<em>Lies, damned lies, and statistics</em>

door: Jeroen Weijermars

Een waarschuwing vooraf. Dit stuk wemelt van de cijfers. Niet omdat die het makkelijker maken of leesbaarder, eigenlijk juist niet. Maar wel omdat de getallen mij hielpen bij het formuleren van het antwoord op de vraag: ‘Zijn de extra overheidsinvesteringen in de sport wel zinvol?' Misschien wat ambitieus om daar, in pak ‘m beet duizend woorden, een antwoord op te formuleren. Sowieso is de vraag stellen altijd makkelijker dan het antwoord vinden. En dan ben ik bovendien bekend met de uitspraak van Brits staatsman en schrijver Benjamin Disrali, van inmiddels een eeuw geleden: ‘There are three kinds of lies: lies, damned lies, and statistics'.

Mijn vraag of de extra overheidsuitgaven in de sport nu wat opleveren, werd getriggerd door dat wat er gebeurt in overzeese gebieden. Het kan niemand ontgaan zijn: in de Verenigde Staten is Elon Musk aanvoerder van het de Department of Government Efficiency (DOGE), een project dat hij leidt in opdracht van president Donald Trump. Het doel van DOGE is om de Amerikaanse federale overheid efficiënter te maken door bureaucratie te verminderen, overheidsuitgaven te verlagen en processen te stroomlijnen. Musk heeft aangegeven dat hij zich richt op vermindering van overheidsuitgaven en bureaucratie, regelgeving schrappen, structurele hervormingen en transparantie. De manier waarop is niet de mijne, maar kan het kwaad om eens in de zoveel tijd naar de eigen organisatie en/of operatie te kijken met bovenstaande doelstellingen? Of, eenvoudiger, de vraag te stellen: ‘leveren overheidsuitgaven nu daadwerkelijk op waarvoor ze bedoeld zijn?’

Zoals ik al aangaf is een antwoord daarop vinden altijd lastig. Bovendien zijn er altijd factoren te bedenken waardoor het niet of niet goed in kaart te brengen is. Maar de sport onbevangen blijven voeden als rupsje nooit genoeg, zonder af en toe eens kritisch te kijken naar de eigen sector, kan niet goed zijn. Zeker omdat de sport voor een belangrijk deel ook gefinancierd wordt met belastinggeld.

Groei
Als we naar de Nederlandse overheid kijken dan zijn er verschillende tellingen en verschillende uitkomsten als de groei van de het overheidsapparaat wordt berekend. Maar vrijwel alle berekeningen komen voor de periode 2015-2025 uit op een groei van 20 à 30%. Van grofweg 875.000 banen bij de overheid in 2015 naar meer dan 1.050.000 als we nu tellen. Scherpe lezers zullen nu stellen dat ook de bevolking is gegroeid, maar dat was niet meer dan met 7%. We kunnen dus vaststellen dat de kosten van ons ambtelijk apparaat ook navenant zijn toegenomen en door veelal bekende oorzaken de loonkosten nog aanzienlijk met meer dan 20 à 30%. Als het over die kosten gaat komen verschillende rekenaars uit op een stijging van 40-50%. Dat heeft enerzijds te maken met de salarisverhogingen. De lonen van ambtenaren zijn in de afgelopen jaren gestegen, mede door cao-afspraken en inflatiecorrecties. Maar ook de stijgende sociale premies waarbij de overheid als werkgever hogere premies moet betalen voor pensioenen en zorgverzekeringen, wat de totale loonkosten verhoogt. En door de uitbreiding van het ambtelijk apparaat stijgen sowieso de totale loonkosten.

Hoe zit het dan met de sportuitgaven in dezelfde periode? In 2015 lag dat op circa tussen de 1,2 en 1,4 miljard euro. Inmiddels is dat toegenomen naar zo'n 2 miljard euro, circa 110 euro per inwoner per jaar.

De groei van banen kwam vooral door de toename van het aantal buurtsportcoaches. In 2015 waren dat er ongeveer 2.800 (gemeten in fte) en in 2024 was dat aantal gestegen naar 5.500 fte. De verwachting is dat die groei doorzet. Immers, in 2022 werd het Sportakkoord II van kracht inclusief de buurtsportcoachregeling. Al met al zullen aan het eind van dit kalenderjaar 7.000 buurtsportcoaches werkzaam zijn. Afgerond zijn er in tien jaar voor 2.900 fte extra buurtsportcoachbanen gecreëerd in de sport.

