Rogge heeft gelijk: IOC is geen VN

De protesten tegen de Olympische Spelen in Beijing vanwege de situatie in Tibet worden vooral ingegeven door emoties. Ten lange leste is een stok gevonden om de Chinese hond te slaan, nadat algemene bezorgdheid over de mensenrechten op te weinig steun kon rekenen en de betrokkenheid van China bij Darfur als argument tegen de ‘genocide-olympics’ vrijwel uitsluitend in de Verenigde Staten weerklank vond.

Tibet spreekt wereldwijd meer mensen aan, niet alleen actiegroepen, maar ook het Europese parlement en allerlei regeringsleiders en parlementen die ineens de Dalai Lama nog voor de Olympische Spelen willen ontmoeten. Afgezien van het feit dat China in de publiciteit bijzonder onhandig omgaat met de vraag om meer culturele autonomie voor Tibet, moet toch worden vastgesteld dat geen enkele staat of internationaal orgaan een onafhankelijk Tibet erkent. En terecht. Een theocratie waarin de geestelijk leider wordt aangewezen door reïncarnatie, is aandoenlijk, maar verder ongevaarlijk. Maar als dit geestelijk gezag samenvalt met het wereldlijk gezag heb je te maken met een theocratie, waarin geestelijke leiders en grootgrondbezitters de dienst uitmaken ten koste van de bevolking. Een staatsvorm die niet direct in overeenstemming is met onze ideeën over de scheiding van kerk en staat. Misschien ook voor Femke Halsema iets om nog eens over na te denken.

Dat alles neemt niet weg dat het lijkt alsof de wereld achteraf spijt lijkt te hebben van het aanwijzen van Beijing. Ten onrechte. Rationeel beschouwd hadden de Spelen ook acht jaar eerder of acht jaar later in China kunnen plaatsvinden, maar het aanwijzen van Beijing of Shanghai op enig moment in het eerste kwart van de 21e eeuw is onvermijdelijk. In China woont meer dan een vijfde deel van de wereldbevolking. China is een groot sportland, dat vanaf 2008 voorlopig elke Olympische Spelen de meeste medailles zal halen. China is een economische grootmacht die enorme vorderingen heeft gemaakt bij het verbeteren van de leefsituatie van de bevolking. Leefden vijftien jaar geleden nog 500 miljoen mensen in absolute armoede, nu zijn er dat nog 120 miljoen. Gegeven de positie van China in de wereld kan het IOC China niet uitsluiten.

Alle leden van het IOC hebben formeel gelijke rechten. Ze kunnen deelnemen aan de Olympische Spelen, ze kunnen deze ook organiseren. Landen waartegen een officiële sportboycot geldt, zoals Zuid Afrika tijdens het apartheidsregime, verliezen beide rechten. Maar het uitsluiten van landen van het organiseren van de Spelen, terwijl ze wel mogen deelnemen, creëert eerste- en tweede rangsleden. Daarmee zou het IOC pas echt in politiek vaarwater terecht komen. Natuurlijk bestaat er informeel, d.w.z. in de hoofden van IOC-leden, een lijst van landen die niet in aanmerking komen voor de organisatie van de Spelen. De meeste omdat ze te klein of te arm zijn, andere omdat ze geen sporttraditie hebben en het is ook aannemelijk dat landen vanwege hun politieke situatie (Iran, Irak, Noord Korea) of hun acceptatie in de wereld (Israël) nooit de Spelen zullen krijgen, zonder dat dit ergens is vastgelegd. Maar China valt niet onder deze categorie. De Spelen komen ook niet te vroeg. Ook wanneer de Spelen niet in 2008, maar in 2024 aan China worden toegewezen zullen Tibetaanse ballingen aandacht voor hun zaak vragen, terwijl helder is dat een onafhankelijk Tibet dan even onrealistisch is als op dit moment.

Toch heeft de hele discussie aan IOC-voorzitter Jacques Rogge de opmerking ontlokt dat het IOC nog zorgvuldiger moet omgaan met de aanwijzing van de Olympische Spelen. Dat is heel verstandig, maar er zal een manier moeten worden gevonden die van het IOC geen politiek orgaan maakt. Rogge heeft wel gelijk als hij zegt dat het IOC de Verenigde Naties niet is. Om een politiek mijnenveld te omzeilen zou het IOC in de toekomst aan organiserende landen harde eisen kunnen stellen, gebaseerd op commerciële overwegingen. Die stelling vereist enige uitleg.

Het IOC is een organisatie die een stad of land door de aanwijzing als organisator van de Olympische Spelen de kans geeft om zich op het wereldtoneel te etaleren. Een stad heeft hier veel voor over. De organisatie van de Spelen kost een paar centen, maar daar staat tegenover dat het organiseren van de Spelen een enorm prestige met zich meebrengt. Het IOC kan dat prestige verlenen, maar loopt zelf met de aanwijzing van een stad ook risico’s. Grote internationale sponsors en televisiestations dragen miljarden bij en zullen dus ook niet blij zijn wanneer de aanwijzing van een stad in de wereld omstreden is. Voor je het weet keren acties zich ook tegen de grote Olympische sponsors, waardoor ook zij economische schade kunnen oplopen. Voor zowel de kandidaat organiserende stad als het IOC zijn er dus grote economische belangen in het geding, die deels worden bepaald door de reactie van de wereld op de politieke situatie in het organiserende land.

Dat betekent dat er sprake kan zijn van een klassieke economische afruil. Het IOC kan al ver voor de stemming over de toewijzing van de Olympische Spelen met de kandidaat steden afspraken maken over politieke zaken, waaronder mensenrechten. De steden zullen hierover geen toezegging kunnen doen zonder terugkoppeling met de landelijke regering en daar moeten ze enige tijd voor krijgen. Een en ander moet er toe leiden dat bij de aanwijzing van een organiserende stad niet alleen accommodaties, infrastructuur en organisatie meespelen, maar ook politieke risico’s.

Vanuit het grote commerciële belang dat het IOC heeft bij een wereldwijde acceptatie van een organiserende stad door de publieke opinie en de grote sponsors is een dergelijk opstelling van het IOC gerechtvaardigd. Overigens zou Beijing ongetwijfeld ook zijn aangewezen wanneer het IOC deze opstelling eerder had gevolgd. Het belang van de sponsors bij het verder openen van de Chinese markt is zo groot dat ze daar enige ophef over de mensenrechten wel voor over zouden hebben gehad. Maar dat was dan bij de toewijzing wel een bewuste overweging geweest.

Sjak Rutten werkt als adviseur/projectleider bij Sardes, een adviesbureau dat vooral actief is op de terreinen onderwijs, welzijn en jeugdbeleid.