Een veilig sportklimaat

door: Henk Kraaijenhof

Je hoort deze woorden vaak tegenwoordig: 'een veilig sportklimaat'. Eerst even een aantal kritische vragen. Is er wel eigenlijk sprake van een onveilig sportklimaat, in het algemeen gesproken? Of hebben we het over incidentele en lokale weersomstandigheden? En wat is dat eigenlijk precies, een veilig sportklimaat? Dat we er zoveel vaker over horen dan dertig à veertig jaar geleden, hoe komt dat? Wellicht is het sportklimaat onveiliger geworden dan toen of hebben we de perceptie dat dit zo is? Of hebben we de angstlat lager gelegd en zijn we bang dat het onveiliger is?

Is sport onveiliger dan bijvoorbeeld de padvinders, de katholieke kerk, de universiteit, de culturele wereld (bijv. ballet, dans of film) of het bedrijfsklimaat? Mag je sporters nog corrigeren, bestraffend toespreken, mag je in hun bijzijn nog uit je slof schieten, of uitfoeteren, nog een goedkeurend schouderklopje geven of zelfs maar aanraken? Zijn de grenzen verschoven en hangt dat af van de relatie tussen trainer en sporter? Geldt de bescherming die sporters genieten ook voor coaches, bijvoorbeeld als zij onterecht beschuldigd worden en daarmee hun carrière en privéleven beschadigd worden?

Vele vragen en waarschijnlijk weinig antwoorden.

Niet rechtvaardig en onveilig
Ik heb als actief trainer een aantal zaken aan den lijve mogen ondervinden, zoals de beschuldiging van dopinggebruik ergens in 1978/1979 (terwijl ik nog niet eens wist wat het was, laat staan dat ik dacht aan het gebruik ervan). Voor mijzelf als zeer jonge clubtrainer betekende het dat het sportklimaat niet rechtvaardig en onveilig was en niet beschermde tegen de aantijgingen van anderen. Een vraag die ik mezelf stelde: 'waarom?' Waarom zouden mensen dit zeggen, omdat mijn atleten bovengemiddeld goed presteerden? Het zou kunnen zijn dat ik daarom redelijk immuun ben geworden in dat klimaat en me eigenlijk weinig of niets meer aantrek van wat het publiek ervan denkt. Voor mij zijn de mentale en fysieke gezondheid de hoogste prioriteit, mijn sporters weten dat. Sterker nog, ik heb in het verleden veel eigen goodwill verspeeld door voor mijn sporters op te komen en voor ze te knokken als dat nodig was. Denk bijvoorbeeld aan Nelli Cooman en de casus die recentelijk nog voorbij kwam in de NOS-documentaire Andere Tijden Sport.

Hier zijn een aantal simpele adviezen voor degenen die een veiliger sportklimaat willen scheppen:

1. Verhef incidenten en excessen niet tot structureel. Ja, grensoverschrijdend gedrag komt voor en zal dat ook blijven doen, vrijwel altijd als incident (nee, geen reden om er niets aan te doen, het tegendeel!). Maar laat de totale sportgemeenschap niet lijden onder uitzonderingen door nog meer regels en schijnoplossingen. Structurele en generaliserende maatregelen zijn zelden een oplossing voor incidentele problemen.
2. Als er echt een probleem is, doe er wat aan, geen politiek correcte schijnoplossingen zoals in het geval van voetbalhooliganisme. De betrokken instanties hebben niet het lef om de koe bij de horens te vatten en willen graag de kool, de geit en de wolf sparen. Het gaat om belangen en met name om veel geld.
3. Hang niet nog meer geldverslindende oplossingen aan deze kerstboom:
   vertrouwenspersonen, meldpunten, Centrum Veilig Sporten, commissies, taskforces, enz. Dat is kostbaar en lost niets op. Kijk naar de jeugdzorg waar 26 gesubsidieerde instanties over elkaar heen buitelen, maar niemand voor een oplossing zorgt.
4. Maak onze sporters weerbaarder op een adequate manier (want blijkbaar zijn ouders en school hier niet meer toe in staat), stimuleer ze, inspireer ze, prikkel ze, daag ze uit om 'nee' te zeggen, hun grenzen vast te stellen en excessen te melden. Elke coach kan hier een belangrijke bijdrage in leveren om zodoende de sportwereld leefbaar te houden voor zowel de sporters als voor zichzelf.
5. Behandel sporters als intelligente en zelfstandige jonge mensen, niet paternalistisch als kleine kinderen.
6. Neem ook trainers, coaches en begeleiders serieus. Ze in een klas zetten en vertellen dat ze geen ongewenst of grensoverschrijdend gedrag mogen vertonen gaat natuurlijk niet werken.

Henk Kraaijenhof is performance consultant bij zijn eigen bedrijf Vortx. Hij is nog steeds dagelijks actief als trainer. Hij is auteur van o.m. 'Methodology of Training in the 22nd Century', 'What we need is speed' en 'Stress, Vermoeidheid en Burnout'. In het verleden was Kraaijenhof bekend als innovatieve atletiekcoach van o.a. Nelli Fiere-Cooman, Merlene Ottey, Troy Douglas, Olga Rypakova en vele andere wereldtoppers. Ook is hij consultant voor vele takken van sport en een internationaal gevraagd spreker. Kraaijenhof is eveneens één van de oprichters van NLcoach, de belangenbehartiger van trainers en coaches. Voor blogs van zijn hand op zijn eigen site zie hier.