T., Jordet, G., Coelho-E-Silva, M.J. & Visscher, C. (2011). The marvels of elite sports: how to get there? British Journal of Sports Medicine, 45(9), 683-684.
5. Elferink-Gemser, M.T., de Roos, I., Toorenbeek, M., Fokkema, T., Jonker, L., & Visscher, C. (2015). The importance of psychological constructs for training volume and performance improvement. A structural equation model for youth speed skaters. International Journal of Sport Psychology, 46(6), 726-744.
6. MacNamara, A., Button, A., & Collins, D. (2010). The role of psychological characteristics in facilitating the pathway to elite performance. Part 1: Identifying mental skills and behaviors. The Sport Psychologist, 24, 52–73.
7. MacNamara, A. & Collins, D. (2015). Second chances: investigating athletes’ experiences of talent transfer. Public Library of Science ONE, 10 (11), 1-13.
Karin Koelmans is masterstudente Sport Sciences aan de Rijksuniversiteit Groningen. Momenteel is zij bezig met haar afstudeeronderzoek op het gebied van talentidentificatie en selectie met de focus op spelinzicht en het maken van keuzes binnen het jeugdvoetbal.
Jessica Klunder is masterstudente Sport Sciences aan de Rijksuniversiteit in Groningen. Momenteel is zij bezig met haar afstudeeronderzoek over de onderliggende psychologische factoren die van invloed zijn op sport- en schoolprestaties bij jonge topsporttalenten.
Naomi Welling is masterstudente Sport Sciences aan de Rijksuniversiteit Groningen. Momenteel is zij bezig met haar afstudeeronderzoek op het gebied van herstel na training in waterpolo.
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
