Nederland Sportland: alle ruimte voor de passie!

Bertus is al sinds mensenheugenis lid van de club en er meerdere keren in de week aan te treffen, soms lijnentrekkend, dan weer met materialen of papieren in de weer of met een biertje in de kantine met zijn maten, verhalend hoe het vroeger was. De typische Utrechtse volksclub zit in zwaar weer, zowel financieel en bestuurlijk als om de jeugdafdeling in stand te houden. Blanke kinderen en hun ouders zijn bijna allemaal vertrokken, naar de buurclub. Het is lastig om de ouders van de allochtone kinderen erbij te betrekken. Externe ondersteuning, inclusief de gemeente, dringt aan op samenwerking met de veel grotere, wat ‘groenlinksige’, buurclub. Simpel gezegd, een ander slag mensen. Hoewel beide clubs in eerste instantie positief reageren op intensievere samenwerking, eventueel uitkomend in gezamenlijke nieuwbouw waar ook ruimte komt voor kinderopvang, blijkt dit gaandeweg toch gevoeliger te liggen. Bertus is uiteindelijk helder in zijn standpunt: ‘desnoods ben ik de laatste die straks het licht uitdoet en de deur achter zich dichttrekt, samen met die club, dat nooit’. Bertus blijkt te spreken voor verreweg het grootste deel van zijn clubleden.

Bertus is het prototype vrijwilliger dat iedereen kent en waar veel sportverenigingen - nog steeds - zwaar op leunen om te overleven. Het zijn de mensen die zich sterk identificeren met hun club en voor wie er eigenlijks niets belangrijkers bestaat, gedreven door de passie, samen met soortgenoten, op vrijwillige basis: het wezenskenmerk van het Nederlandse sportverenigingsleven.

Externe ontwikkelingen zetten dit verenigingsleven onder druk en de vraag is of we dit tij kunnen en moeten keren, voor het te laat is en er geen Bertussen meer overblijven of nieuwe opstaan. Sinds een aantal jaren vervagen de grenzen tussen vrijwillige associaties, zoals sportverenigingen enerzijds en markt- en overheidsorganisaties anderzijds. Marktoriëntatie en overheidstaken zijn langzamerhand, al dan niet opgelegd, eveneens kenmerkend voor sportverenigingen. De stelling luidt nu: hoe meer nadruk op publieke taken en markt, hoe minder de passie om vrijwillig de club in leven te houden.

De toenemende nadruk op commercialisering (markt) en instrumentalisering (publieke taken) zet de sterke kanten van het traditionele sportverenigingsleven onder druk. Het grote verhaal gaat nu bijvoorbeeld over het Olympisch Plan 2028 waarin het ‘professionaliseren’ op veel fronten het toverwoord is, met onder andere de vereniging als een ‘moderne’ maatschappelijke onderneming (groot en sterk) als uitkomst. Het kleine verhaal waarin het alledaagse in al zijn complexiteit en diversiteit de hoofdrol speelt, geraakt uit beeld. De kern van dat kleine verhaal is de passie waarmee mensen hun sport bedrijven en/of dat dagelijks en wekelijks mogelijk maken voor anderen.

OPROEP
Waartoe zijn sportverenigingen alweer op aard? Dat is de vraag die ons bezighoudt, hier en in de komende artikelen waarin we steeds aan de hand van praktijkvoorbeelden zullen laten zien wat enerzijds de kracht van de huidige sportverenigingen is en anderzijds welke gevaren op de loer liggen. Alle reacties zijn welkom. Laten we de discussie aangaan: de toekomst van de Nederlandse sport staat op het spel, inclusief de kansen voor het Olympisch Plan 2028!

Jan Boessenkool is werkzaam als hoofddocent/onderzoeker aan de Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht. Voor reacties: j.h.boessenkool@uu.nl