13 januari 2015
Opinie
door: Rachid Ouchene
Duimen draaien voor de levenden. Dat doe ik elk jaar weer. De Dakar-rally is dé marathonwedstrijd onder de woestijnrally’s. Het vraagt het uiterste van mens en machine. De dood lijkt vaak angstaanjagend dichtbij. En helaas werkt mijn duimendraaien onvoldoende, want elk jaar vallen er doden. Dit jaar is de 39-jarige Poolse motorrijder Michal Hernik de eerste dode. Hernik overleed aan oververhitting en uitdroging 1.
Met interesse volg ik jaarlijks de Dakar-rally. Vooral de atleten en durfallen op motoren. Twee weken lang door de woestijn jakkeren met een subliem geprepareerde motor. Temperaturen tot 50 graden Celsius. Nachten met weinig slaap. Gemiddeld zo’n 750 kilometer per dag rijden. Ik rijd ook motor, maar moet er niet aan denken om in dertien etappes vanuit Nederland zo snel als mogelijk naar Peking te rijden.
De Dakar-rally staat stijf van de risico’s. Dat levert interessante casuïstiek voor het perspectief van risicomanagement in de sport. En met dat perspectief kijk ik graag. Hoe te kijken naar de motivatie van de deelnemers en de risico’s in deze tak van sport?
9.000 kilometer in dertien etappes
De Dakar-rally wordt georganiseerd door het Franse sportevenementenbedrijf A.S.O., dat onder meer ook de Ronde van Frankrijk verzorgd 2. De rally vindt vanaf 2009 in Zuid-Amerika plaats, nadat in Noordwest-Afrika de situatie te onstabiel bleek.
Sensatie, zelfbedrog en controle
Waarom deelnemen aan deze extreme woestijnrally, wetende dat de dood op de loer ligt? Vanuit theoretisch perspectief kunnen drie aspecten worden aangehaald waarom mensen vrijwillig deelnemen aan extreme sporten. Namelijk sensatie, zelfbedrog en controle 3.
Sensatie: een deelnemende motorrijder heeft behoefte aan een zekere spanning en sensatie door het ondergaan van lijfelijke risico’s. In deze rally vindt hij (of zij, er rijden ook vrouwen mee) dit zeker. De uitdaging is gigantisch. Lange en zware etappes met telkens een vermoeider lichaam. Elke dag een paar valpartijen. De rally is een ware uitputtingsslag.
Zelfbedrog: op voorhand is het (voor menigeen) duidelijk dat deelnemen aan de Dakar-rally een uiterst ongezonde activiteit is. Er zijn reële risico’s voor lichaam en geest. Sinds de start van de rally in 1978 zijn er 28 deelnemers overleden door de race 4. Daarnaast zijn er 43 niet-deelnemers overleden. Door het ontbreken van een officiële registratie van de fatale incidenten, circuleren er verschillende aantallen. Alhoewel ik niet in de schoenen van een van de deelnemers sta, kan ik mij voorstellen dat zij zich voorhouden dat ‘mij dit niet zal overkomen’.
Controle: de deelnemer heeft kennelijk een intrinsieke behoefte om niet te balanceren op de grens, maar om daar net overheen te gaan. Waar ligt de grens van controleerbaarheid en het hebben van een zekere mate van zekerheid? Kan ik in de aankomende flauwe bocht mijn snelheid van 150 kilometer per uur vasthouden? Terugschakelen naar de vierde versnelling? Blijf ik in de stofwolk van mijn voorganger rijden of neem ik meer afstand zodat ik meer zicht heb?
De deelnemers aan de rally variëren van professionele topsporters tot hobbyisten (met te veel geld). De mate van het zoeken van sensatie, het bedriegen van jezelf en het opzoeken van de grens is vanzelfsprekend afhankelijk van de gesteldheid van de deelnemers. Ik veronderstel dat een professionele topsporter minder kans heeft op (fatale) incidenten dan de amateur/hobbyist.
Vijf dimensies van risico
Zittend op de bank, kijkend naar de televisiebeelden van de Dakar-rally, is eenvoudig te zien welke risico’s genomen worden door de deelnemers. Bijvoorbeeld een motorrijder die door rotsachtige gebieden rijdt met grote keien op weg. De televisiebeelden waarbij een motorrijder op een steen botst of een greppel is ingereden, zijn aan de orde van de dag.
Om ‘risico’ in perspectief te zetten, kunnen vijf dimensies gebruikt worden 5.
Risico: de aanwezigheid van risico's is in essentie niet positief of negatief. Dat is afhankelijk van de context en het individu. Een positieve benadering van risico is het feit dat het een gevoel van opgewektheid teweegbrengt waarbij het lichaam bepaalde stoffen vrijmaakt. Bijvoorbeeld dopamine, adrenaline of endorfine. Een negatieve benadering van risico is bijvoorbeeld de mogelijkheid dat er lichamelijke schade ontstaat.
Ervaren van risico: de mate van voorkennis en ontwikkelde vaardigheden is van invloed op de mate waarin een risico ervaren wordt. Dit slaat op het beoordelen van een situatie en het bepalen van de mogelijkheid dat er een ongeluk kan gebeuren.
Attitude bij risico: de algemene houding (mind-set) van het individu maakt dat er verschillend kan worden gehandeld in eenzelfde situatie.
Accepteren/weigeren van risico: bij het ervaren van een risico kan een mens keuzen maken. Interessant zijn de rallydeelnemers die ervoor kiezen om het verder ondergaan van risico's te mijden. Zo zijn er motorrijders die stoppen met rijden en een noodsignaal afgeven aan de organisatie, omdat zij te moe zijn om door te rijden. In de tweede etappe van de Dakar-rally 2015 heeft de organisatie besloten om de etappe in te korten vanwege het veelvoud aan problemen bij de deelnemers.
Gedrag bij risico: indien mensen daadwerkelijk worden geconfronteerd met een risicovolle situatie, dan zijn er uiteenlopende natuurlijke en aangeleerde reacties mogelijk.
In gesprekken die ik de afgelopen jaren heb gevoerd met sporters uit de wereld van extreme sports, blijkt dat sporters zichzelf bepaalde zaken verwijten. Zo kwam ter sprake dat bepaalde ongelukken voorkomen hadden worden bij een betere voorbereiding. De sporters gaven aan dat zij eigenlijk gerichter kunnen trainen op het voorkomen van risico’s.
Spanning
De spanning van de aanwezige risico’s in de Dakar-rally heeft een aantrekkelijk effect op mij. Met genoegen kijk ik als enthousiaste sportliefhebber en motorrijder naar de televisiebeelden en volg ik de social media. Vanuit professioneel oogpunt jeuken mijn handen om dieper in dit heroïsche evenement te duiken. De Dakar-rally is nog niet afgelopen, dus blijf ik duimendraaien in de hoop dat alle overige deelnemers heelhuids de finish halen.
Noten:
Rachid Ouchene is werkzaam als (freelance) adviseur in de publieke sport- en beweegsector en als docent aan de Haagse Hogeschool. Ouchene voert tevens een onderzoek uit naar de betekenisgeving van de paradoxale relatie tussen veiligheid en gevaar bij extreme sporten (masterthesis). Voor meer informatie: rachid@ouchene.nl of LinkedIn.
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
