Eigen voetbalcompetitie is goed voor autisten, goed voor de ouders en goed voor de club!

In de Volkskrant van maandag 16 september jl. schreef Aleid Truijens een column naar aanleiding van de start van een speciale voetbalcompetitie voor autistische kinderen in Zuid-Holland. Truijens is daar bepaald geen voorstander van. 'Autisme' wordt volgens haar een containerbegrip; er komen steeds meer kinderen met 'autisme-achtige' trekken en die worden dan gemakshalve in een hokje 'autisme' gestopt. Door een aparte voetbalcompetitie voor autistische kinderen te gaan organiseren, stimuleer je volgens Truijens die tendens. Met enige verontwaardiging merkte ze in haar column op dat ouders die hun kinderen aanmelden bij de Vereniging Voetbal voor Autisten zelfs 'niet eens' hoeven te bewijzen dat hun kind autistisch is. Op die manier vormt 'voetbal voor autisten' een vangnet voor kinderen die 'te keurig, te lief, te bleu of te weinig grofgebekt' zijn voor de stoere voetbalwereld en daar worden weggepest, zo schrijft Truijens. En dat is volgens haar niet wenselijk, want dan 'mankeert er iets aan de mores in de gewone teams en de pedagogische aanpak van gewone jeugdtrainers'.

door: Marian ter Haar

Aleid Truijens gooit het kind met het badwater weg als zij in de Volkskrant van maandag 16 september stelt dat het ‘geen goed idee’ is en er zelfs ‘gevaarlijke kanten aan zitten’ om autisten tegen elkaar in autistenteams te laten sporten. Dat beschermt - zoals Truijens het in haar column formuleert - de buitenbeentjes weliswaar tegen de ‘wrede rabauwen’ die lid zijn van reguliere voetbalverenigingen, maar helaas komen ze die in hun latere leven onvermijdelijk weer tegen. Dat laatste is ontegenzeggelijk waar, voor het overige laat Aleid zien dat ze geen verstand heeft van de mogelijkheden van autisten, van voetbalverenigingen en van ouders. Ze heeft geen idee van de kracht van sport voor autisten, de ouders en de sportvereniging!

Truijens vindt het geen goed idee dat autisten voetballen tegen autisten waarvan de voetbalvereniging niet eens zeker weet dat het autisten zijn. Truijens vindt dat op deze manier de machocultuur van de voetbalvereniging de sfeer en de mores bepaalt. Het probleem is echter niet de mogelijkheid van een ‘verkeerd’ stempel of het geven van een label. De deelnemers aan de teams hoeven niet te bewijzen dat ze echte autisten zijn, dat past niet in de cultuur van de vereniging. De kinderen en ouders bepalen gezamenlijk of het iets voor hun is of niet. Een kwestie van respect en vertrouwen van de vereniging in de ouders en hun kinderen. Door niet verder te springen dan de polsstok lang is, laten deze voetbalverenigingen zien dat zij hun pedagogische rol serieus nemen.

Doordat de jongeren tegen elkaar kunnen spelen zorgen de verenigingen ervoor dat de jongens steviger in hun voetbalschoenen komen te staan. Hun zelfvertrouwen groeit en het plezier en het contact samen met andere jongens maakt hen krachtig. Het is gemakkelijker vanuit een plaats in een team waar je je begrepen en op je plek voelt de verbinding te maken met andere jongens en meisjes. Want laten we wel wezen, deze teams maken gewoon deel uit van een reguliere vereniging waar de andere teams in reguliere KNVB-competities spelen.

Dus je maakt gebruik van dezelfde kantine, dezelfde kleedkamers en je blijft ook even napraten en misschien kijk je samen nog naar een andere wedstrijd. Je maakt onderdeel uit van het grotere verband. Het is gemakkelijker de machocultuur van de gemiddelde voetbalvereniging te benaderen vanuit veiligheid met je maatjes met de rugdekking van je ouders. In verbondenheid met lotgenoten oefenen de jongens met het meedraaien in de ‘gewone’ sportvereniging, in deze reguliere voetbalvereniging hebben zij contact met andere jongens, meiden en volwassenen. De jongens (de verdeling onder autisten is ongeveer 65% jongens en 35% zijn meisjes) verkeren dus helemaal niet in afzondering of isolement maar maken met hun team een levendig deel uit van hun vereniging. Voldoende ruimte om te oefenen ook met ‘wrede rabauwen’. De jongens zijn in de meeste gevallen tussen de 8 en 14 jaar en het is zeker niet uitgesloten dat zij - als ze wat jaren in de benen hebben - de brug kunnen slaan naar de reguliere teams.

De ouders hebben ervaren hoe moeilijk het is om als autist in een regulier team mee te voetballen. Voor de begeleiders die weinig of helemaal geen ervaring hebben met autisme is deze opgave te groot en blijkt in de praktijk tot mislukken gedoemd. Het onder elkaar sporten is niet alleen nodig vanwege het spelen van een wedstrijd, maar ook (en misschien wel juist) vanwege alles erom heen. Denk bijvoorbeeld aan de situatie in de kleedkamer, daar is het een ongestructureerd zooitje waar autisten totaal niet tegen kunnen, zo verzekerde mij een moeder van een autistische jongen. Trainers, coaches en scheidsrechters (of de ouders die rijden) in het reguliere voetbal hebben meestal geen flauw benul van wat autisme is en hoe ermee om te gaan. Het gevolg is dat de jongens en meisjes gekwetst en gefrustreerd afhaken en voorgoed uit de sport verdwijnen.

