Jubelzomer, hoe lang nog?

door: Jeroen Weijermars

Het wordt voor de sport met vijf mondiale evenementen een mooie zomer die waarschijnlijk gevolgd wordt door een langzaam indalend besef dat dit wel eens de laatste keer kan zijn dat ‘we’ het zo goed doen.

Eerst wat data. Want iedere oplettende lezer ziet het om zich heen. Nederland wordt er niet dunner op. Ter illustratie. In de afgelopen 25 jaar is obesitas en zwaarlijvigheid in ons land aanzienlijk toegenomen. Het percentage volwassenen met obesitas is gestegen van ongeveer 10% in de jaren negentig naar ongeveer 20% in 2023. De toename is vooral zichtbaar bij Nederlanders van middelbare leeftijd, 40-65. De afgelopen jaren tekent zich een probleem af. Zwaarlijvigheid blijft niet alleen toenemen onder de mensen van middelbare leeftijd. Daar bovenop heeft er in het achter ons liggende decennium bijna een verdubbeling plaatsgevonden van kinderen die obesitas hebben. Van alle kinderen met overgewicht was dat in 2013 nog ‘maar’ 3,5 procent, inmiddels zitten we op dik 6%.

Let op! We hebben het niet over álle te zware kinderen maar kinderen die daadwerkelijk obese zijn. Die dus al vroegtijdig de gezondheidsrisico’s lopen, zoals diabetes, hart- en vaatziekten en bepaalde vormen van kanker. En dan laten we de economische impact nog maar even onbecijferd. Het is evident dat dit op the long run leidt tot nog meer toenemende kosten voor de gezondheidszorg en verlies aan productiviteit door ziekteverzuim en vroegtijdige sterfte.

Sportagenda 2032
Tijd dus voor gerichte interventies en preventieve maatregelen om Nederland weer gezond te krijgen, zou je denken. En als je de streefdoelen van de Sportagenda 2032 erbij haalt dan zie je dat NOC*NSF mooie ambities heeft opgetekend. In de nieuwe sportagenda staat onder meer dat het doel is om binnen zeven jaar twaalf miljoen mensen minimaal drie maal per week aan het sporten te krijgen. Nog een mooi streven: '80% van de jeugd heeft een goede beweegvaardigheid'.

Aan NOC*NSF ligt het niet. Dus Den Haag zal wel aansluiten verwacht je dan. Niets is minder waar. De paradox van gezond leven, die al geruime tijd zichtbaar is in ons land, wordt de komende paar maanden alleen maar scherper uitgelicht. Ik bereid mij deze sportzomer weer op het onvermijdelijke. Want ze komen zeker in beeld en aan het woord, de jubelende bewindsvoerders. Ze zullen er zijn bij alle Europese en mondiale sportevents. Kirrend van geluk als er weer een Nederland succes valt op te tekenen. En vanzelfsprekend gebruikt men dan het momentum om te vertellen hoe geweldig sportland we zijn en hoe belangrijk sporten is. Want topsport, zo valt ook op te tekenen uit de streefdoelen van de Sportagenda 2023, moet de samenleving, verbinden en inspireren.

Maar enige weken later heeft men daar met een aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid geen actieve herinnering meer aan. Het kabinet dat op 3 juli op het bordes van onze sportminded koning staat is voornemens om doodleuk de BTW op sport met maar liefst 12% te verhogen. Niet alleen gaat er extra belasting op de kaartjes voor de supporters bij evenementen maar alles dat met sport van doen heeft. Alles wat nog in het relatief milde 9% BTW valt, wordt opgehoogd naar het hogere 21%-tarief. Dus ook lidmaatschap van sportverenigingen, deelname aan sportevenementen, toegang tot zwembaden. Eenvoudigweg alles. Anders gezegd, terwijl de overheid zich in toenemende mate profileert als voorstander van een gezonde levensstijl en de bestuurders zichzelf in de etalage zetten bij sportsuccessen wordt tegelijkertijd de drempel voor sportbeoefening door fiscale maatregelen verhoogd. Een tegenstrijdigheid die niet uit te leggen valt. Anders dan te stellen dat het eerste kabinet Wilders, met de bijnaam Schoof, slechts naar het hier-en-nu kijkt en aan langetermijnpolitiek wordt er niet gedaan.

