Geen minister van Sport, en ook geen visie

door: John Machiels

Voorafgaand aan nieuwe verkiezingen vindt doorgaans elke branche dat haar belang onvoldoende aandacht krijgt in de programma’s van de politieke partijen. Na afloop probeert iedereen de verkiezingsuitslag te duiden. Waar liggen de kansen? Wat zijn de bedreigingen? Gaat er iets veranderen? Maar hoe belangrijk zijn eigenlijk landelijke verkiezingen voor gemeenten en hun sport- en beweegbeleid? En kunnen we al iets voorspellen op basis van de uitslag?

Bij mijn eerste sollicitatie binnen het openbaar bestuur kreeg ik de vraag voorgelegd of ik het nodig vond dat er een minister van Sport moest komen. Het juiste antwoord (zo bleek achteraf) om de baan te krijgen was ‘dat ik dat wat overdreven vond’. Het was het juiste antwoord omdat de rijksoverheid niet of nauwelijks over sport gaat.

De overheid bestaat uit drie lagen: de rijksoverheid, de provincies en de gemeenten. Decentralisatie was en is het uitgangspunt voor de verdeling van taken en verantwoordelijkheden over de drie bestuursniveaus. Dat is vastgelegd in het subsidiariteitsbeginsel. Overheidstaken worden in beginsel op het laagst mogelijke bestuursniveau georganiseerd, vaak de gemeente. Dat is dan voor die onderwerpen tevens de plek waar de publieke verantwoording plaatsvindt. Wat sportbeleid betreft heeft er nooit een proces van centralisatie plaatsgevonden.

De verantwoordelijkheid voor sport ligt binnen de kolom van de overheid bij gemeenten. Het sportbeleid van provincie en rijk is zo ‘complementair’ aan dat van de gemeente. Deze complementariteit is er een van wederzijdse aanvulling en beïnvloeding.

Projectminister
De huidige minister voor Langdurige zorg en Sport is een zogenaamde projectminister zonder portefeuille en zonder eigen departement. Een minister van Sport zou de leiding hebben over een eigen departement. Deze keuze voor een projectminister past bij de complementaire rol van de rijksoverheid. De overheid (als geheel) heeft zich te verhouden tot de rest van de samenleving. Grofweg gaat het daarbij om het particulier initiatief en het individu. Overheid, particulier initiatief en individu vullen elkaar aan, elk vanuit de eigen identiteit, ten gunste van de hele samenleving.

De complementaire verantwoordelijkheid van de rijksoverheid zou er uit kunnen bestaan dat er een visie wordt uitgedragen op gezondheidsbeleid, waarin een gezonde leefstijl, bewegen en sport een plek vinden. Bijvoorbeeld als middel om de zorgkosten terug te dringen. Een dergelijke visie ontbrak grotendeels in de partijprogramma’s en er zijn geen signalen dat dit in een regeerakkoord anders zal zijn. Dat is des te meer jammer omdat steeds meer gemeenten, maar bijvoorbeeld ook verzekeraars nadrukkelijk aandacht besteden aan preventie, positieve gezondheid en het bevorderen van een gezonde leefstijl. De rijksoverheid kan hierin, vanuit de genoemde complementaire rol, nadrukkelijk van betekenis zijn. Waarbij ik het invoeren van een Sportwet overigens geen goed voorbeeld vind van complementair beleid. Ik zie dat (vooralsnog) als een ongewenste en onnodige vorm van centralisatie van gemeentelijk beleid. Tegelijkertijd wordt breed erkend, ook door de rijksoverheid, dat een volgende ambitieuze gezamenlijke stap nodig is. Dit vraagt van alle partijen, elk vanuit zijn of haar specifieke verantwoordelijkheid, om daarin initiatief te nemen.

Het is dus niet erg dat de Partij voor de Sport slechts ca. vierduizend van de tien miljoen uitgebrachte stemmen gekregen. Het is wel te betreuren dat ook deze verkiezingen een nieuwe regering geen aanleiding lijken te gaan geven haar visie op gezondheidsbeleid en het belang van een gezonde leefstijl daarin, verder uit te werken. De politieke en bestuurlijke agenda lijkt de komende jaren beheerst te worden door problemen als immigratie, wonen en stikstof. Of het wel of niet invoeren van een suikertaks. Zeker niet onbelangrijk, maar verwacht geen richtinggevende plannen op grote thema’s als de inrichting van de zorg, wonen of de energietransitie. Het is daarmee voor wat bewegen en sport betreft, eerder aan gemeenten en de branche zelf om hierin voorop te lopen. Enerzijds door wel te acteren vanuit een duidelijke visie. Anderzijds door bij herhaling te blijven hameren bij politieke partijen op het belang van een visie op gezondheid, gezonde leefstijl, bewegen en sport.

John Machiels is strategisch adviseur bij NV SRO dat gemeentelijk vastgoed beheert en exploiteert in negen gemeenten.