Sport is een vak, besturen een kunde

door: Feike Tibben

Het was ook afgelopen weken in de discussies rond de bezuinigingen in de sport weer opvallend. Hoe kwetsbaar de uitvoering van de sport is. Hoe weinig we als gezamenlijke sport positie hebben in het maatschappelijk middenveld, zoals dat in het jargon heet. In de beeldvorming rond de dreigende wijziging in btw of BOSA komen ze weer langs. De terreinknecht die uit liefde voor de club in weer en wind zorgt dat de netten hangen, de lijnen zijn getrokken en de hoekvlaggen gestoken. Of de bestuurder die wijzend op een lekkend dak of aftandse kleedkamer aangeeft dat de leden een contributieverhoging echt niet kunnen betalen. Of het beeld van de betrokken ouder die voor dag en dauw of aan het eind van de werkdag een training geeft aan pupillen. Of de beelden hoe knap een vereniging die zich met vereende krachten uit de dreigende ondergang heeft geworsteld. Herkenbare beelden. We kennen ze allemaal. En we zien ze steeds voorbij komen.

Als sport lijken we nog steeds en maar al te vaak aan de vragende kant te staan, de underdog, de zwoeger. Ons enthousiasme, plezier en liefde voor de sport zijn onze drijfveer, maar deze lijken ons ook maar in de hoek te blijven drukken van ‘het is maar vrije tijd’, iets extra’s waar we als maatschappij wel profijt van hebben, ook wel trots op zijn, maar ja... in the end: ‘nice to have’, geen ‘need to have’.

Nu zou je wat mij betreft best een aantal sportuitingen of -evenementen kunnen scharen in de categorie ‘brood en spelen’. Maar niet sport in brede zin. Want hoe anders is de positie van sport vandaag de dag dan vroeger. De noodzaak tot meer en verantwoord bewegen is niet alleen maar nice, maar dringende noodzaak onder een dreigend beweeginfarct. Idem de signalen van een verdeelde maatschappij. In beide speelt onze sportcultuur en sportstructuur een belangrijke rol. Sporters bij verenigingen houden het langer vol en de maatschappelijke meerwaarde van verenigen en van verenigingen is echt al heel vaak aangetoond.

Het is onbegrijpelijk dat ondanks deze noodzaak en meerwaarde een groot deel van de sport afhankelijk is van amateurisme, welwillendheid en gelukzoekers. En daar dragen we zelf aan bij: oh wat prijzen we ons gelukkig in de sport dat we nog zoveel vrijwilligers hebben en oh wat laten we dankbaar zien hoeveel geld we van geldschieter x of y hebben gekregen. Wat zijn we toch nice.

Laat ik eens een vergelijking maken: zouden wij het in het onderwijs voldoende vinden als leerkrachten en docenten voor de klas stonden met alleen een afgestempeld VOG-tje? Zouden wij voor de verzorging van de buurt - plantsoen, huisvuil, etc. - alleen afhankelijk willen zijn van enkele actievelingen ? Of zouden wij de gezondheidzorg gefund willen zien uit loterij-inkomsten? Nee toch? Waarom vinden wij het bij de sport dan zo normaal? Vinden we als maatschappij sport dan toch niet echt belangrijk?

Laten we het van de andere kant bezien: nemen we onszelf als sportend Nederland wel serieus? Zien we onszelf naast ‘nice’ ook wel ‘needed’? Ja we komen in verzet bij de BTW-verhoging naar 21%, zeker en we roeren ons ook bij de BOSA. Maar ik hoor geen oproer van verenigingen dat sport nog steeds niet wordt gezien als een nutsfunctie (waar blijft die Sportwet?). Ik hoor geen ouders klagen over trainers die niet gediplomeerd zijn. En ik hoor - behalve bij de incidentele verliezers - ook geen gemor over financiering.

Wordt het geen tijd dat we de sport heruitvinden? Sport als vak, met een stevige structuur - in organisatie, ruimte, juridisch en financieel? Gegeven door professionals. Mensen die opgeleid zijn, hun vak verstaan, plezier hebben en kundig zijn in het begeleiden van sporters. Weg van de vrijblijvendheid, welwillendheid en afhankelijkheid en kwetsbaarheid. Dat betekent wat mij betreft niet dat verenigingen zouden moeten worden bestierd door betaalde krachten. Wel betekent het dat er een uitdaging ligt om deskundigheid van ons kader te vergroten. Modern verenigings- en vrijwilligersmanagement wordt steeds meer een vak. Toch zie ik nog te weinig verenigingen de professionaliseringsstap maken. Wel verklaarbaar: als sport zijn we gewend zelf onze broek op te houden en zelf zaken te regelen. Dat is onze kracht en zo zijn we groot geworden. Kwaliteitskaders zijn er maar weinig. En als ze er zijn hebben we die vaak zelf, op onze eigen manier, vormgegeven. En wie maken over het algemeen zulke kaders? Precies: diezelfde vrijwilligers. En zo is de cirkel weer rond.

Misschien moeten we de andere kant op kijken en moeten we niet bij de uitvoerders, de vakdeskundigen beginnen. Misschien moeten we als we de sport een stevige positie willen geven, ook beginnen met het opleiden van stevige sportbestuurders. Kijk eens in de spiegel beste collega-bestuurder: hoeveel heb je je als bestuurder verdiept in financieringsstructuren, in de rapporten van de Nederlandse Sportraad, of het Mulier Instituut, welke media volg je en welke vakliteratuur, spreek je andere bestuurders op het bestuurdersplatform, of - om maar dicht bij huis te blijven - hoe actief ga je om met de inzichten op Sport Knowhow XL of andere fora? Ben je als bestuurder aan het overleven? Tot de volgende bezuiniging, de volgende ALV, het volgende event, het volgende seizoen? Of ben je aan het besturen? De stap vooruit aan het zetten, met perspectief en fundament. Begrijp me goed: ik zie hoe iedereen z’n stinkende best doet en ik wil je als bestuurder niet opzadelen met nog meer opgaves. Wel ben ik steeds meer tot het inzicht gekomen dat de sport een andere aanvliegroute verdient. Om de sport sterker te maken. Ze verdient het. Het is nodig. Denk er eens over na.

Maar omdat ik sportbesturen echt zie als vak, als kunde, is dit tot nader order mijn laatste bijdrage. Ik heb mijn overpeinzingen geschreven in de rubriek ‘Sportbesturen in de praktijk’. Nu mijn bestuursperiode bij de roeibond er op zit vind ik het niet passend om als ‘bestuurder aan wal’ van de zijlijn te roepen over de praktijk. Het wordt tijd dat een andere sportbestuurder het stokje overneemt. Ik heb het graag gedaan en dank jullie voor alle reacties en mooie contacten die ik aan Sport Knowhow XL heb over gehouden. Bestuur ze!

Feike Tibben is lid van het bestuur van de Koninklijke Nederlandse Roeibond. Hij heeft de portefeuille Roei-organisaties. In deze portefeuille ligt de focus op opleidingen, vrijwilligersmanagement en samenwerkingen. In het dagelijks leven is Tibben zelfstandig interimmanager.