Riant inkomen
In Bloemendaal, Wassenaar, Laren, Blaricum en Heemstede - om maar eens wat vermogende plekken op de landkaart te noemen - zal de 12% verhoging niet zoveel impact hebben. Het gemiddeld besteedbaar inkomen is daar riant en uit onderzoek weten we inmiddels dat er een correlatie is tussen het besteedbare inkomen en de sportparticipatie. Hoe hoger dat inkomen hoe groter de kans dat men aan sport doet. In Bloemendaal, Wassenaar, Laren, Blaricum en Heemstede blijft men wel in beweging en lid van de club.

Juist waar de inkomens laag zijn vallen de klappen. Logischerwijze neemt sportdeelname daar procentueel een grotere hap uit de portemonnee. Het maakt namelijk nogal verschil als je bruto-inkomen € 3.000 is en je moet voor je twee kinderen € 250 per jaar afrekenen aan lidmaatschap voor de voetbalvereniging of dat er per maand € 6.000 bruto in het huishoudboekje mag worden bijgeschreven.

De sociale ongelijkheid neemt alleen maar toe en de ongezondheid in, wat ooit eufemistisch 'krachtwijken' werden genoemd maar feitelijk window dressing is voor achterstandswijken neemt af. De gevolgen laten zich raden.

Naast de verhoging van de BTW is het duidelijk dat er straks ook bezuinigingen vanuit Den Haag zullen worden doorgevoerd. In het gepresenteerde hoofdlijnenakkoord komt sport alleen onder punt 6, en met name de zorg voor. Er staat: 'Preventie meer centraal, inclusief sport en bewegen, om de gezondheid te verbeteren, gezondheidsverschillen te verkleinen en de zorgvraag te beheersen.' Daarmee neemt onze sector een marginale plek in de regeringsplannen in en is het logisch om te verwachten dat de sportfinanciering de bezuinigingsdans niet zal ontspringen. Voor een sector die de meeste vrijwilligers levert is dat een wrange constatering. De sport wordt nog meer afhankelijk van de financiering door gokgeld, uit loterijen. Vreemd, want sport zou synoniem moeten zijn voor gezondheid en welzijn. Daar komt bij dat diezelfde loterijen in de loop der afgelopen jaren minder zijn gaan afdragen aan goede doelen, zoals de sport. De financiële uitdagingen worden de komende maanden dus alleen maar groter worden. Desondanks roept het wel vragen op over de ethiek en duurzaamheid van deze financiering.

Door dingen duurder te maken wordt er nooit meer van geconsumeerd natuurlijk. Daarom is de suikertaks ooit ingevoerd om het gebruik van ongezonde producten te dempen en blijft het wonderlijk dat het schrappen van de BTW op groente en fruit niet op een meerderheid in de Tweede Kamer kan rekenen. Zoals geschreven, het huidige beleid lijkt dan ook op gewin op korte termijn gericht te zijn, zonder de gevolgen op lange termijn te overzien. Met dit beleid kan de Sportagenda 2032 wel worden dicht geslagen. Drie keer sporten per week wordt voor te veel mensen onbetaalbaar en een goede beweegvaardigheid bij 80% van de jeugd is dan een utopie. Dan jubelen we gewoon nog lekker bij zomerse sportsuccessen en weten we dat die de komende jaren gestaag afnemen omdat de meesten van ons wel sportliefhebber zijn maar dan alleen op de bank.

Jeroen Weijermars is als docent verbonden aan de opleiding Sportkunde van de Haagse Hogeschool en geeft les op het gebied van sportmanagement, -marketing en -beleid. In zijn vrije tijd vervult hij al ruim 35 jaar verschillende bestuursfuncties, met name binnen de sport. Als Chef de mission van de Stichting Sport in Beeld organiseert hij breedtesportevenementen in de regio Leiden waarmee per jaar meer dan 30.000 mensen in beweging worden gezet. Voor meer informatie: jeroen@StichtingSportInBeeld.nl of www.StichtingSportInBeeld.nl.