Preventief investeren in gezondheid kost een schijntje

door: Jeroen Weijermars

Als ik vorig jaar rond deze tijd had gemeld dat de overheid ons een instructie zou geven wat je wel en niet kan doen tijdens echt winterweer dan was ik waarschijnlijk weggehoond. Inmiddels is dat gebeurd. Als ik gemeld had dat de Elfstedentocht onderdeel zou worden van verkiezingsretoriek zou er waarschijnlijk worden gelachen. Inmiddels weten we beter. Maar zoals sportmarketeer Chris Woerts op Twitter al optekende: 'Als de politiek de sport nodig heeft staat het vooraan zonder kennis van zaken. Zie @11stvereniging-discussie. Maar als de sport de politiek nodig geeft kan het vaak achterin de rij aansluiten!' 

Op het moment dat dit ‘stukkie’ gepubliceerd wordt is het precies over één maand en één dag dat er landelijke Tweede Kamerverkiezingen zijn. Dat werpt de vraag op: 'Op welke partij ga je stemmen?' Als professional werkzaam in de sport of liefhebber van de sport en betrokken Nederlander die zijn democratisch recht niet wil verkwanselen is dat niet eenvoudig te beantwoorden. 

Sinds een paar jaar kunnen kiezers zich laten gidsen door verschillende online stemhulpen die hen de weg wijzen door het partijenlandschap. Dat is best handig omdat het geëngageerde electoraat anders 37 verkiezingsprogramma’s moeten doorakkeren. Zoveel partijen doen er mee aan het versnipperde politieke bestel in Nederland.

Visie op sport ontbreekt...
Net als bij lokale partijen en de lokale verkiezingen verwacht ik van landelijke partijen een visie op sport. Landelijk gezien. En als die visie er is, dan is dat als vanzelfsprekend terug te vinden in de stemwijzers, kieswijzers en andere politiek gidsende software. Niets blijkt minder waar. Bij geen van deze heb ik een stelling over sport kunnen ontdekken. Sport blijft een bijzaak en een onontgonnen gebied in de Haagse kaasstolp. 

Natuurlijk, er zijn enige voorvechters van sport in de Tweede Kamer te vinden maar op een populatie van 150 is het met twee zichtbare volksvertegenwoordigers op dit dossier wel marginaal. De onvermoeibare Rudmer Heerema (VVD) zet zich al jaren in op deze portefeuille en de laatste vier jaar was ook Antje Diertens (D66) behoorlijk zichtbaar. Helaas stopt laatstgenoemde er na de verkiezingen en een termijn van vier jaar mee. En daarmee verdwijnt sport verder uit het blikveld van de volksvertegenwoordiging. Er zijn natuurlijk de Nederlandse Sportraad, alsook NOC*NSF die zich niet alleen lobbyend inzetten om sport hoger op de agenda te krijgen. Maar echte persoonlijke betrokkenheid van Tweede Kamerleden helpt altijd meer. En juist daar lijkt het aan te ontbreken. 

Elfstedentocht
Tenzij - zo blijkt nu - er stemmen te winnen zijn of een positief sentiment valt te realiseren, dan is het speelveld anders. Zie wat er vorige week gebeurde rondom de Elfstedentocht. Na een jaar van bijna algehele onthouding op het gebied van sportevenementen en een jaar lang sporten in achter beleidsbureaus bedachte bubbels deed het zakken van het kwik de Elfstedenkoorts stijgen. Ineens werden argumenten als traditie en cultuur en 'het is zo lang geleden' opgevoerd om een lans te breken voor het doorgaan van een Elfstedentocht en een groots evenement in corona-tijd te rechtvaardigen. Niet alleen door the usual suspects, ook onze minister-president en D66-voorman Jetten alsook Groen Links-leider Klaver wilde het op zijn minst onderzoeken en bij voorkeur alvast toezeggen dat zij achter een eventuele start zouden staan. Maar om met de voorzitter van de Elfstedenvereniging te spreken: '…terwijl er een avondklok is en alle winkels vrijwel gesloten zijn, zou de Elfstedentocht wél kunnen. Dat is toch raar?'

Het lijkt erop dat zoiets groots als de ‘tocht der tochten’ in combinatie met de aanstormende verkiezingen gezien werd als een mooie combi om in een positief daglicht komen te staan bij de kiezer. Dat zie en hoor je wel vaker. Als er een succes valt te vieren zijn politieke leiders er als de kippen bij. Als de sport zijn bijdragen aan de maatschappij levert. Vaak vrijwillig en dus onbezoldigd is het zoeken naar de politici die zich hard maken voor meer budget. Dan vallen er vrijwel direct termen als kostenneutraal en wat levert het op?

Corpulente vijftigplussers...
Juist in deze tijd is dat paradoxaal. We bestrijden met elkaar - we doen het samen - een virus dat het voornamelijk gemunt lijkt te hebben op kwetsbaren en ouderen maar ook op corpulente vijftigplussers. Ja, er zijn achter de komma uitzonderingen op de grootste gemene deler maar check de dashboards voor reële en confronterende getallen. Voor hen die getroffen zijn, direct of indirect, maakt dat het niet minder erg. Ook wil ik hier niet ook maar iets van 'eigen schuld dikke bult' tegenover stellen. Feit is wel dat de pandemie die de gehele maatschappij in de greep heeft minder grip zou hebben als we als gehele bevolking wat gezonder zouden zijn. 

