Mina
29 januari 2026
Gymles? Leuk???? Hoe kom je bij deze aperte nonsens?
Mijn hele schoolperiode zag ik als een berg op tegen de gymlessen. Martelwerktuigen uit de leerschool van “Turnvater” Friedrich Ludwig Jahn waarop je onmogelijke oefeningen moest uitvoeren. Ringen waar je ondersteboven in bleef bungelen en geen kant meer op kon. Touwen waar je in moest klimmen zonder enige uitleg hoe dat moest. Ik kwam dus nooit hoger dan een halve meter. En bovenal: “teamsporten” waarbij ik steevast als laatste werd gekozen (‘nee, die willen we niet!’), gymles na gymles, jaar in, jaar uit, en waarna ik vervolgens voor spek en bonen in het veld stond. Dat alles onder het toeziend ook van vakleerkrachten gymnastiek met het pedagogisch talent van een stapel bakstenen, die alleen aandacht hadden voor de meer behendige leerlingen, de bavianen die geen enkel dictee foutloos konden schrijven. De minder vaardige leerlingen, die juist baat hadden gehad bij goed (en dan bedoel ik écht goed) bewegingsonderwijs, lieten ze ten overstaan van de groep doodgemoedereerd aanmodderen, als mikpunt van hoongelach en algemene hilariteit. Het ‘etalage-effect’, misschien kent u die uitdrukking. In bovenstaand artikel worden deze mindere bewegers ook nog eens ongegeneerd aangeduid als ‘de harken’. Steun kreeg ik niet van de gymleraar, wel een onvoldoende op mijn rapport. Elke gymles werd een aaneenschakeling van negatieve confrontaties met je eigen onvermogen, teleurstellingen, ontmoedigingen, vernederingen en treiterij.
Goed. Stegeman wéét dat lang niet alle leerlingen gym leuk vinden. Uit zijn eigen onderzoek blijkt dat 13-14% van alle leerlingen de gymles als (zeer) negatief ervaren. Dat is een significante hoeveelheid: drie tot vier leerlingen per klas. (Nederlanders kijken terug op hun gymlessen, KVLO-blad juli 2007). Stegeman concludeert ook zelf: ‘Er zijn echter ook studies die duiden op een negatief effect van sport en bewegen op het zelfbeeld. Dit zou de basis kunnen vormen voor een aversie tegenover fysieke activiteit die ook op latere leeftijd standhoudt. (…) Er zijn aanwijzingen dat het gedrag onder bepaalde omstandigheden verslechtert, dat deelname aan sport- en bewegingsactiviteiten negatief, egocentrisch en agressief gedrag stimuleert.’ (Bewegingsonderwijs: meer dan bewegen alleen?, KVLO-blad februari 2008). In het proefschrift van Hilde Bax uit 2010 worden deze cijfers nog verder uitgesplitst. De score (heel) positief is zo’n 58%, en 28% neutraal. Hoezo ‘het leukste vak op school.?’ Slechts iets meer dan de helft van de leerlingen waardeert de gymles positief. De rest niet. Ruwweg de helft werd door de gymlessen gestimuleerd om ook buiten de school aan sport te doen. De rest niet.
De kans lijkt me meer dan denkbeeldig dat veel mensen met sportaversie te vinden zullen zijn onder degenen met negatieve gymervaringen. Die veronderstelling wordt ruim gesteund door vele tientallen wél goed onderbouwde wetenschappelijke publicaties die hierover in binnen- en buitenland zijn verschenen.
Zie bijvoorbeeld (de lijst is verre van uitputtend):
• Griggs, G.; Fleet, M. Most People Hate Physical Education and Most Drop Out of Physical Activity: In Search of Credible Curriculum Alternatives. Educ. Sci. 2021, 11, 701.;
• Ladwig, Matthew A.; Vazou, Spyridoula; Ekkekakis, Panteleimon, “My Best Memory Is When I Was Done with It”: PE Memories Are Associated with Adult Sedentary Behavior’ Translational Journal of the ACSM 3(16):p 119-129, August 15, 2018;
• Hunger, I. (2000). Erst Lust, dann Frust. Schulsport aus Sicht 'sportschwacher' Schüler/innen. Sportpädagogik, 24 (6), S. 28 – 32;
• Bradley J. Cardinal , Zi Yan & Marita K. Cardinal (2013) Negative Experiences in Physical Education and Sport: How Much Do They Affect Physical Activity Participation Later in Life?, Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 84:3, 49-53, DOI: 10.1080/07303084.2013.767736;
• Brown, Daphne, "Negative Experiences in Physical Education Class and Avoidance of Exercise" (2014).Master's Theses. 55., Fort Hays State University;
• Elling, Agnes & Fons Kemper, 2007, Het Kost Veel Tijd En Je Wordt Er Moe Van
en nog een kwalitatief onderzoek:
• Sarah Metz, Benjamin Zander & Ina Hunger (09 May 2024): The suffering of students in physical education. Unsettling experiences and situational conditions, Physical Education and Sport Pedagogy, DOI: 10.1080/17408989.2024.2352825.