Rendement
En leveren die investeringen nu wat op? Het blijft lastig dat ‘hard te maken’. Desondanks doe ik een cijferrijke poging om een en ander in kaart te brengen. Dat brengt ons bij de sportdeelname. In 2015 sportte ongeveer 50% van de bevolking (4 jaar en ouder) wekelijks. Volgens het Mulier Instituut was die deelname indertijd stabiel te noemen. Inmiddels zijn we tien jaar verder en is er vorig jaar uit de cijfer komen rollen dat 58% van de Nederlanders sportte. Een stijging van 8 procentpunt. De jongeren laten het meer afweten maar juist de ouderen (65+'ers) sporten aanzienlijk meer (+10 procentpunt) dan tien jaar geleden.

Investeringen in sport lijken dus zin te hebben… Een positief resultaat van de investeringen in sport lijkt een feit en geen fictie. Dan toch nog wat nuanceringen. Er moet namelijk nog wel worden opgemerkt dat van alle sporters er drie miljoen Nederlanders sporten en bewegen in de commerciële sportsector zoals fitnesscentra en bij bootcamptrainers. Ook Strava en andere apps zorgen ervoor dat mensen meer en vaker zelfstandig gaan trainen. Een trend die eigenlijk sinds de coronacrisis zichtbaar is. En dit zijn doorgaans sportdeelnamegebieden waar buurtsportcoaches zich nauwelijks op gericht hebben en dus beperkt effect op hebben gehad.

Daarnaast kan misschien wel het belangrijkste deel van het groeiend aantal sporters worden herleid naar de groei van de Nederlandse bevolking in de afgelopen tien jaar. Lager opgeleiden (31% deelname tegenover 58%) en mensen met beperkingen sporten nog steeds aanzienlijk minder, ondanks overheidsinzet. Sterker nog, veel van het gemeentelijke sportbeleid richt zich met de inzet van buurtsportcoaches juist op deze doelgroepen met ‘afstand tot de sport’. En nog steeds blijft die doelgroep steeds sterk achter. Criticasters kunnen hier stellen ‘kan je nagaan als we niet in deze groep geïnvesteerd hadden, dan kwam dit percentage waarschijnlijk nog lager uit'. Wat mij betreft is daar geen bewijs voor, maar net zo goed ook niet tegen.

En dat geldt ook voor het antwoord op de vraag: ‘zou de 8 procentpunt groei van de sportdeelname ook zonder inzet van extra budget niet gewoon gehaald zijn?' Niemand die het weet. En wat zijn de alternatieven? Honderdduizend personen gratis of goedkoper laten sporten door bijvoorbeeld hun contributie van een sportvereniging te betalen. Gemiddeld kost dat 250 euro per jaar. Uitgaande van dat gemiddelde zorgt voor een extra kostenpost van circa 25 miljoen euro. Overigens is financiële ondersteuning nu al beschikbaar via het Jeugdfonds Sport & Cultuur. Daarnaast zijn er de diverse ‘stadspassen’ waardoor gezinnen met een kleinere beurs toch lid kunnen worden of zwemabonnementen kunnen kopen.

Verplicht resultaat
Feit is dat een percentage 31% van lager opgeleiden dat wekelijks sport wel heel erg uit de pas loopt met het landelijk gemiddelde. Fictie is dat dit verschil van 27 procentpunt met een of meer interventies makkelijk op te lossen is. Tegelijkertijd had ik van alle investeringen wel op meer rendement gehoopt en misschien zelfs wel verwacht. DOGE van Musk blijft een onzalig project maar misschien moeten we meer resultaatsverplichting niet schuwen.

Maar dan de relativering… tussen 2015 en 2025 stegen de totale overheidsuitgaven in Nederland van € 294 miljard naar € 470 à € 480 miljard, een stijging van € 176 à € 186 miljard (+60-63%). De sportuitgaven groeiden van € 1,4 miljard naar bijna 2 miljard, een stijging van bijna € 600 miljoen (+40%). De totale uitgaven groeiden dus veel sneller dan de sportuitgaven, en het aandeel van sportuitgaven in het totaal daalde van 0,48% naar ongeveer 0,42%. Sport blijft een kleine post vergeleken met de andere sectoren.

In de sport blijft hoe dan ook op veel gebieden nog genoeg werk te doen…

Jeroen Weijermars is als docent verbonden aan de opleiding Sportkunde van de Haagse Hogeschool en geeft les op het gebied van sportmanagement, -marketing en -beleid. In zijn vrije tijd vervult hij al ruim 35 jaar verschillende bestuursfuncties, met name binnen de sport. Als Chef de mission van de Stichting Sport in Beeld organiseert hij breedtesportevenementen in de regio Leiden waarmee per jaar meer dan 30.000 mensen in beweging worden gezet. Voor meer informatie: jeroen@StichtingSportInBeeld.nl of www.StichtingSportInBeeld.nl.