Dat zou jammer zijn want juist voor deze groep betekent een competitie voor autisten dat ze meedoen en meetellen in een gewone voetbalvereniging. De voetbalwedstrijden bezorgen niet alleen de jongens veel plezier. De ouders genieten van hun kinderen die onvermoede kanten laten zien en vooral plezier hebben. Dat is wat je wilt als vader of moeder. Door het contact met andere ouders ontmoet je steun en dat geeft ruimte voor echte ontspanning; de ouders herkennen immers het gedrag en het hoeft verder niet elke keer uitgelegd of verklaard te worden. De ouders hebben er zelf ook plezier en zijn dus dubbel gemotiveerd om als toeschouwer, trainer of coach een stimulans te zijn voor de jongens en voor elkaar. Het feit dat de familie van de jongens betrokken is en een groot deel van de organisatie van het voetballen verzorgen, maakt dit aanbod een krachtig middel in het sterker en weerbaarder maken van het team.

De clubs waar deze teams nu opgericht zijn, leren van deze teams en waarschijnlijk ontwikkelen zij gevoeligheid die het eenvoudiger maakt voor autisten zich thuis te voelen in de voetbalvereniging. Het werkt twee kanten op. Respect en tolerantie ontwikkelt zich beter als mensen die elkaar misschien niet dagelijks tegen komen elkaar wel treffen. De teams vallen op in de vereniging, daar is geen ontkomen aan. Dergelijke initiatieven binnen de sportvereniging horen bij het principe dat het een verband is waar voor elkaar en door elkaar activiteiten georganiseerd worden. Daar zal zeker in het begin over gesproken worden, het zal wennen zijn, maar naar verloop van tijd maken ze als gewoon onderdeel uit van de club. Dat de club de ouders en hun kinderen de gelegenheid geven dit te ontwikkelen en continuïteit te geven behoort bij haar maatschappelijke waarde. Sinds vorige week levendig onderdeel van de participatiemaatschappij. Niks mis mee zou je zeggen.

Standpunt NOC*NSF
Als een sportaanbod kinderen die anders langs de kant staan aan het sporten kan krijgen juichen we dat natuurlijk altijd toe. Want het motto 'we winnen veel met sport' geldt voor iedereen. Het is tegelijkertijd goed om te zien dat steeds meer verenigingen en bonden - zoals de KNVB - aandacht geven aan het makkelijk inpassen van jeugd. Daardoor leert het sportkader goed met bijvoorbeeld autistische kinderen om te gaan. We gaan uit van: 'geïntegreerd waar dat kan, apart waar dat moet'. En dat laatste liefst wel in verenigingen die een breed aanbod hebben en niet slechts een specifiek aanbod.

Standpunt KNVB
De KNVB vindt dat voetbal van iedereen is en dat iedereen op zijn of haar eigen niveau elke week moet kunnen voetballen. Ook voetballers met autisme (ASS). In samenwerking met NOC*NSF, het steunpunt Autisme, de Nederlands Vereniging voor Autisme (NVA) en andere betrokken specialisten is de voetbalbond een werkgroep ‘Autisme in de sport’ gestart om kinderen met autisme binnen verenigingen te kunnen laten sporten. Het motto van de werkgroep is ‘Samen wat samen kan, apart wat apart moet.’

Dit betekent dat het doel is om mensen met autisme zo veel mogelijk te laten meedraaien in reguliere teams. We hebben binnen de KNVB dan ook ruimte voor zowel autistische voetballers binnen het G-voetbal (voor voetballers met een beperking) als in het reguliere voetbal. Binnen het G-voetbal zijn er aangepast regels, zoals geen buitspelregel, minder medespelers, een kleiner veld waar doorlopend wisselen is toegestaan en waar vaak meer (individuele) aandacht van begeleiders mogelijk is.

Omdat er verscheidende vormen van autisme zijn, kunnen op deze wijze voetballers met autisme op verschillende niveaus voetballen. Dit is ook de wijze hoe dit in het onderwijs georganiseerd is, waar kinderen met autisme of naar een reguliere school kunnen dan wel naar een speciale school met kleinere klassen en meer individuele aandacht. Tevens proberen we verenigingen, trainers en leden handvatten te bieden om kinderen met autisme binnen het voetbal te begeleiden. Zo organiseert de KNVB workshops bij verenigingen waar leden met autisme voetballen en organiseren we in samenwerking met NOC*NSF opleidingen en trainingen voor begeleiders die autistische voetballers trainen.

Marian ter Haar is werkzaam bij het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen als 'staffunctionaris kwaliteit'. Momenteel werkt zij daarnaast aan haar proefschrift over complexe samenwerking. Ter Haar vormde samen met André van Schaveren en Willem van Montfort het management van het eerste uur bij NISB. Marian heeft sociale wetenschappen gestudeerd en heeft in de afgelopen 35 jaar gewerkt in het welzijnswerk, in het Hoger Onderwijs en bij verschillende landelijke kennisinstituten. Zij is vrijwillig actief in de Utrechtse sportwereld als bestuurslid van het samenwerkingsverband op Nieuw Welgelegen: een grote multifunctionele organisatie met sportverenigingen, fitness, onderwijs, welzijn, zorg en cultuur op Kanaleneiland. Ze is bestuurslid bij de Stichting Sport en Samenleven Utrecht.