Schaf buitenspel bij voetbal af!

door: Peter Hopstaken

De Nieuwsjaarsrede van AZ-voorzitter Dirk Scheringa bevatte een opvallende aanbeveling: schaf de buitenspelregel bij het voetbal af! Scheidsrechters en grensrechters nemen erg vaak – zoals achteraf uit televisiebeelden blijkt – de verkeerde beslissing. Of scheidsrechters fluiten ten onrechte vaak wél, of ze fluiten ten onrechte vaak niet voor buitenspel. Dit tot grote ergernis van spelers en publiek. En ook van Dirk Scheringa.

Louis van Gaal is het van harte eens met Dirk Scheringa (of zou het andersom zijn?), maar Johan Cruijff en oud-scheidsrechter Mario van der Ende zijn dat pertinent niet. Beiden hebben publiekelijk gereageerd op Scheringa’s aanbeveling; Johan Cruijff in de Telegraaf en Mario van der Ende in het blad ‘Elf’. Cruijff vindt afschaffing van de buitenspelregel een slecht idee  omdat het ten koste zou gaan van de partij met aanvallende intenties. Van der Ende had eenzelfde soort redenatie: omdat het ten koste zou gaan van de dynamiek van het voetbalspel. En daarmee is voor Cruijff en Van der Ende de kous af. Ze komen dus niet met oplossingen of alternatieven voor het probleem van te veel verkeerde scheidsrechterlijke beslissingen… Ik denk echter dat je een andere, nieuwe regel moet invoeren als je de buitenspelregel afschaft. Dit met het doel om het spel aantrekkelijk(er) te houden of maken. Hier kom ik later op terug. Eerst terug naar de  belangrijke vraag: waarom zou de buitenspelregel afgeschaft moeten worden?

Voetbal vervreemdt zich met de buitenspelregel feitelijk sterk van de wet- en regelgeving in de maatschappij; het schrijft een regel voor die absoluut niet te handhaven is. Hoe komt dat? Waarom is het zo moeilijk om buitenspel vast te stellen? Omdat de mens fysiek eenvoudigweg niet in staat is om goed te bepalen of er sprake is van buitenspel. Daarvoor zou hij moeten beschikken over twee ogen die onafhankelijk van elkaar verschillende kanten op kunnen draaien...

Ik heb eens aan voormalig amateurscheidsrechter en tegenwoordig KNVB-voorzitter Michael van Praag gevraagd hoe hij dat vroeger als scheidsrechter deed, een buitenspelsituatie beoordelen. Hij antwoordde: ‘Met alleen je ogen kan je buitenspel niet vaststellen. Ik gebruikte daardoor ook mijn oren. Ik probeerde te horen op welk moment de pass gegeven werd, en keek tegelijkertijd naar de verdedigers en aanvallers waar de bal terecht zou komen.’ Zo doen scheidsrechters en grensrechters dat dus! Ze moeten roeien met de riemen die ze hebben. Maar dat werkt natuurlijk niet optimaal. Want uiteraard zal de scheidsrechter en de grensrechter regelmatig - zo niet bijna voortdurend - oog moeten hebben voor de plek waar de bal is...

Buitenspelregel verpest voetbalspel
Wie krijgt er zo langzamerhand geen medelijden met de amateurscheidsrechter, vaak een goedwillende vrijwilliger? Want deze heeft ook nog eens te maken met twee grensrechters die meestal nauw verbonden zijn aan één van de teams op het veld. Ik heb de afgelopen jaren menig jeugdwedstrijd bezocht en je zou de grensrechters die tijdens de uitvoering van hun taak hun ‘eigen’ team aan het coachen zijn - soms terwijl ze tien meter het veld in zijn gelopen - de kost moeten geven! Onze jongste spelers krijgen met de paplepel ingegoten dat partijdige arbitrage op het sportveld heel normaal is. Ik hoorde eens een toeschouwer aan zo’n grensrechter vragen waarom hij steeds vlagde voor buitenspel, terwijl het vaak overduidelijk niet het geval was. Het ging in dit geval om een voetbalwedstrijd tussen elfjarigen. Het antwoord van de grensrechter luidde: ‘De grensrechter aan de overkant doet het ook zo. Als ik het niet doe, benadeel ik ons dus.’

