Sport en innovatie in 2033

door: Harmen Bijsterbosch

Ik ben een optimist, met een voorliefde voor sport en innovatie. Dan ziet de wereld er in 2033 automatisch heel aantrekkelijk uit. Toch maak ik me zorgen, grote zorgen. Over de gezondheid van onze maatschappij, met haar burgers voorop. We bewegen namelijk steeds minder en zitten steeds vaker én langer stil. Dit zorgt voor gigantische gezondheidsproblemen die als dreigende donderwolken boven onze maatschappij hangen. Gezondheidsproblemen met forse impact bovendien op het kunnen functioneren van die maatschappij. Met personeelstekorten die nog groter worden en een zorgsysteem dat nog sneller onbetaalbaar wordt. Om maar twee voorbeelden te noemen…

Laat ik voorop stellen: ik ben een groot liefhebber van sport, zowel actief beoefenaar als enthousiast toeschouwer. Ik ken én erken de vele positieve effecten van sport, waaronder fysieke, mentale, sociale en economische voordelen. Ik ben bovendien kind van de georganiseerde sport, heb bijna mijn hele leven ziel en zaligheid in mijn favoriete sport (volleybal!) gestopt. Deze column is dan ook zeker geen pleidooi om met sport te stoppen.

Maar sporten is helaas niet voldoende om de zorgen weg te nemen. De pandemie van inactiviteit is daarvoor te breed, te complex, te hardnekkig. Te weinig en te weinig frequent bewegen is de sluipmoordenaar die onze maatschappij steeds harder raakt. Zelfs voor de liefhebbers die meerdere avonden per week in de sportschool staan te zweten; dit weegt helaas niet op tegen hele dagen zitten op kantoor, op school, in de auto of waar dan ook. Daarnaast zijn er grote groepen in onze maatschappij die sport helemaal niet leuk of uitdagend vinden. Of die door andere omstandigheden niet sporten. Omdat ze te druk zijn, omdat het voor hen te duur is, omdat het sociaal-cultureel zo voor hen bepaald is, enzovoorts, enzovoorts.

Gezamenlijke verantwoordelijkheid
De voorspellingen zijn daardoor ondubbelzinnig: als we op deze manier doorgaan worden we steeds minder gezond en gaat zelfs onze gemiddelde levensverwachting weer omlaag. Een ongekende kentering in historisch perspectief! Hier ligt een grote gezamenlijke verantwoordelijkheid. We moeten deze negatieve kentering zo snel mogelijk stoppen. We moeten een maatschappij creëren waarin een gezonde actieve leefstijl voor iedereen toegankelijk is. Een maatschappij waarin sport niet de norm is, maar voldoende bewegen wel de leukste en de gemakkelijkste optie is.

In het publieke debat klinkt dan al snel de oproep voor (nog meer) sportstimulering. Misschien omdat we het zo gewend zijn, maar zeker ook omdat sport zo’n liefdevol onderwerp is. We zijn trots op de prestaties van onze topsporters en bieden onze burgers graag de beste accommodaties. En wie kan er nu tegen vitale verenigingen zijn?

Toch is het juist die voorliefde voor sport die ons vaak dwars zit. Sport kent vele belanghebbenden en de discussies over sport nemen (soms letterlijk) de tijd en ruimte weg voor denken over andere oplossingsrichtingen. Sport is echter maar een klein stukje van de puzzel. In departementale termen: sport is ‘slechts’ één hoofdstuk uit de begroting van het Ministerie van VWS. De zorg voor gezonde burgers gaat echter veel, veel verder. Het gaat over de algemene volksgezondheid, over duurzame inzetbaarheid van ons arbeidspotentieel, over onze toekomstige welvaart en welzijn. En zit daarmee in de kern van vele ministeries, waaronder in ieder geval de Ministeries van VWS, SZ en EZ.

Succes innovatie niet vanzelfsprekend
Een andere bekende reflex bij crises is de roep om meer innovatie. Klimaat-, energie- en stikstof-, zomaar drie actuele crises waarbij innovatie voor sommigen de enige uitweg lijkt. Persoonlijk vrees ik echter dat het vooral tekenen zijn van het ontbreken van een echte wil tot verandering. Het succes van innovatie is niet vanzelfsprekend, vernieuwing vraagt om veel meer dan alleen nieuwe technologieën. Grote transities vragen ook om veranderingen in wet- en regelgeving, om consequent stimuleringsbeleid, om voorlichting en om (andere) maatregelen die de sociale en culturele acceptatie bepalen. Het vergt dus vooral ook om visie en de moed om lastige besluiten te nemen.

Mijn wens voor 2033 is het hebben van leefomgevingen waarin een ieder (bij wijze van spreken) 24/7 wordt verleid en gefaciliteerd tot een gezonde actieve leefstijl. Thuis, op school, op straat, op het werk, gewoon overal. Dit vraagt een hoge betrokkenheid van heel veel spelers en een hoge mate van urgentie bij alle publieke en private partijen die deze leefomgevingen bepalen. Daarnaast vraagt het om het stoppen van het voeren van de huidige achterhoedegevechten en het plakken van (politieke) pleisters voor de sport. Dat zijn slechts schermutselingen in de marge die afleiden van waar het echt om gaat!

Mijn pleidooi is daarom om het Nationale Sportakkoord zo snel mogelijk op te schalen tot een Deltaplan ‘Gezonde leefomgeving’. Een plan waarin sport en innovatie zeker hun rol hebben, maar de te winnen wedstrijd veel meer actieve deelnemers kent. Ik speel graag mee!

Harmen Bijsterbosch is afgestudeerd innovatiewetenschapper (TU Eindhoven, 2000). Als een rode draad door zijn carrière loopt het stimuleren van innovatie, waarbij zijn kennis over hoe technologie en gedrag elkaar beïnvloeden een belangrijke bron is. Sinds 2016 is hij werkzaam voor het InnoBeweegLab, een onderzoeks- en innovatiecentrum op het gebied van beweegstimulering.