Denken over sport en de kredietcrisis *)

*) Deze column is geschreven vόόr het debat plaatsvond dat het Mulier Instituut op 23 maart 2009 organiseerde over de gevolgen van de recessie. Klik hier voor meer informatie over de onderzoeksresultaten op basis waarvan dat debat plaatsvond.

door: Egbert Oldenboom

Als er een moment is waarop sporteconomen hun vakgebied in de sport op de agenda kunnen zetten, dan is het nu. Want hoewel vrijwel geen econoom de huidige malaise heeft zien aankomen, wordt er toch vooral naar ons gekeken, alsof wij het bevrijdende woord zullen spreken: hoe lang duurt deze crisis? En wat zijn gevolgen voor de sport?

Laten we eerlijk zijn: het is grotendeels koffiedik kijken. En we weten eigenlijk nog zo weinig, dus zoals een goed onderzoeker betaamt, meld ik maar gelijk: we moeten meer onderzoek doen (goed voor de economie!) Maar waar te beginnen? Wat zou ik willen onderzoeken, en wat hebben we daaraan?

Uiteindelijk zijn de effecten van de kredietcrisis op de sport niet waar het om draait. Waar het over moet gaan is natuurlijk: hoe anticiperen sportorganisaties op deze effecten ? Welke antwoorden heeft de sport op voorzienbare problemen, en welke kansen zijn er die benut kunnen worden? Dat is misschien een open deur. Maar wil je een strategisch antwoord klaar hebben, dan is het wel handig om een begrip te hebben hoe de crisis de sport gaat raken. Er is behoefte aan een helicopterview. Ik zal proberen hier een aanzet te geven tot zoiets.

Je zou de vraag kunnen benaderen vanuit drie groepen en drie invalshoeken. De drie groepen zijn de burgers, het bedrijfsleven en de overheid. De drie invalshoeken of sferen zijn: de financiële invalshoek, de sociaal-economische invalshoek en de politieke invalshoek. Deze sferen kennen elk hun eigen dynamiek.

Ten eerste is er de puur financiële invalshoek. Dit is de meest ‘hard economische’ benadering: welke geldstromen lopen gevaar. Hier over is wel wat bekend, onder andere door het Policy Research Onderzoek – ere wie ere toekomt. Hierbij kunnen ook de zgn. Sport Satellite Accounts belangrijke diensten bewijzen. Kennis van de harde cijfers is belangrijk voor de realiteitszin.

Een interessante vraag hierbij is zijn de financiële effecten op de relatieve prijzen van bij voorbeeld van grond en vrije tijd. Als de inkomens dalen, daalt ook de relatieve prijs van vrije tijd. Hoe werkt dit door op de markt voor vrijwilligerswerk? Een analyse gebaseerd op markten zou hier goede diensten bewijzen. Ondanks de slechte pers die markten hebben de laatste tijd, denk ik dat er nog veel te winnen is als de sportsector nog beter leert om door een marktbril te kijken. Wat hierbij als een interessant theoretische kader kan dienen is een levenscyclusmodel van de sporter én van de takken van sport. Uiteindelijk voorzie je de sportsector hiermee van essentiële marketinginformatie.

De tweede, sociaal economische, invalshoek bekijkt wat zachtere trends, zoals de effecten op (bijvoorbeeld) de sportparticipatie van een toenemende (jeugd)werkloosheid, lagere inkomens, geboortecijfer e.d. Onder sociaal economische invalshoek zou je overigens ook de effecten van deze crisis op de organisatievormen in het bedrijfsleven kunnen verstaan. Mijn voorspelling is dat deze crisis een versterking van de trend in zal houden dat bedrijven steeds minder vaste werknemers in dienst hebben en steeds meer op hybride netwerken gaan lijken. Die ontwikkeling heeft ingrijpende gevolgen, ook voor sportorganisaties, als verenigingen, die zich niet aan deze trend zullen kunnen onttrekken en er een antwoord op moeten vinden. Hieraan gerelateerd is het zgn. pro-am verschijnsel, wat er op neer komt dat de grenzen tussen profs en amateurs in sommige omgevingen diffuus worden. Dit zie je in de software ontwikkeling (open source), op internet (blogs, civil-journalism), maar ook bij steeds professioneler opererende amateur sporters (voeding, verzorging). Consumenten worden co-producenten. Het zijn deze zachte trends die, als er niet op geanticipeerd wordt, veel eerder zullen leiden tot het wegkwijnen van sportorganisaties dan de harde financiële randvoorwaarden, bijvoorbeeld een sponsor die wegvalt. Dat doet pijn maar dat zet ook onmiddellijk aan tot actie. Zachte trends leiden tot een sluipende afsterving.

De derde invalshoek, de politieke effecten, is de minst tastbare en tegelijkertijd het meest belangrijk vanuit een strategisch oogpunt. Deze invalshoek gaat namelijk over de vraag hoe de politiek gaat reageren op de effecten van de crisis en hoe daarop in te spelen. Het grote gevecht om de overheidsinvesteringen is al begonnen, hoe maakt de sport duidelijk dat zij niet vergeten moet worden? Welke troeven heeft zij? Dit is in feite goed kunnen inspelen op de tijdgeest. Ooit bleek uit een studie van De Nederlandsche Bank dat een sportieve overwinning een significant effect heeft op het consumentenvertrouwen. Of neem het Olympisch Plan: elementen die saamhorigheid en samenwerking benadrukken liggen nu beter in de markt dan het individuele presteren, dat al gauw naar bonussen ruikt. Op welke onderdelen van het Olympisch Plan zou je nu het meeste nadruk moeten leggen?

Is er een partij zijn die zo’n onderzoeksprogramma zou willen financieren? Ik vrees van niet, althans niet op korte termijn. Maar ik ben toch optimistisch over de kansen van zo’n programma. Ik denk dat hier enorme kansen liggen voor hbo-instellingen. Als alle instellingen die zich nu met sportmanagement en sport en economie hun kennis en denkkracht bij elkaar zouden leggen, en vanuit een open source benadering hun studenten zouden mobiliseren, dan zou je iets unieks en inspirerends kunnen neerzetten.

Ik geef mijn kennis graag weg, wie nog meer? Mail naar: egbert.oldenboom@gmail.com

Egbert Oldenboom is directeur van MeerWaarde Sport en Economie en verbonden aan de Hogeschool Arnhem Nijmegen. In 2006 promoveerde hij aan de Sheffield Hallam University op het onderzoek ‘Costs and Benefits of major sports events’. Naast sporteconomisch onderzoek gaat zijn aandacht en energie uit naar community building: het bijeenbrengen en inspireren van mensen. Hij nodigt u uit om te reageren op zijn oproep. E-mail: egbert.oldenboom@gmail.com