Koopman of dominee? Of liever toch de sportbestuurder?

door: Joscha de Vries

Nederland, land van kooplieden en dominees. Jaren geleden las ik ‘De handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek’. Het boek, geschreven door Conny Braam, geeft inzicht in de werkelijke reden waarom Nederland onafhankelijk bleef in de Eerste Wereldoorlog. Niet de angst om te vechten, of de wens om uit conflict te blijven met buurlanden was reden om onze neutraliteit te behouden. Maar juist onze drang handel te drijven maakte het interessant om ons niet in de strijd te begeven. Dan konden we aan de handel met zowel Engeland als Duitsland geld verdienen, zo fluisterde onze handelsgeest ons in. Heel concreet betekende dit dat we aan beide kanten van het front soldaten konden bevoorraden met coke. Handel is handel… Maar: onze handelsgeest krijgt daardoor ook zo zijn zwarte kanten. En hoe anders is dat eigenlijk in de sport? Wint daar niet ook het geld het steeds vaker van de moraal?

Laat ik eerst de metafoor van de koopman en de dominee duiden in de sport. In onze branche staat de dominee voor mij voor de eerlijke, betaalbare en gezonde sport: zorgdragend voor een positieve cultuur en een sociaal veilige omgeving waar iedereen aan sport mee kan doen. De koopman personifieert dan de drijfveer om sportprestaties steeds verder te verbeteren, voor het winnen. Door het toepassen van innovaties, door slimmer te trainen. Dankzij de koopman komen sponsorcontracten tot stand, zien klapschaatsen het licht en sneuvelen oude records.

Mooi. Alleen, die wil om te winnen leidt ook tot de meer donkere kanten van sport: doping, matchfixing, een harde cultuur, waarin alleen plek is voor de állerbesten. Juist de dingen die we als dominee zeggen niet te willen. Ergens kan ik me, als fanatiek sporter, bestuurder én supporter, nog voorstellen dat de wens om te winnen soms zo groot wordt dat individuen een grens opzoeken of zelfs over gaan. Wat ik echter niet begrijp is dat we dit als organisaties in of rondom de sport ook ronduit stimuleren en goed vinden. En dat we wegkijken als de keerzijde van dat gedrag aan de orde blijkt te zijn.

Ingewikkeld
Promoten van fastfood en energiedranken en je vervolgens zorgen maken over de toenemende obesitas onder jongeren? In stadions alcohol verkopen en het dan gek vinden dat je fans zich niet allemaal even gewenst gedragen? Natuurlijk mag je en moeten we individuen aanspreken op hun eigen verantwoordelijkheid. En ontslaat andersom de verantwoordelijkheid van de sportorganisaties jou niet om jezelf te gedragen. Maar om nu te zeggen dat we daar als sportorganisaties geen rol in hebben? Er niets aan kunnen doen? Het normaal vinden dat elke sport mede wordt gefinancierd door gokbedrijven wiens verdienmodel het is te wedden op sportuitslagen en tegelijkertijd je ongeloof uitspreken over het bestaan van matchfixing? En dankbaar voor de financiële mogelijkheden aan het infuus bij gokbedrijven gaan hangen? Terwijl we weten dat een aanzienlijk percentage van de mensen dat door de toegestane reclame aangemoedigd wordt om te gaan gokken, er ook verslaafd aan raakt? Ik vind het ingewikkeld.

Onze koopmansmentaliteit zit overal in en om de sport, klein en groot. Het zit in sportorganisaties zelf, maar ook in de overheid, in de supporters, in de omstanders. Onbegrijpelijk dat de overheid reclame voor weddenschappen op sportuitslagen toe laat. Achter de vrolijkheid waarmee koning Toto wordt gepresenteerd gaan in werkelijkheid heel trieste verhalen schuil van verslaving en schuldenproblematiek. Niet zo koninklijk… En misschien veel minder onbegrijpelijk - maar in mijn ogen wel onverstandig en ongewenst - dat zo veel grote sportorganisaties, van evenementen en professionele sporten, zich laten financieren door producten die niet thuishoren in de sport. Of het nu gaat om gokken, om alcohol, om energiedranken of om fastfood.

Wat als we nu als sportbestuurders kiezen voor gezonde en eerlijke sport. Dat gaat lukken (het lukt ons altijd), maar hóe financieren we dat dan? Ik zou zeggen dat we dan enerzijds moeten stoppen met het accepteren van allerlei bizarre kostenposten, die we inmiddels ‘normaal’ zijn gaan vinden. Dat gaat dus, voor alle duidelijkheid, niet alleen om kosten voor de sportorganisaties zelf. Maar ook voor andere organisaties. Van politie-inzet, van opruimdiensten, van herstelwerkzaamheden, van te verlenen zorg. Van boetes, van gederfde inkomsten onder meer van zich terugtrekkende sponsoren en afwezige fans. Als we die weg rigoureus met zijn allen inslaan hebben we direct veel minder geld nodig. En ‘met zijn allen’ is dan opnieuw: meer organisaties dan de organisaties in de sport alleen. Dan ontstaat er ruimte om gezamenlijk, en dus van ons belastinggeld, te investeren in die gewenste eerlijke, gezonde en betaalbare sportclubs en sportevenementen. Investeren om een gezonde basis te leggen. Om vermeende afhankelijkheid van ongewenste financiers te voorkomen. Om ook daadwerkelijk bij te dragen aan gezondheid en vitaliteit.

Niet wegkijken
We moeten niet langer, met de overheid in de rol van koopman, hopen dat de sport het wel zelf oplost. En wegkijken als ons dat korte termijn geld bespaart. Want dan gooien we het kind met het badwater weg. We bieden niet die eerlijke, gezonde en betaalbare sport, waar we als samenleving zo veel behoefte aan hebben. Ik heb er veel vertrouwen in dat de sport dan, geleid door sportliefhebbende sportbestuurders, ook in staat is zélf financieel bij te dragen. Door leden te werven, door bijdragen te vragen van kapitaalkrachtiger leden en fans. En ook door gezonde en eerlijke bedrijven, die vanuit hun maatschappelijke betrokkenheid bij willen dragen aan die sport. Die dan eindelijk (weer) hun naam er aan durven en zelfs willen verbinden.

Dus sportbestuurders op alle niveaus: wees geen ‘nergens voor terugdeinzende koopman’, en ga ook niet over in een predikende dominee. Wees een gezonde, eerlijke sportbestuurder. Toon lef, ga voor gezonde, eerlijke en betaalbare sport! Laat zien waar we voor staan en accepteer geen concessies. En overheid, landelijk, provinciaal en lokaal: stop met beleid dat wegkijkt van problemen (denk aan het nog altijd toestaan van reclame voor wedden op sportwedstrijden) en vooral: investeer in die sportorganisaties. Zodat de sportbestuurders niet, uit financiële nood gedwongen, een beroep moeten doen op onwenselijke geldbronnen. Practice what you preach: investeer in eerlijke, gezonde en betaalbare sport voor iedereen!

Joscha de Vries is directeur-bestuurder bij SportUtrecht. Eerder was zij werkzaam als organisatieadviseur en verandermanager vanuit haar eigen bureaus Hiemstra & De Vries en later Assist4Sport. Vanuit die bureaus werkte zij aan opgaven in de publieke sector in het algemeen en vanuit Assist4Sport in de sport in het bijzonder. In nevenfuncties was en is zij al langer actief als bestuurder in de sport.