door: Annemieke ZijerveldIk maak graag gebruik van de mogelijkheid te reageren op de reactie die ik ontvangen heb van Rob Pijpers en Vana Hutter naar aanleiding van mijn column: 'Sportpsychologie in Nederland moet zich verder ontwikkelen om een verschil te kunnen maken'Om eerlijk te zijn heb ik even getwijfeld of ik op dit schrijven een inhoudelijke reactie moest geven. Dit omdat ik vind dat er elementen in zitten die het inderdaad mooie vakgebied van de sportpsychologie onwaardig zijn. Bovendien was mijn schrijven erop gericht om de mentale begeleiding van elite-atleten verder te optimaliseren. Terwijl bovengenoemde auteurs - naar mijn mening - niets anders doen dan verdedigen dat er al is. Wat mij betreft ontwikkeling versus stagnatie. Maar omdat ik veel positieve reacties op mijn schrijven heb ontvangen van atleten, coaches en sportpsychologen (VSPN geregistreerd), vind ik wel dat er een inhoudelijke reactie van mijn kant moet komen.
Ik denk dat beide auteurs de opleiding en beroepsgroep een slechte dienst bewijzen door het volgende te stellen:
'De sportpsychologie is niet bedoeld voor mentaal ‘zwakkeren’, maar voor sporters die alles uit hun sport willen halen'Voor mij toont dit aan dat beide auteurs van de inhoud van mijn schrijven niets hebben begrepen. Erger misschien nog wel, van de huidige ontwikkelingen in de topsportwereld niets hebben begrepen. Of misschien nóg wel erger, van ménsen weinig begrijpen. Het heeft niets met klinische kennis te maken om te begrijpen dat een psychische aandoening niets te maken heeft met het wel of niet mentaal sterk zijn.
Een psychische aandoening - net zo goed als een fysieke aandoening - is iets dat ieder mens kan overkomen. Het is onnodig schofferend en feitelijk onjuist om elite-atleten met een psychische aandoening neer te zetten als ‘mentaal zwak’. Nog versterkt door de aanname dat deze atleten niet alles uit hun sport zouden willen halen.
Misschien tekent dit ook wel het verschil tussen het veld en de literatuur. Ik sta elke dag tussen deze atleten. Uit mijn ervaring kan ik zeggen dat juist de atleten die de grootste inzet en motivatie voor hun sport hebben, te maken krijgen met psychische problematiek. Het zijn juist de atleten die er alles voor doen - vaak teveel - die psychische problematiek kunnen ervaren.
Om deze atleten ‘mentaal zwak’ te noemen of te betwijfelen of deze atleten wel alles uit hun sport willen halen, gaat mij veel te ver. Ik kan de auteurs alleen maar het volgende meegeven: ik denk dat er weinig mensen mentaal zo sterk zijn, zo gepassioneerd, als deze atleten. Het zijn vaak juist de echte topatleten. Diegenen die namelijk hun grens op zowel fysiek vlak als mentaal vlak iedere keer opschuiven.
Het onderschrijft echter mijn idee dat veel van het onbegrip de basis vindt in onwetendheid. Ik houd me in ieder geval graag hieraan vast. Anders is dit citaat onnodig kwetsend en ook gewoon een beetje onhandig. Recent onderzoek uit Engeland toont aan dat 24% van de elite-atleten aangeeft te kampen met psychische problemen, variërend van verslavingsproblematiek tot depressie. Uit mijn ervaring weet ik ook dat het meer regel dan uitzondering is. Daarnaast is dit nog maar het percentage atleten dat het aangeeft. Een groep zal sociaal wenselijk blijven antwoorden, mede veroorzaakt door het nog steeds aanwezige sociale stigma. Waar bovengenoemde auteurs nog even een schepje bovenop doen.
Het heeft naar mijn idee geen zin mijn verhaal verder nog te staven met nog meer statistieken en namen van topsporters die naar buiten komen met hun verhaal over hun psychische problematiek. Ian Thorpe, Amanda Beard, Lindsey Vonn, Clara Hughes, John Kirwan, Jonathan Trott, Jack Green, Stefan Groothuis, Martin Verkerk en de lijst kan zonder veel moeite helaas nog veel langer worden. Of dit de ‘mentaal zwakkeren’ zijn?
