Sportersverenigingen, sportersbonden

door: Feike Tibben

‘Breedtesporters zitten helemaal niet te wachten op georganiseerde sport.’ ‘Pubers haken af bij sportverenigingen door vaste trainingstijden en verplichtingen.’ ‘Mensen willen vooral lekker sporten op een moment dat het hen uitkomt.’ ‘Kennis en expertise zijn prima te vinden op internet.’ Zomaar wat zinnen die bij mij opborrelen na het lezen van een column van Joop Alberda op Sport Knowhow XL zo'n drie maanden geleden. Feitelijk gooide hij een steen in de vijver van de sportbonden. De aanleiding van zijn betoog was een rapport van bureau Kantar in opdracht van NOC*NSF naar veranderend sportgedrag.

'De doelstelling van sportverenigingen was niet zozeer verenigen als wel in de eerste plaats sport', stelt Joop Alberda. ‘Voetbal begon met een groep mensen die een potje speelden, pas daarna kwam er een vereniging, en pas daarna een bond. Vervolgens zijn we die vereniging gaan zien als de basis van sport, maar eigenlijk is het andersom,’ zo stelt hij.

Is dat wel zo, die voorkeur voor sport boven verenigen? Als we kijken naar de moderne geschiedenis van de sport en sportbonden dan zien we dat juist verenigingen, bonden en nationale comités een belangrijke rol hadden in de popularisering van de sport. Door competitie met uniforme spelregels en voorzieningen ontstond er een zich openende wereld, een aantrekkelijk - eerlijk - speelveld tussen groepen mensen. Tussen verenigingen, regio’s en landen. Dit speelveld heeft zich als een inktvlek over de hele wereld verspreid. Tot op de dag van vandaag voorziet het stelsel aan competities, kampioenschappen, klassementen en wedstrijden in een behoefte, en binden sportbonden en -verenigingen alleen al in Nederland ruim 4 miljoen sporters. En dat niet alleen: het competitiemodel is ook de basis voor een veelheid aan sportprogramma’s, sportbladen en sportpodcasts.

Op zoek naar meerwaarde en relevantie

Niet dat de georganiseerde sport zaligmakend, vanzelfsprekend of onmisbaar is. Al was het maar vanwege het simpele feit dat de sportwereld vandaag de dag compleet anders is dan bij het ontstaan van de moderne sport, ruim honderdvijftig jaar geleden. Dat geldt voor de sport zelf, waar - naast competitie - sporten en bewegen an sich meer waarde hebben gekregen, maar ook voor de sportaanbieders: naast de georganiseerde sport (verenigingen, bonden) hebben commerciële en individuele sportbeoefening een vaste plek veroverd en daarbovenop maken sociale media en andere platforms het mogelijk ons digitaal met elkaar te verbinden en prestaties te meten en te vergelijken. Er ligt een opgave voor verenigingen en bonden om in dit verbrede sportlandschap meerwaarde en relevantie te blijven bieden. Focus op competitieve sport alleen is dan onvoldoende.

Nu zou ik een heel betoog kunnen houden over de meerwaarde van de georganiseerde sport: dat sportverenigingen ook een sociale gemeenschap bieden, een community waarin je met elkaar leert en je elkaar steunt en opjut. Of dat een kundig trainer meerwaarde heeft boven informatie op een website of YouTube-instructiefilmpje. Of dat de georganiseerde sport een belangrijke partij is om te zorgen dat er voldoende en veilige sportfaciliteiten komen, bereikbaar voor een groot publiek. Ik laat dat achterwege, al was het maar om het verwijt te preken voor eigen parochie, of een cynische opmerking dat die inzet van verenigingen en bonden alleen gedaan wordt vanuit eigen belang, voor te zijn.

Veel bonden en verenigingen zetten stappen op het gebied van verenigen en verbinden. Naast de formele bondswebsite bieden ze één of meerdere specifieke en voor iedereen bereikbare sportkanalen. Deze specifieke uitingsvormen hebben als doel één op één sporters te bedienen. Soms met algemene informatie voor beoefenaars, zoals op hardlopen.nl (de atletiekunie) voor hardlopers, of op roeien.nl (de roeibond) voor roeiers, soms door het bieden van gerichte trainingen zoals op mijnzwemcoach.nl (de zwembond) voor iemand die beter wil leren zwemmen of door het bieden van instapprogramma’s als start2bike.nl (de wielerbond) voor mensen die de beginselen van de wielersport onder de knie willen krijgen.

En de competities? Die zijn niet statisch, maar ontwikkelen zich continu om aantrekkelijk voor deelnemers en publiek te blijven. Zie bijvoorbeeld hoe bij een toch behoorlijk dichtgeregelde sport als voetbal de KNVB de meidencompetitie aanpast op aangeven van de sporters zelf. Hoezo dé sport centraal?

Invulling aan maatschappelijke verantwoordelijkheid
Ook meer fundamenteel is een beweging zichtbaar bij bonden en verenigingen. De wielerbond stelt bijvoorbeeld op haar eigen website, knwu.nl, prominent: ‘wij zijn er voor iedereen met een wielerdroom... wij zijn er voor álle fietsers die beter willen (leren) fietsen’. De atletiekunie gaat nog een stap verder en schrijft: ‘...we geven invulling aan onze maatschappelijke verantwoordelijkheid door iedereen te stimuleren in beweging te komen en te houden’.

Natuurlijk zijn er ook voorbeelden waarbij de georganiseerde sport de eigen organisatie, de eigen regels centraal stelt bóven de wensen en behoeften van sporters, maar de beweging die ik hierboven schets zie ik steeds breder opgepakt worden. En eerlijk is eerlijk: ook Alberda heeft hiervoor toch ook wel oog in zijn bijdrage. Naast kritiek op de georganiseerde sport noemt hij ook het voorbeeld van hockeyclubs die op hun accommodatie ook andere sporten aanbieden en zo inspelen op de variëteit aan behoeften bij de moderne sporter. Zulke initiatieven hebben volgens hem ‘goud in handen.’

De aandacht voor sport én voor verenigen en verbinden is onmiskenbaar. Als ik een verwachting mag uitspreken dan zou het zijn dat het een kwestie van tijd is tot de eerste sportkoepel die focus ook in haar naam uitdraagt en zich hernoemt tot ‘bond van sporters’. Wie eerst? De voetballersbond, de atletenunie, de schaatsersbond of toch mijn eigen roeiersbond?

Feike Tibben is lid van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Roeibond. Hij heeft de portefeuille Infrastructuur en Innovatie. Samengevat betekent dat aandacht voor: nieuwe roeiverenigingen, nieuw roeiwater, nieuwe sportvormen, nieuwe doelgroepen en nieuwe samenwerkingen. In het dagelijks leven is Tibben zelfstandig interimmanager.