Daarnaast publiceren in eigen land zowel CBS, RIVM, Mulier Instituut als NOC*NSF van tijd tot tijd onderzoeken naar sportbeoefening en de achterliggende motivatie om wel of niet te sporten. Bijvoorbeeld het onderzoek uit 2010 van Agnes Elling en Remko van den Dool in Niet-sporters, achtergronden en opvattingen, Mulier Instituut : “Ook negatieve ervaringen tijdens de gymlessen in het voortgezet onderwijs blijken negatief van invloed op de sportintentie.”
Het is voor de sportjocks ook een goed idee om eens te kijken op internetfora waar dit onderwerp aan de orde komt. Bijvoorbeeld, enigszins verrassend, het forum van de website bokt.nl, een community van paardenliefhebbers, waar de stelling ‘Gym moet een keuzevak worden’ door 32% van de reageerders wordt onderschreven en onderbouwd met tientallen voorbeelden van negatieve gym-ervaringen. Denk ook eens aan het overigens heel vriendelijke concept van ‘Slow Sports’, ontwikkeld door lifestylecoach Desirée Smits, met het idee om mensen te helpen om de drempel om te gaan sporten te overwinnen – nadat die enorme drempel veelal is opgeworpen door, uitgerekend, het ‘bewegingsonderwijs’. Hoe positief haar initiatief ook is, het heeft ergens iets tegenstrijdigs.
Ik hoop dat de didactische aanpak van de huidige generatie gymleraren anders is, en er zijn gelukkig vele goede initiatieven, maar er bereiken mij nog steeds berichten dat er gymleraren zijn die de populaire leerlingen partijen laten kiezen. Ja, zo maak je als laatstovergeblevene op zo’n treurig houten gymzaalbankje lekker positief kennis met de ‘beweegcultuur’ - en wil je er je verdere leven echt nooit meer iets mee te maken hebben.
Het onzinnige stuk van oud-gymleraar Stegeman is daarnaast een uiterst oncollegiale klap in het gezicht van zijn collega-leraren. Vakleerkrachten op het gebied van talen, exacte vakken en maatschappijvakken, die met liefde, deskundigheid en didactisch inzicht hun leerlingen enthousiasmeren en op weg helpen, zien hun vakgebied met één pennenstreek afgedaan als ‘...al die helemáál niet leuke andere vakken op school.’ Je zult alle leerlingen die meer geïnteresseerd zijn in een intellectuele uitdaging dan in die stomme gymles tegelijkertijd op bezoek krijgen, dan kun je de RAI wel afhuren.
Gymles? Leuk? Laat me alsjeblieft niet lachen.
Mijn hele schoolperiode zag ik als een berg op tegen de gymlessen. Martelwerktuigen uit de leerschool van “Turnvater” Friedrich Ludwig Jahn waarop je onmogelijke oefeningen moest uitvoeren. Ringen waar je ondersteboven in bleef bungelen en geen kant meer op kon. Touwen waar je in moest klimmen zonder enige uitleg hoe dat moest. Ik kwam dus nooit hoger dan een halve meter. En bovenal: “teamsporten” waarbij ik steevast als laatste werd gekozen (‘nee, die willen we niet!’), gymles na gymles, jaar in, jaar uit, en waarna ik vervolgens voor spek en bonen in het veld stond. Dat alles onder het toeziend ook van vakleerkrachten gymnastiek met het pedagogisch talent van een stapel bakstenen, die alleen aandacht hadden voor de meer behendige leerlingen, de bavianen die geen enkel dictee foutloos konden schrijven. De minder vaardige leerlingen, die juist baat hadden gehad bij goed (en dan bedoel ik écht goed) bewegingsonderwijs, lieten ze ten overstaan van de groep doodgemoedereerd aanmodderen, als mikpunt van hoongelach en algemene hilariteit. Het ‘etalage-effect’, misschien kent u die uitdrukking. In bovenstaand artikel worden deze mindere bewegers ook nog eens ongegeneerd aangeduid als ‘de harken’. Steun kreeg ik niet van de gymleraar, wel een onvoldoende op mijn rapport. Elke gymles werd een aaneenschakeling van negatieve confrontaties met je eigen onvermogen, teleurstellingen, ontmoedigingen, vernederingen en treiterij.
Goed. Stegeman wéét dat lang niet alle leerlingen gym leuk vinden. Uit zijn eigen onderzoek blijkt dat 13-14% van alle leerlingen de gymles als (zeer) negatief ervaren. Dat is een significante hoeveelheid: drie tot vier leerlingen per klas. (Nederlanders kijken terug op hun gymlessen, KVLO-blad juli 2007). Stegeman concludeert ook zelf: ‘Er zijn echter ook studies die duiden op een negatief effect van sport en bewegen op het zelfbeeld. Dit zou de basis kunnen vormen voor een aversie tegenover fysieke activiteit die ook op latere leeftijd standhoudt. (…) Er zijn aanwijzingen dat het gedrag onder bepaalde omstandigheden verslechtert, dat deelname aan sport- en bewegingsactiviteiten negatief, egocentrisch en agressief gedrag stimuleert.’ (Bewegingsonderwijs: meer dan bewegen alleen?, KVLO-blad februari 2008). In het proefschrift van Hilde Bax uit 2010 worden deze cijfers nog verder uitgesplitst. De score (heel) positief is zo’n 58%, en 28% neutraal. Hoezo ‘het leukste vak op school.?’ Slechts iets meer dan de helft van de leerlingen waardeert de gymles positief. De rest niet. Ruwweg de helft werd door de gymlessen gestimuleerd om ook buiten de school aan sport te doen. De rest niet.
