Innovatie in en rond de sport kan diverse doelen dienen

door: Cees van Bladel en Walter van Hulst

Een conservatieve romanticus, zo omschrijft George de Jong (directeur InnoSportNL) de aanstichter van deze discussie over innovatie in de sport, Ruud Stokvis. Inderdaad, diens mening vertoont sterke sporen van het wij-zij-denken uit de jaren zeventig van de vorige eeuw: de nobele homo ludens (spelende mens) versus het commerciële of liever gezegd kapitalistische bedrijfsleven, destijds ook wel betiteld als het 'militair industrieel complex'.

Dat is een forse reductie van de werkelijkheid, die vandaag de dag de plank volledig misslaat. Trouwens, of het nu gaat om Schumpeter of ongeacht welke econoom dan ook, het betreft altijd pogingen om met modellen die werkelijkheid te vangen. Per definitie simplificaties dus, die bovendien nauwelijks rekening houden met veranderingen in de tijd. En als er al een wetenschap is die haar uitgangspunten eens goed moet herzien, onder andere door nieuwe inzichten in de bio- en neurosciences, dan is het wel de economie. Maar dit terzijde.

Wellicht is innovatie verworden tot een containerbegrip. Maar de ingewikkelde processen waar dit woord op duidt. laten zich ook niet zo gemakkelijk en eenduidig vangen. Misschien was juist een te simpele kijk (innovatie = iets nieuws bedenken en vervolgens verkopen) ook wel de oorzaak van het minder succesvolle bestaan van het Nederlandse Innovatieplatform. De overgang van (post)industriële samenleving naar informatietijdperk en belevings- en kenniseconomie vraagt om nieuwe visies en concepten.

Het was niet toevallig dat de stichting Sports and Technology in 2005 is ontstaan in Eindhoven. Beide 'poten' van deze naam zijn sterk vertegenwoordigd in deze regio, tegenwoordig ook wel Brainport genoemd. Met als opvallend kenmerk een voortrekkersrol op het gebied van open innovatie en co-creatie, door Martin Heining van Eiffel terecht aangestipt als belangrijke nieuwe ontwikkeling. Projecten, programma's en fieldlabs van Sports and Technology hebben dan ook gemeen dat ze vanuit verschillende belangen ontstaan. Telkens wordt gezocht naar 'gouden driehoeken' in de samenwerking tussen sport, bedrijfsleven en kennisinstellingen, met als vierde partij vaak nog een overheid.

Wat innovaties in de topsport betreft beschrijft George de Jong de dynamiek anno 2010. Als je mee wilt tellen, kun je niet stil blijven staan. Zoals hij terecht opmerkt: normatief maar de realiteit. Waarbij ook nog eens telt dat niet alleen de medailles maar ook innovaties in de sport op zich bijdragen aan het gewenste imago van Nederland als land dat in de voorhoede meedoet. Op dezelfde manier versterken de successen in architectuur en design die uitstraling van 'creatief landje'. Sporters willen sneller, hoger, harder, verder. Een PR (persoonlijk record) is hen soms net zo lief als een podiumplaats. En jawel, in tegenstelling tot wat Stokvis beweert: naast een mooie wedstrijd en winst van 'die van ons' ziet het publiek graag records.

Sporten zoals mountainbiking en snowboarding alleen zuiver commerciële innovaties? Soms wel, maar vaak ook niet. Vanuit de samenleving - niet zelden subculturen - duiken allerlei nieuwe vormen van sporten en bewegen op, van onderwaterhockey tot speedminton en van Middeleeuws Europees Zwaardvechten tot interactief gamen. En vervolgens kunnen ondernemers die deze signalen oppikken er ook iets mee.

Nog wat extra aspecten van en argumenten voor innovatie in de sport:
• interessant terrein voor het 'te gelde maken' van wetenschappelijke kennis (valorisatie);
• mogelijkheid voor bedrijven om bij te dragen aan maatschappelijke doelen;
• betrokkenheid bij topsport als manier om trots en eigenwaarde van organisatie te vergroten;
• verbetering van materialen om bij te dragen aan de veiligheid bij het uitoefenen van een sport;
• topsport als platform om andere producten te verbeteren (denk aan Formule 1);
• technische vernieuwing als impuls voor aangepast sporten.

Wat dat laatste betreft kunnen we melden dat er bij het revalidatiecentrum Blixembosch in Eindhoven een fieldlab in oprichting is, met inbreng van vele partijen in het land, zowel instellingen als bedrijven. Doel is met name om met behulp van innovaties sporten en bewegen voor gehandicapten toegankelijker en laagdrempeliger te maken. Nieuwe hulpmiddelen voor mensen met een amputatie bijvoorbeeld, of een apparaat om blinden en
slechthorenden direct feedback te geven waardoor zij het sporten als veiliger of plezieriger ervaren.

Geen wonder dat innovatieprojecten in de sport een breed scala aan win-win-win situaties laten zien. Betere resultaten, meer plezier voor de sporter, meer kennis toegepast in de praktijk en meer business voor bedrijven. Met het project TopBob liep Nederland de kennisachterstand ten opzichte van traditionele bob-landen in. Ondanks het debacle van de mannenploeg tijdens de Olympische Spelen kwam deze sport mede door de innovatieve tweemansbob zozeer in de belangstelling dat meer dan tweeduizend jongeren zich aanmeldden bij de bobbond. Ook leverde het project meer comfort op voor de sporters zelf, en inzichten in benodigde capaciteiten voor een potentiële topbobber.

Het InnoSportLab Sport en Beweeg in Eindhoven vormde en vormt nog steeds een vruchtbare voedingsbodem voor het nieuwe bedrijf Embedded Fitness. Dankzij datzelfde lab zullen vele sporters profiteren van ledverlichting rond sportvelden. Prettig, gebruiksvriendelijk en duurzaam. En jawel, ook het bedrijf LedExpert spint er garen bij.

De voorbeelden laten zien dat innovatie in en rond de sport diverse doelen kan dienen. Waar geen verschil van mening is, is geen vooruitgang in waarheid. Maar een al te sterke simplificatie van de vraagstelling helpt de discussie niet echt.

Cees van Bladel was als topzeiler Europees kampioen en maakte deel uit van de Olympische ploeg. Sinds 2005 is hij projectmanager van de stichting Sports and Technology te Eindhoven. Namens InnoSportNL was hij projectleider van het project TopBob en kwartiermaker van het onlangs geopende InnoSportLab voor de zeilsport in Den Haag.

Walter van Hulst is freelance journalist, met name op het gebied van organisatie en management. Daarnaast is hij communicatieadviseur van Sports and Technology en begeleidde hij onder andere de communicatie rond de start van Embedded Fitness, de ledverlichting voor sportvelden en het project TopBob.