De vraag van Lydia la Rivière Zijdel aan André Cats

De vraag
Hoe kunnen wij sport- en spelprojecten voor mensen met een handicap in ontwikkelingslanden hen meer – ook financieel – ten goede laten komen? Nu verdienen meer mensen zonder handicap aan dit type projecten (zie bijvoorbeeld ook de mensen rondom Paralympische teams en spelen; team captains, coaches, scheidsrechters) dan mensen met een handicap zelf.

Het antwoord
De historie van de Paralympische sport is nog betrekkelijk kort in vergelijking met die van de valide sport. In 1948 is Sir. Gutmann gestart met sporten voor gewonde militairen in het Britse Stoke Mandeville. Sindsdien heeft de sport zich mondiaal spectaculair ontwikkeld. Onlangs heb ik een aantal dagen de IPC Wereldkampioenschappen Atletiek bezocht. Deze werden gehouden in Christchurch Nieuw Zeeland. In Christchurch zijn meer dan zeventig landen vertegenwoordigd en het is met name verheugend om te zien dat hier ook veel Afrikaanse landen bij zijn. Het is duidelijk dat deze landen zich de komende tientallen jaren gaan mengen in de medailletabellen van de Paralympische Spelen. In hoeverre deze landen er ook in slagen in hetzelfde tempo een passende gehandicaptensportstructuur onder de topsport te ontwikkelen, is de vraag.

Ontwikkeling van de gehandicaptensport gaat in een land hand-in-hand met de emancipatiegraad van mensen met een handicap. Dat kan snel veranderen. In 1980 beweerden de autoriteiten van Rusland nog dat er geen sporters met handicap bestonden in Rusland en er dus geen reden en motivatie was om de Paralympische Spelen te organiseren. Nu staan de spelen van 2014 voor de deur en werkt Rusland zich in een rap tempo richting een van de meest succesvolle gehandicaptensportlanden inclusief de bijbehorende breedtesportstructuur die daarbij hoort. Ook de ontwikkelingen in landen als Oekraïne, Brazilië en verschillende Aziatische landen zijn spectaculair. De zogenaamde 'tweede wereld landen' hebben gehandicaptensport inmiddels goed in de steigers staan. Op topsportgebied gaan deze landen West-Europese landen voorbij.

Het Internationaal Paralympisch Committee (IPC) is zich bewust van de noodzaak van het verder mondialiseren van de gehandicaptensport door in met name ontwikkelingslanden de sport te ontwikkelen. NOC*NSF-collega Rita van Driel (projectmanager gehandicaptensport) is tevens boardmember van het IPC en verantwoordelijk voor dit onderwerp. Met haar team van mensen is de IPC bezig een adequate visie en beleid te ontwikkelen waarmee landen die aan het begin van hun ontwikkeling staan geholpen kunnen worden. Ook ziet haar commissie toe op het strategisch inzetten van de fondsen die vanuit IPC beschikbaar zijn.

Het is bekend dat er particuliere initiatieven bestaan die beogen de gehandicaptensport in ontwikkelingslanden op te bouwen. Deze initiatieven variëren van sportmaterialen beschikbaar stellen, coaches opleiden, ter plekke clinics verzorgen tot simpelweg geld beschikbaar stellen voor sportactiviteiten. Hoewel sympathiek, is het risico dat deze activiteiten een druppel op een gloeiende plaat vormen en behalve een 'wereldervaring' voor de betrokkenen weinig structureel resultaat oplevert levensgroot.

In mijn ogen is het belangrijk dat sport- en spelprojecten in ontwikkelingslanden onderdeel uitmaken van breder gedragen visie en beleid. Samenwerken en afstemming met partijen als IPC, regionale sportorganisaties en ook ontwikkelingorganisaties is een must. Alleen met een zak met ballen en netten afreizen naar Afrika en daar sport proberen neer te zetten levert een life time experience op voor betrokkenen, maar geen structurele sportparticipatie. In veel brede ontwikkelingsprojecten zou ontwikkeling van sport - naast opbouwen van adequate gezondheidszorg en educatie - een nadrukkelijkere rol moeten spelen. Tot slot. De verschillen in ontwikkeling tussen landen zijn groot. De meer ontwikkelde landen kunnen nadrukkelijker verantwoordelijkheid nemen in de mondialisering van gehandicaptensport. Zij kunnen zwakkere landen begeleiden in het ontwikkelingsproces dat doorlopen moet worden. NOC*NSF wil daar graag een steentje aan bijdragen, op een structurele en effectieve manier.