De kans lijkt me meer dan denkbeeldig dat veel mensen met sportaversie te vinden zullen zijn onder degenen met negatieve gymervaringen. Die veronderstelling wordt ruim gesteund door vele tientallen wél goed onderbouwde wetenschappelijke publicaties die hierover in binnen- en buitenland zijn verschenen.
Zie bijvoorbeeld (de lijst is verre van uitputtend):
• Griggs, G.; Fleet, M. Most People Hate Physical Education and Most Drop Out of Physical Activity: In Search of Credible Curriculum Alternatives. Educ. Sci. 2021, 11, 701.;
• Ladwig, Matthew A.; Vazou, Spyridoula; Ekkekakis, Panteleimon, “My Best Memory Is When I Was Done with It”: PE Memories Are Associated with Adult Sedentary Behavior’ Translational Journal of the ACSM 3(16):p 119-129, August 15, 2018;
• Hunger, I. (2000). Erst Lust, dann Frust. Schulsport aus Sicht 'sportschwacher' Schüler/innen. Sportpädagogik, 24 (6), S. 28 – 32;
• Bradley J. Cardinal , Zi Yan & Marita K. Cardinal (2013) Negative Experiences in Physical Education and Sport: How Much Do They Affect Physical Activity Participation Later in Life?, Journal of Physical Education, Recreation & Dance, 84:3, 49-53, DOI: 10.1080/07303084.2013.767736;
• Brown, Daphne, "Negative Experiences in Physical Education Class and Avoidance of Exercise" (2014).Master's Theses. 55., Fort Hays State University;
• Elling, Agnes & Fons Kemper, 2007, Het Kost Veel Tijd En Je Wordt Er Moe Van
en nog een kwalitatief onderzoek:
• Sarah Metz, Benjamin Zander & Ina Hunger (09 May 2024): The suffering of students in physical education. Unsettling experiences and situational conditions, Physical Education and Sport Pedagogy, DOI: 10.1080/17408989.2024.2352825.
Daarnaast publiceren in eigen land zowel CBS, RIVM, Mulier Instituut als NOC*NSF van tijd tot tijd onderzoeken naar sportbeoefening en de achterliggende motivatie om wel of niet te sporten. Bijvoorbeeld het onderzoek uit 2010 van Agnes Elling en Remko van den Dool in Niet-sporters, achtergronden en opvattingen, Mulier Instituut : “Ook negatieve ervaringen tijdens de gymlessen in het voortgezet onderwijs blijken negatief van invloed op de sportintentie.”
Het is voor de sportjocks ook een goed idee om eens te kijken op internetfora waar dit onderwerp aan de orde komt. Bijvoorbeeld, enigszins verrassend, het forum van de website bokt.nl, een community van paardenliefhebbers, waar de stelling ‘Gym moet een keuzevak worden’ door 32% van de reageerders wordt onderschreven en onderbouwd met tientallen voorbeelden van negatieve gym-ervaringen. Denk ook eens aan het overigens heel vriendelijke concept van ‘Slow Sports’, ontwikkeld door lifestylecoach Desirée Smits, met het idee om mensen te helpen om de drempel om te gaan sporten te overwinnen – nadat die enorme drempel veelal is opgeworpen door, uitgerekend, het ‘bewegingsonderwijs’. Hoe positief haar initiatief ook is, het heeft ergens iets tegenstrijdigs.
Ik hoop dat de didactische aanpak van de huidige generatie gymleraren anders is, en er zijn gelukkig vele goede initiatieven, maar er bereiken mij nog steeds berichten dat er gymleraren zijn die de populaire leerlingen partijen laten kiezen. Ja, zo maak je als laatstovergeblevene op zo’n treurig houten gymzaalbankje lekker positief kennis met de ‘beweegcultuur’ - en wil je er je verdere leven echt nooit meer iets mee te maken hebben.
Het onzinnige stuk van oud-gymleraar Stegeman is daarnaast een uiterst oncollegiale klap in het gezicht van zijn collega-leraren. Vakleerkrachten op het gebied van talen, exacte vakken en maatschappijvakken, die met liefde, deskundigheid en didactisch inzicht hun leerlingen enthousiasmeren en op weg helpen, zien hun vakgebied met één pennenstreek afgedaan als ‘...al die helemáál niet leuke andere vakken op school.’ Je zult alle leerlingen die meer geïnteresseerd zijn in een intellectuele uitdaging dan in die stomme gymles tegelijkertijd op bezoek krijgen, dan kun je de RAI wel afhuren.
Gymles? Leuk? Laat me alsjeblieft niet lachen.