Neuropsycholoog Erik Scherder en cardioloog Leonard Hofstra pleiten al jaren dat meer bewegen goed is en dat wijzelf daar van bewust moeten zijn en er wat aan kunnen doen. Tegelijkertijd kan de overheid met interventies ons daartoe - letterlijk en figuurlijk - bewegen. En dat de overheid in staat is tot radicale interventies weten we sinds maart 2020…

Het is een inmiddels breed gedragen observatie dat met een gezondere, minder dikke bevolking, een pandemie als waar wij nu inzitten minder (gezondheids)schade zou berokkenen. Dan het paradoxale. Er is inmiddels zo’n 75-90 miljard euro (afhankelijk van welk telraam gebruikt wordt) uitgegeven aan de covid-maatregelen. Dat is – uitgaande van de laagste uitgifteraming – 75.000 euro per geregistreerde besmetting en ca. 5.000.000 euro per covid-sterfgeval. Aan de ene kant is het vreselijk om dit in geld uit te drukken, tegelijkertijd is het niet nieuw. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde schreef er al in 2013 over en in de huidige crisis vind je er in de reguliere media ook wel het een en ander over terug. De facto mag een extra levensjaar zo’n 80.000 euro kosten vanuit medisch perspectief. Als het om een naasten gaat is het natuurlijk allemaal bullshit en wil je dit principe - logisch - nooit onder ogen zien en dat er oneindig levensreddend geïnvesteerd wordt in jouw familielid of vriend. Dit is de harde cijfermatige realiteit. Nog eentje om over na te denken. Inmiddels heeft het RIVM becijferd dat er 50.000 gezonde levensjaren verloren zijn gegaan. Dat is in geld uitgedrukt 4 miljard euro. 

Preventie
Het bedrag van 80.000 euro per levensjaar dat hier genoemd wordt, wordt vooral curatief (genezend) geïnvesteerd. Maar wat nu als we aan de vóórkant aan de knoppen gaan draaien... Uit diverse onderzoeken blijkt dat bij voldoende beweging er een langere levensverwachting is en gezondere levensjaren bovendien. Preventief met elkaar zorgen voor een langer en gezonder leven. Daar kan niemand tegen zijn. Toch wordt er in de politieke arena nauwelijks aandacht voor gevraagd. Het is geen topic. Bovendien is het een investering die pas jaren later rendeert en nu dus geen politiek gewin, en dus geen zetels, bij welke komende verkiezingen dan ook oplevert. 

En er zullen lezers zijn die mij 'rupsje nooit genoeg' vinden. Immers, er is best wel wat gebeurd de afgelopen jaren. Denk onder meer aan de uitvloeisels van het sportakkoord. Significant meer geld bleef echter achterwege. Terwijl dit nu juist een echt renderende investering in de toekomst zou zijn. 

Eenvoudig rekensommetje
Als we nu eens die 80.000 euro die curatief besteed wordt per gewonnen levensjaar als vertrekpunt nemen. We weten dat deze 80.000 euro niet voor iedere Nederlander wordt uitgetrokken. Dus laten we downsizen naar 25% van dit bedrag. Dat brengt het naar 20.000 euro en dát bedrag investeren we gemiddeld voor iedere Nederlander preventief. Niet in één keer maar over 50 jaar uitgesmeerd. Dat zorgt voor een pot van 20.000 euro * 17 miljoen = 340 miljard euro. Dit bedrag delen door 50 jaar levert een investeringspotentieel op van 6,8 miljard per jaar. En daarmee investeren we nog geen tien procent van de kosten die we nu aan de volgende generatie doorbelasten voor de bestrijding van de huidige covid-crisis.

Het advies van de Nederlandse Sportraad om van sport een publieke voorziening te maken gecombineerd met de niet aflatende ambitie van Loek Jorritsma om dit in een sportwet vast te leggen en de keiharde confrontatie met de gevolgen van bewegingsarmoede zorgt voor een perfect storm voor de sport. En laat die perfect storm er niet een zijn waarvan de golven over ons heen slaan en ons doet verzuipen maar juist een waar we op kunnen wave surfen. Bij voorkeur zonder instructies van de overheid zoals ons momenteel overkomt tijdens winterse weken. 

Jeroen Weijermars is met Zjerom ondernemer in sportmanagement en sportmarketing. Daarnaast is hij als docent verbonden aan de opleiding Sportkunde van de Haagse Hogeschool en geeft hij daar les op het gebied van sportmanagement, -marketing en -beleid. In zijn vrije tijd is hij vervult hij ruim 35 jaar verschillende bestuursfuncties waaronder 8 jaar lid van het bondsbestuur van het Koninklijk Nederlands Korfbalverbond (KNKV). In 2014 behaalde hij zijn MBA Sportmanagement bij het Wagner Instituut te Groningen. Voor meer informatie: jeroen.weijermars@zjerom.nl, Twitter, LinkedIn, of www.zjerom.nl