Homoacceptatie in voetbal: van weerstand naar winst

door: Huub ter Haar

De workshop ‘Voetbal voor iedereen’ probeert de acceptatie van homo’s in voetbalverenigingen bespreekbaar te maken. Veel verenigingen zien echter het nut en de noodzaak van dit thema nog niet in. Wat weerhoudt hen? En wat moet er wel gebeuren voordat voetbalverenigingen actief werk gaan maken van de acceptatie van homo’s?

De John Blankenstein Foundation (JBF) bevordert een open en veilig sportklimaat voor homo- en biseksuele en lesbische sporters. In samenwerking met de KNVB introduceert het nu - als onderdeel van het Actieplan dat de homoacceptatie bevordert - de workshop ‘Voetbal voor iedereen’. Bestuurders, coaches en vrijwilligers leren in één bijeenkomst de acceptatie van seksuele minderheden bespreekbaar te maken. Het doel is dat de deelnemers tot drie handvaten komen, waarmee de vereniging de acceptatie uitdraagt.
 
Bij de reeds gestarte werving van voetbalverenigingen voor deelname aan de workshop blijkt dat er onder voorzitters en bestuursleden flink wat weerstanden en onvermogen leeft. Dit verzet komt niet voort uit onwil of uit een afkeer van homoseksuelen. Nee, men houdt het thema op afstand omdat men dénkt dat het geen issue is, of omdat men bang is voor de reacties. Laten we eens preciezer kijken waar die weerstanden en onzekerheid uit bestaan.

De meeste voetbalbestuurders kennen homo’s en lesbiennes in hun familie en/of vriendenkring en zijn dit inmiddels als een vanzelfsprekend onderdeel van hun sociale leven gaan beschouwen. Als zij de voetbalkantine betreden, ontstaat er echter onzekerheid en onwennigheid. Blijkbaar werkt de cultuur van een voetbalvereniging drempelverhogend voor de zichtbaarheid en acceptatie van homo- en biseksuelen.

Veel voetbalbestuurders dénken dat er geen homo’s voorkomen onder de leden van de vereniging. Het is altijd weer boeiend om te zien met welk een stelligheid dit wordt beweerd, terwijl een vereniging bijvoorbeeld maar liefst zeshonderd leden telt... Eigenlijk zeggen zij daarmee iets anders, namelijk dat geen van de leden openlijk homo durft te zijn. De vicieuze cirkel is helder: omdat ze er niet zijn denkt men er ook geen aandacht aan te hoeven besteden en daardoor blijft de situatie onveranderd.

Een tweede reden om het thema op afstand te houden is gebrek aan kennis. Bestuurders hebben vaak de overtuiging dat acceptatie over homoseksualiteit of over homoseksueel gedrag gaat. Nee dus. Het gaat om een vitaal sportklimaat waarin iedereen zichzelf moet kunnen zijn - ongeacht afkomst, geslacht, leeftijd of seksuele voorkeur. Zoals het inmiddels vanzelfsprekend is dat meiden voetballen en dat vrijwel iedereen dat accepteert, zo zal het ook vanzelfsprekend moeten worden dat homo’s voetballen en dat iedereen dat accepteert.

Een derde veelvoorkomende weerstand is dat bestuurders verdeeldheid in de club willen voorkomen. Zij vrezen dat een deel van de leden zal protesteren als de club de acceptatie actief gaat uitdragen. Ook al kent de club geen leden met een uitgesproken religieuze en/of culturele achtergrond, dan nog voorziet men verdeeldheid. Zij willen geen ‘gedoe’, laat staan dat leden om deze reden afhaken. In een presentatie voorspelde een voorzitter dat de helft van de leden zou opstappen, als hij een lans zou breken voor de acceptatie. En daarom zag hij er maar van af.

Een laatste weerstand is imago-schade. Men denkt op voorhand dat de vereniging minder aantrekkelijk wordt voor nieuwe leden als de club bekend komt te staan als een ‘homo-club’.

Deze gereserveerde houding wordt vaak ‘gerechtvaardigd’ met argumenten als dat de agenda al overvol is of dat het thema minder prioriteit heeft omdat de lekkage in de kleedkamers of het conflict in het vierde seniorenteam nu alle aandacht opeisen.

