Gym moet wel leuk zijn

door: Harry Stegeman

Hoe leuk is gym? Nou, 'heel leuk' als je het de leerlingen vraagt. Die vinden gym zelfs veruit het leukste vak op school. Dat blijkt uit onderzoek. En in het 'echt' is het ook zo. Maar waarom is en hoe wordt gym leuk? En waarom is het goed dat gym leuk is?

Gym leuk? Wat een wonder, met al die helemáál niet leuke andere vakken op school. Vind je het gek, de kinderen doen op school wat ze als ze niet op school zijn misschien wel het allerliefste doen! Ziet u ze op zaterdag voor hun lol de Maagdenburger bollen of de Duitse naamvallen nog eens uit de kast halen?

Gym, dat vinden de leerlingen een leuk vak. Waarom vinden ze gym leuk, eigenlijk?
Kijk, dat vragen onderzoekers nou nooit. Ze leggen de scholieren wel met enige regelmaat een verzameling overal en nergens vandaan gehaalde ‘beweeg- en sportmotieven’ voor. De jonge proefpersonen hebben daar natuurlijk nog nooit over nagedacht. Maar ook zij zijn de beroerdste niet en willen er best een sociaal-wenselijke gooi naar doen. En dus rapporteren de onderzoekers dan bijvoorbeeld dat meisjes aan sport doen omdat ze daar een beter figuur van denken te krijgen. En jongens omdat ze een beter figuur willen slaan bij de meisjes. Bij het eerstvolgende onderzoek, let op mijn woorden, komt er voor iedereen een kakelverse reden om te sporten bij: je wordt slimmer als je aan sport doet.

Maar intussen weten wij nog altijd niet waaróm scholieren gym een leuk vak vinden.
Als je het mij vraagt is dat niet omdat ze denken dat ze er gezonder of socialer of slimmer van worden. Nee, ze vinden gym simpelweg leuk omdat ze er plezier aan beleven. Omdat ze het fijn vinden om te doen. Omdat ze er lol in hebben.
Gym is leuk omdat het leuk is. Zoals l’art ook gewoon pour l’art is.

Het is zoals het is, mooier kan ik het niet maken. En ik vind dat die, op z’n zondags gezegd, intrinsieke waarde van ons vak ook absoluut meer dan groot en sterk genoeg is om het er voor eens en voor altijd mee te doen.

Trouwens, kinderen worden niet gezonder van die paar halve uurtjes gym, en al helemaal niet socialer of slimmer. Het is eigenaardig, of misschien ook niet, maar wetenschappers lenen zich er maar al te graag voor om op z’n minst de suggestie te wekken dat dat allemaal wel zo is. Muziekonderwijs is vandaag de dag ook zo’n vak dat goed is voor alles wat verkeerd is. Een tegenvallende Cito-toets? Had je maar meer moeten kastieballen en wat vaker naar André Rieu moeten luisteren!

Of er geen meer voor de hand liggende manieren zijn om je cijfers op te krikken. Zou het niet eerder andersom werken? Dat wie slim is vaker de fiets en de mandoline pakt? Is het niet wat armzalig om je vak aan de man te brengen met als argument dat je bij algebra hogere ogen gooit? Is het niet een beetje onhandig om met een verhaal op de proppen te komen dat je voor nog geen halve meter waar kunt maken?

Ik liet me even gaan, maar pak de draad weer op. Kinderen vinden gym leuk omdat ze het leuk vinden. Dat is heel mooi. Want wie beweegt en sport omdat-ie er lol in heeft doet dat vaker en houdt het langer vol, dan wie eropuit is spierballen of meer hersens te kweken. Dat weet iedereen.

Nu zijn, eerlijk is eerlijk, niet álle leerlingen op voorhand en zo maar blij met gym. En niet iedereen die vandaag blij is, is dat overmorgen nog. Hoe geef je nou zó gym dat er een aardige kans is dat bewegen-leuk-vinden in de genen van de leerlingen terechtkomt, als het daar al niet zit, en dat ze er dus voor eens en voor altijd aan vastzitten?
 
Tja, wat moet ik daarvan zeggen. Hoewel, ook ik hoor nog wel eens wat en ben al een tijdje niet meer bang om een paar open deuren in te trappen. De eerste staat niet eens meer in z’n sponningen: hou met je onderwijsaanbod rekening met de mogelijkheden en de interesses van alle leerlingen. Er schijnen nog een paar gymleraren in de rondte te lopen die hun oren per ongeluk wel eens meer naar de wensen van de sportievelingen en de jongens laten hangen dan naar die van de harken en de meisjes.

Ook de tweede staat wel heel erg wijd open: bied de leerlingen in de loop van hun schoolperiode een uitgebreide keur uit het mer à boire van sport en bewegen. De sportkeuze in de jeugd heeft, weten we, grote invloed op de sportloopbaan op latere leeftijd. Jongeren moeten in de gaten kunnen krijgen waar ze wel en waar ze niet goed in zijn, en waar ze wel en niet van houden. Die enkeling die gym nu niet leuk vindt, kan er zo nog heel goed achter komen dat-ie dat faliekant verkeerd ziet.

Nog een stuk of wat ook niet echt op een kiertje staande deuren.

Ik zou denken dat kinderen meer plezier in bewegen hebben en houden, naarmate ze er meer van hebben leren bakken. En dat, als het even kan, in een echte sportcontext: een golfbal slaat op de Koninklijke Haagsche Golf & Country Club een stuk lekkerder weg dan in de gymzaal – en hij blijft daar nog langer hangen ook. Ik zou verder menen dat jongeren meer in hun sas zijn en blijven als ze in de gymles meer zelf hun plan mogen leren trekken. En ik vermoed ook dat de duurzame beweegpret meer kans krijgt naarmate ze het in de groep, samenwerkend met anderen, meer naar hun zin hebben.

Het kan eigenlijk niet missen: gym móet zo wel leuk zijn.

Dat je het er leuk hebt, is dat voldoende legitimatie voor een vak op school? Als het om LO gaat wel, bijna. Want goeie gym, gym die kinderen leert plezier te hebben in bewegen, is welhaast een garantie voor een heel leven bewegen en sporten. Met al het moois dat daar, al dan niet bedoeld, uit voortvloeit - nu al en straks misschien nog wel meer. Maar daar hoef ik u al helemaal niks over te vertellen.

Bewegen en sport, een lang leven lang leuk. Daar zijn gymleraren voor.

Harry Stegeman (1946) was achtereenvolgens leraar lichamelijke opvoeding in het middelbaar beroepsonderwijs, wetenschappelijk medewerker aan de Interfaculteit Lichamelijke Opvoeding (VU), beleidsmedewerker op het ministerie van Onderwijs, directeur studentensport (UU), beleidsmedewerker bij de KVLO, hoofdredacteur van Lichamelijke Opvoeding, senior-onderzoeker bij het Mulier Instituut en lector Bewegen en gedragsbeïnvloeding aan de Hogeschool Windesheim. Hij promoveerde op een onderzoek naar de legitimatie en doelstellingen van het schoolvak lichamelijke opvoeding.