Volgens de auteurs vallen deze atleten buiten de doelgroep van hun mooie professie. Ridicuul natuurlijk, dit zijn de atleten waar het om gaat. Dit zijn de atleten die de sport mooi maken of hebben gemaakt. Dit zijn de atleten waar we er juist voor moeten zijn. Dit zijn de atleten waar iedere psycholoog graag mee zou moeten willen werken. De kracht die deze atleten bezitten, zowel fysiek als mentaal, is verschrikkelijk groot. Alleen soms werkt deze kracht de verkeerde kant op en kan de kracht vernietigend worden, in plaats van tot overwinningen leiden. Maar ook daar moeten sportpsychologen mee om kunnen gaan en niet hiervoor weglopen door deze groep in het geheel uit te sluiten. Deze zaken spelen nu eenmaal.
Nogmaals ik heb mijn column geschreven om het geheel aan mentale begeleiding te verbeteren in Nederland. Voor onze atleten, voor Nederland als sportland. Op geen enkele manier heb ik gesteld dat de sportpsychologie de klinische psychologie moet gaan inlijven. Dit zou ook vreemd zijn, omdat het twee verschillende opleidingen en beroepen zijn. Met een reden ook. Het enige dat ik gesteld heb is dat er wellicht klinische aspecten zouden kunnen worden overgenomen. Zodat de meerderheid van de sportpsychologen vormen van psychische problematiek zouden kunnen herkennen. Daar gaat het mij om: het herkennen en erkennen. Ik durf gerust te stellen dat we daar op dit moment in tekort schieten.
Als we blijven doen dat we al deden, blijven we krijgen dat we al kregen. Ik geloof in ontwikkeling en ben daar ook niet bang voor. Ik geloof in het bundelen van krachten, samenwerken, synergie, tussen de verschillende beroepsgroepen in het veld. Ik kan me helaas niet aan de indruk onttrekken dat de VSPN dit alles schuwt. Het geeft mij het gevoel van het terugtrekken in de loopgraven en het verdedigen van wat er is. Graag wil ik de auteurs wel meegeven dat ik elf reacties heb ontvangen van sportpsychologen die VSPN gecertificeerd zijn en beamen dat de opleiding onvoldoende aansluit bij hun realiteit. Bij dat wat deze sportpsychologen in het veld tegenkomen. Sportpsychologen die een aanvulling met klinische aspecten meer dan verwelkomen. Ik bedoel hier niets mee, wil het enkel meegeven.
Daarnaast heb ik mijn bevindingen ook niet op een avond op een zolderkamertje verzonnen. Het zijn zaken die spelen in de sportwereld. De auteurs gaan niet in op de ontwikkelingen die op dit moment in Australië gaande zijn. Een land naar mijn mening met een prachtige sportcultuur. Vooruitstrevend en gepassioneerd. Daar heeft het Australisch Olympisch Comité klinische kennis toegevoegd aan de reeds bestaande kennis. Daar is de invalshoek bewust verlegd van prestatie naar duurzaamheid. De Australische sportpsychologen hebben zich wel volledig achter het gedachtengoed geschaard dat een goede geestelijke gezondheid een voorwaarde is voor gezonde optimale prestaties op een continue basis. Dat hun elite-atleten meer beschermd moeten worden en prestaties nooit ten koste van alles mogen gaan. Dit sluit geheel aan bij de behoeften die ik op dit moment in het veld tegenkom. Ik vind het dan ook teleurstellend, dat bovengenoemde auteurs meer dan tien stappen terug in de tijd doen, door te stellen dat psychische problematiek gelijk staat aan ‘zwakte’ en daarmee een grote groep atleten bewust uitsluit.
Aangevuld met mijn beleving dat op het gebied van preventie, zowel van fysieke als mentale blessures, nog een wereld openligt. Met een proactieve houding valt daar nog zoveel winst te behalen. Dit kan alleen als coaches, trainers en overige stafleden hun atleten echt goed leren kennen. Van binnenuit. Het zijn allemaal gebieden waarin echt nog te weinig gebeurt. Waarin echt de kennis nog vergroot kan worden. Waarin klinische kennis een waardevolle bijdrage kan leveren. Dat is mijn overtuiging.
Bovenstaande gemeld te hebben, was dit niet de directe reden tot het schrijven van mijn column. De daadwerkelijke reden daarvan zijn mijn ervaringen uit de praktijk. De atleten waar ik mee werk. De atleten die door verschillende omstandigheden de balans zijn kwijt geraakt. De atleten die zich hiervoor schamen. De atleten die naar hun idee nergens terecht kunnen. Voor hen heb ik de column geschreven. Uit diep respect voor hen. Omdat ik zie hoe sterk deze atleten zijn en hoe hard zij vechten om alles voor hun sport te geven. Omdat ik hen begrijp. Omdat ik wil dat we hen allen gaan begrijpen. Omdat het er zoveel meer zijn dan slechts een enkeling.
