Sportboycot tegen Rusland moet lang worden volgehouden

door: Sjak Rutten

Sebastian Coe - de voorzitter van de Internationale Atletiekfederatie - staat bekend als een geharnast tegenstander van sportboycots. Hij zet zich steevast af tegen politici die door het boycotten van sportevenementen misstanden rond mensenrechten of arbeidsomstandigheden in een bepaald land aan de kaak willen stellen terwijl de economische banden met het betreffende land intact blijven en er gewoon handel wordt gedreven. Naar aanleiding van de situatie in Oekraïne zei Coe echter dat met de Russische invasie een grens is overschreden en dat de sportwereld moet meedoen aan alle maatregelen tegen Rusland omdat en zolang ze ingebed zijn in een totaalpakket van sancties die regeringen, bedrijven en internationale organisaties opleggen aan Rusland en Belarus. 'Sport has to step up and join these efforts to end war and restore peace. We cannot and should not sit this one out', zei Coe tegen CNN.

Coe’s standpunt geeft exact weer wanneer een sportboycot gerechtvaardigd is. Enerzijds moet je sport niet als een politiek instrument gebruiken als er op economisch en cultureel gebied verder geen actie wordt ondernomen. Anderzijds kan je sport niet uitzonderen van maatregelen tegen een regime vanuit het standpunt dat sport en politiek niets met elkaar te maken hebben.

Eerder heb ik op Sport Knowhow XL betoogd dat een sportboycot in het ideale geval aan een aantal voorwaarden moet voldoen. Ik vat ze hier nog eens samen in vier punten.

1. De sportboycot maakt deel uit een breed pakket van economische, culturele en sportieve sancties.
2. De sportboycot wordt uitgeroepen door een overkoepelende organisatie, liefst de Verenigde Naties.
3. De sportboycot is geen incidentele actie maar wordt langdurig volgehouden.
4. Er worden sancties getroffen tegen landen, organisaties en atleten die de sportboycot overtreden.

Het is moeilijk om aan alle vier de voorwaarden te voldoen. De enige keer dat dit het geval was betrof het de boycot tegen Zuid-Afrika vanwege de apartheid. Dit is dan ook de enige volledig geslaagde boycot uit de sportgeschiedenis.

Boycot gerechtvaardigd
In het geval van Oekraïne wordt niet aan alle vier de voorwaarden voldaan. De belangrijkste hindernis is dat een van de twee landen waartegen de boycot wordt ingesteld als lid van de Veiligheidsraad in staat is een veto tegen deze boycot uit te spreken. Dat wil echter niet zeggen dat de huidige sanctiemaatregelen tegen de Russische sport niet gerechtvaardigd zijn of niet kunnen worden genomen. Aan het belangrijkste criterium dat ook door Coe wordt gehanteerd, wordt wel voldaan: sportmaatregelen maken deel uit van een breed sanctiepakket dat regeringen, bedrijven en internationale organisaties opleggen.

Bij gebrek aan een bindende resolutie heeft het IOC het voortouw genomen met een oproep aan de internationale sportbonden. Het nemen van concrete maatregelen wordt aan de bonden overgelaten. Bonden gaan daar verschillend mee om. De FIFA en de UEFA hebben zowel Rusland als de Russische clubs uitgesloten van het WK voetbal en de internationale competities. Het sponsorcontract met Gazprom is verbroken en de finale van de Champions League is verplaatst van Sint Petersburg naar Parijs. Andere sportbonden hebben maatregelen genomen die neerkomen op het uitsluiten van Russische nationale teams en verenigingen uit dat land en het verplaatsen van evenementen die in Rusland plaatsvinden.

Neutrale vlag?
Over de maatregelen tegen Rusland als land zijn de meeste internationale sportbonden het wel eens. De verschillen zitten vooral in de maatregelen tegen individuele Russische atleten, officials en sportbestuurders. Hoe belangrijk de druk van nationale bonden en de publieke opinie is heeft het Internationaal Paralympisch Comité (IPC) ondervonden. Dit comité dacht weg te komen met het laten optreden van atleten uit Rusland en Belarus onder neutrale vlag. Deze maatregel kan gepast zijn in het kader van het bestrijden van doping en het bevorderen van eerlijke sport, maar is volstrekt ontoereikend bij een inval van een land in een ander land en het begaan van oorlogsmisdaden. Het IPC moest dan ook binnen 24 uur op haar beslissing terugkomen.

De invulling van de maatregelen op het gebied van de sport kan verschillen. Er zal naar aanleiding van afzonderlijke maatregelen veel discussie plaatsvinden en dat hoort ook zo. Belangrijker dan de exacte inhoud van de maatregelen is om het doel in het oog te houden. Sancties zijn bedoeld om een regime economisch en politiek onder druk te zetten en de bevolking van een land te laten merken dat de rest van de wereld de daden van hun regering niet ongestraft laat. Sport is een belangrijk wapen in het kader van het isoleren van een regime. Een boycot van de sportploegen van een land zal in lijn moeten lopen met de rest van de sancties. De sportwereld moet zich er daarom op voorbereiden dat het bij Rusland kan gaan om een inspanning die langdurig moet worden volgehouden.

Noten

1. De uitspraak van Sebastian Coe alsmede een overzicht van de maatregelen die op dit moment op het gebied van sport zijn genomen: These are the sports that Russia has been suspended from
2. Sportboycot kan alleen onder strenge voorwaarden, Sport Knowhow XL - 21 december 2021, door Sjak Rutten

Sjak Rutten is historicus en biograaf. Hij is bestuurslid van HTV Berg & Dal, een van de grootste tennisverenigingen in Nederland. Contact: 06-4702 6706 en sjak.rutten@ziggo.nl.