Kortom, het is begrijpelijk dat veel voetbalbestuurders dit thema als een risico zien en het op afstand willen houden. Het blijkt dus een opgave te zijn om bestuursleden te overtuigen van het nut en de noodzaak van de acceptatie. Zeker als je bedenkt dat de meeste voetbalvrijwilligers niet beschikken over de juiste taal en geen beeld hebben van de handvaten waarmee men op een doordachte en overtuigde wijze de acceptatie van homo’s kan gaan uitdragen. Veel bestuurders hebben het gevoel zich dan op glad ijs te begeven en vrezen dat ze gestraft worden als ze onzeker overkomen of fouten maken. Het vergt nogal wat moed om op te staan en een krachtig en consequent pleidooi te houden voor de acceptatie van homoseksuele leden.

Betekent dit dat we de bestaande situatie maar moeten accepteren? Nee. Want je zult maar veertien jaar zijn en worstelen met je seksuele gevoelens. Of je zult maar dertien zijn en twee vaders hebben die naar je eerste wedstrijd komen kijken, terwijl het scheldwoord ‘homo’ op en rond het veld veelvuldig valt te beluisteren.

Wat moet er gebeuren zodat voetbalbestuurders vertrouwd raken met het onderwerp en in staat zijn het uit te dragen? De eerste stap is dat zij zich bewust worden van hun weerstanden en gebrek aan vaardigheden. De tweede stap is dat zij zich realiseren wat het betekent áls de club zegt zich open te stellen voor iedereen en veilig wil zijn voor iedereen. Dus ook voor homoseksuele voetballers. En een derde stap is dat zij inzien dat investeren in veiligheid voor homo’s niet alleen ten goede komt aan een minderheid; alle leden profiteren van een actief acceptatiebeleid, want andere verschillen zijn ook welkom.

Bovendien, de waardering van ouders, onderwijsinstellingen en de gemeente neemt toe. Dat is hard nodig, zeker na alle negatieve berichten over verbaal en fysiek geweld op en rond de velden.

Maar hoe bereiken JBF en KNVB de voetbalverenigingen? En hoe weten zij de voorzitters en besturen te overtuigen van een actieve aanpak van homo-acceptatie? Dat zal vooral moeten gebeuren via persoonlijke ontmoetingen, waarbij alle weerstanden en onzekerheden besproken en weerlegd kunnen worden en waar de winst van acceptatie ook gedeeld kan worden. Districtsmedewerkers en vertrouwenscontactpersonen van de KNVB en speciaal getrainde workshopleiders van de John Blankenstein Foundation vervullen hierin een belangrijke rol.

Tot de bewustwording behoort ook inzage in de andere punten uit het Actieplan, zoals landelijke vertrouwenscontactpersonen, tuchtregels en aandacht voor het thema in de KNVB Academie.

Voetbal is in Nederland lange tijd een ‘volkssport’ genoemd. Met het acceptatiebeleid van homo- en biseksuele voetballers krijgt deze term een geloofwaardige invulling. Want voetbal is binnenkort van iedereen, niet alleen van witte heteroseksuele mannen, maar ook van vrouwen, verstandelijk beperkten, ouderen en niet-heteroseksuelen.

Actieplan ‘Voetbal voor iedereen’
De KNVB geeft uitvoering aan het actieplan ‘Voetbal voor iedereen’. In elf actiepunten werkt de voetbalbond aan de integratie van homo-acceptatie in het voetbal, zoals het opleiden van coaches, de opname van het thema in het sportbrede programma ‘Naar een veiliger sportklimaat’, bespreekbaar maken van het thema met supportersverenigingen, opstellen van gedragsregels en de aanscherping van de richtlijnen ter bestrijding van verbaal geweld. De workshop ‘Voetbal voor iedereen’ van de KNVB en John Blankenstein Foundation maakt de acceptatie van homo’s bespreekbaar in de voetbalverenigingen en reikt handvatten aan.

Huub ter Haar is projectmedewerker van de John Blankenstein Foundation. Hij portretteerde homoseksuele topsporters in het boek ‘Gelijkspel’ en in de serie ‘Uit de kast’ in het magazine Helden. Rolmodellen alleen hebben volgens hem geen zin als het sportklimaat niet veilig is. Hij schrijft in landelijke media over sport en homo-acceptatie en ontwikkelde mede de workshop ‘Voetbal voor iedereen’.