Nog even terugkomende op mijn mening dat ik begrippen als Peak Performance, Focus en Flow lege begrippen vind, als er geen sprake is van een in balans zijnde en gelukkige atleet. Ja dat vind ik. Ik zal het voor de auteurs nog verder toelichten. Bijna al de atleten die zich bij mij melden hebben reeds een eerdere ervaring gehad met een sportpsycholoog. Daar hebben ze met bovengenoemde begrippen gewerkt. Hebben ze het bijbehorende vaak 'dertien in een dozijn'-programma afgewerkt. Om vervolgens tot de conclusie te komen dat er weinig verschil te merken is. Teleurgesteld omdat ze gehoopt hadden echt geholpen te worden. Teleurgesteld omdat ze hun verhaal hadden willen doen. Teleurgesteld omdat het niet om de persoon ging maar om het model. Uniforme programma’s bij elite-atleten en eliteteams is achterhaald en derhalve onvoldoende effectief.
Zijn deze sportpsychologen dan niet goed in hun werk? Zeker wel, echter ontbreekt het hen vaak aan kennis van de persoon. Waardoor uniforme modellen en theorieën op een ieder wordt geprojecteerd.
Eerst het fundament, dan de prestaties. Als ik heel eerlijk ben, een elite-atleet weet vaak zelf heel goed hoe ze optimaal kunnen presteren, weten dat vaak beter dan wie dan ook. Hetzelfde geldt voor elite-coaches. Het gaat vaak juist om het gedeelte waar atleten en coaches zelf niet bij kunnen. Alles wat niet direct zichtbaar is.
Laat ik afsluiten met de woorden dat ik enorm veel respect heb voor alle sportpsychologen in het veld. Ik heb met enigen reeds gesprekken mogen voeren en hun passie en kennis mogen ervaren. Natuurlijk zijn het allemaal professionals, gedreven en kundig. Dat mogen we ook veronderstellen, vind ik. De leemte bevindt zich niet specifiek bij de sportpsychologen in het veld. De meeste sportpsychologen erkennen gelukkig het belang van een goede geestelijke gezondheid bij atleten. Willen zich hiervoor inzetten.
Namens de sportpsychologen die ik gesproken heb, persoonlijk ken, of van wie ik een reactie heb ontvangen, wil ik nadrukkelijk het volgende stellen: deze deskundigen uit het veld beschouwen psychische problematiek niet als een ‘mentale zwakte’ en beschouwen atleten die aan deze onzichtbare blessures lijden niet als atleten die niet genoeg voor hun sport willen doen. Ik wil dit onderscheid toch even gemaakt hebben. Anders bestaat bij mij de angst dat de sportpsychologie door de reactie van bovengenoemde auteurs zich nog verder van de elite-atleten verwijderd heeft. Dat was nu net alles wat ik niet wilde met mijn column.
Ik heb de reactie gelezen, goed over de inhoud nagedacht en ben nog meer tot de overtuiging gekomen dat we moeten openstaan voor het gedachtengoed en kennis uit de verschillende invalshoeken. Een elite-atleet is op alle fronten een complexiteit. Dat is zijn of haar kracht. Alles behalve doorsnee, geen grenzen. Dat maakt hen zo interessant. Ik denk dat we juist moeten constateren dat we een elite-atleet nooit echt helemaal gaan kennen. Alle kennis en kunde is naar mijn mening dan ook meer dan welkom, uit welke hoek dan ook.
Zoals Socrates reeds stelde:
'True knowledge exists in knowing that you know nothing'Annemieke Zijerveld is klinisch psycholoog bij StatuMentis en volledig werkzaam in de sport. Hierbij begeleidt zij voornamelijk elite-atleten afkomstig uit Nederland, Engeland, Frankrijk en Zuid-Afrika. Haar specialisatie is depressie, verslavingsproblematiek en zij houdt zich bezig met de psychologische determinanten van dopinggedrag. Verder begeleidt ze individuele atleten om op een duurzame manier optimaal te kunnen presteren. Zijerveld geeft regelmatig lezingen, ook in het buitenland, over het onderwerp geestelijke gezondheid in de sport. Met name het openbreken van het taboe, dat nog steeds bestaat, over depressie in de sport, vormt hierbij een belangrijk onderwerp. Daarnaast verzorgt Zijerveld ook educatieprogramma’s voor coaches in de sport, om psychische problematiek te herkennen bij atleten en hoe hiermee om te gaan. Voor meer informatie: info@statumentis.nl of Twitter.