Zo’n opmerking haalt het bloed onder de nagels van elke voetballiefhebber vandaan. Hoe een regeltje –  lang geleden bedacht - een spel dat vooral leuk moet zijn wekelijks op duizenden velden minder leuk kan maken of deels zelfs kan verpesten. Sport zou ‘fair play’ moeten inhouden, maar eerlijk spel is bij voetbal helaas vaak ver te zoeken.

Dat blijkt ook uit de statistieken. Veel te veel voetbalwedstrijden die onder auspiciën van de KNVB worden gespeeld lopen uit de hand. Volgens het jaarverslag 2007/2008 van de KNVB waren er in 2008 in liefst 210 wedstrijden molestaties. En 3.112 wedstrijden werden in 2008 gestaakt. Bedenk verder dat van veel wedstrijden die uit de hand lopen geen ‘aangifte’ bij de KNVB wordt gedaan. In werkelijkheid is het jaarlijks aantal agressieve en onsportieve voetbalwedstrijden dus veel hoger. Hoewel de statistieken dat niet aangeven, denk ik dat er twee hoofdoorzaken zijn: ruw spel en  scheidsrechterlijke beslissingen. Onder die laatste zullen – al dan niet verkeerd genomen –  beslissingen rond buitenspel een groot aandeel hebben. 

Verdedigers moeten opschuiven
Afschaffen dus, die buitenspelregel! Maar kunnen we tegemoet komen aan de bezwaren van Johan Cruijff en Mario van der Ende? Ik denk het wel. De oplossing: een doelpunt telt alleen als alle veldspelers verder staan dan een bepaalde lijn. Die lijn bevindt zich bijvoorbeeld tussen de middenlijn en het strafschopgebied, laten we zeggen op dertig à vijfendertig meter van het doel. Dynamiek van het spel is op die manier gewaarborgd, verdedigers moeten opschuiven als het team in de aanval gaat. Hoewel ook deze regel grote oplettendheid vraagt van het arbitraire trio, is deze regel veel makkelijker te handhaven dan de buitenspelregel. In twijfelsituaties zouden televisieopnamen uitkomst kunnen bieden, althans in het betaalde voetbal omdat er grote belangen op het spel staan. Hooguit een enkele raadpleging daarvan per wedstrijd kan moeilijk bezwaarlijk worden beschouwd. Een nieuwe regel zou uiteraard nog verdere nuances kunnen bevatten, maar dat is een kwestie van 'uitwerking', bijvoorbeeld op basis van praktische experimenten.

Ik denk dat een dergelijke spelregelverandering grote voordelen met zich meebrengt. Ik ben echter bang dat het nog lang zal duren eer de buitenspelregel afgeschaft  wordt. De voetbalwereld houdt niet zo van veranderingen. Terwijl een sport als hockey met zijn tijd meegaat en met de nodige regelmaat probeert het (kijk)spel te verbeteren door regels te veranderen, blijft de voetbalwereld daarin nogal conservatief. Ook de Internationale Rugby Board past zeer geregeld de spelregels aan om de sport veilig en als kijkspel aantrekkelijk te houden. De KNVB is op het punt van spelregelveranderingen overigens vrij machteloos. Regels mogen alleen veranderd worden door de International Football Association Board, een orgaan van de FIFA. Een lobby van een voetbalgrootheid zou misschien kunnen helpen. Louis van Gaal? Johan Cruijff?! In harmonie, dat zou pas mooi zijn...

Klik hier voor een reactie op dit artikel van Jaap Fris.
Klik hier voor een reactie op dit artikel van Joop Niezen.
Klik hier voor een reactie op dit artikel van Louis van Gaal.
Klik hier voor een reactie op dit artikel van Hans Dijkhoff.
Klik hier voor een reactie op dit artikel van Lutger Brenninkmeijer.
Verdere reacties van lezers op dit artikel zijn van harte welkom: info@skxl.nl

Peter Hopstaken is in september 2007 gestart met Sport Knowhow XL, digitaal informatieplatform voor de zakelijke sportmarkt. Eerder was hij hoofdredacteur van het vakblad SPORT Bestuur & Management, senior consultant bij KPMG en senioronderzoeker bij de Stichting voor Economisch Onderzoek. Naast zijn werk was hij initiator van de 'werkgroep Voetbal & Statistiek' en later van 'SPITS sportstatistics'. Beide werkgroepen bestonden uit wetenschappers die voetbalstatistieken analyseerden wat uitmondde in tientallen - vaak geruchtmakende - artikelen in verschillende dag- en vakbladen.