De vraag van Inge Claringbould aan Lydia la Rivière Zijdel

Aan… Lydia la Rivière Zijdel, rolstoel Karateka en Aikido (resp. 3e en 2e Dan), zij gaf meer dan 25 jaar zelfverdediging aan gehandicapte vrouwen/meisjes, mannen/jongens in binnen- en buitenland (o.a. een aantal ontwikkelingslanden), leidde honderden docenten met en zonder handicap op in het lesgeven hierin, waaronder momenteel een grote groep (met en zonder handicap) in Zuid Afrika. Daarnaast coördineert en organiseert zij het Sport and Physical Activity Trainer (SPAT) programma in Ethiopië waarbij 21 gehandicapten worden opgeleid tot sport- en speldocent op MBO-niveau. Wetenschappelijk beweegt zij zich op de raakvlakken van disability, gender, sport en development en bekleedt zij vele functies binnen de internationale wereld van sport en gender.

De vraag
Beste Lydia, van het WK-voetbal in Zuid Afrika werd verwacht dat dit niet alleen een economische stimulans voor het land zou zijn, maar eveneens een stimulans voor de ontwikkeling van sport in dit land. Is het organiseren van grote sportevenementen in deze landen naar jouw idee een goede manier om sport in ontwikkelingslanden te stimuleren? Of ben je van mening dat daarvoor andere, betere manieren zijn? En welke maatschappelijke waarde zou sport dan moeten/kunnen representeren?

Het antwoord
Beste Inge, dat is een gecompliceerde vraag die ik ook niet met een eenvoudig antwoord kan beantwoorden en dat dan ook deels zal baseren op eigen ervaringen met ‘mijn’ projecten in Zuid Afrika voor Respo International en dat wat er ook wetenschappelijk is aangetoond.

Pillay, directeur van de Zuid-Afrikaanse Human Sciences Research Council (HSCR), betwijfelt in zijn boek ‘Development and Dreams’ of er positieve economische effecten zijn, en dit wordt ook bevestigd door andere onderzoekers ten aanzien van de economische winst van grootschalige projecten (o.a. Olympische spelen, Paralympische Spelen en wereldkampioenschappen van andere takken van sport). De meeste eenmalige sportprojecten waarbij veel nieuwe infrastructuur moet worden gecreëerd, blijken de afgelopen decennia altijd tot verlies te hebben geleid, ook al beweert de Chinese overheid over de Olympische/Paralympische Spelen in Beijing iets anders, (dissidente) economen hebben daar een andere visie op.

Maar terug naar Zuid Afrika. Het WK voetbal laten niet alleen een verlies zien op de uiteindelijke balansrekening, maar ook de toegenomen werkgelegenheid was slechts van tijdelijke aard. Dit geldt eveneens voor het afgenomen geweld tijdens het WK voetbal. The South African Crime Stats geven in hun jaarcijfers aan dat het zelfs in de maanden na het WK explosief is toegenomen. Als we dan kijken naar de andere effecten zoals ‘cohesie’ en ‘nationale trots’ moeten wij concluderen dat ook dat maar een tijdelijk effect was dat nog een maand of twee voel- en zichtbaar was na het WK, maar toen ik in november in een aantal townships in de Westkaap aan het werk was, al weer tot een minimum was teruggezakt. Deels door het toegenomen geweld doordat mensen in opstand kwamen omdat de beloofde nieuwe woningen in bijvoorbeeld de township Kayalisha waren uitgesteld door de WK schuldenlast in de provincie Westkaap. De slogan van de – terecht - boze mensen die in nog minder dan shags wonen was ‘They should have build houses instead of stadiums’.

Met een werkeloosheidspercentage van meer dan 25% zou volgens Mike Schussler - director of consulting firm economists.co.za - het geld ook beter besteed zijn geweest aan werkgelegenheid, educatie en woningen. Respo International richt zich met name op (economische) empowerment van mensen met een handicap door middel van sport opleidingen en sportwerkgelegenheidsprojecten. De aankomende gehandicapte sportleiders en zelfverdediging en weerbaarheiddocenten waar ik mee te maken heb en die ik in november sprak, gaven allen aan dat zij trots waren op het feit dat ‘hun’ land het WK had gehouden, ook al is geen van hen in staat zelf een balletje te trappen. Maar ook zij zien en ervaren nu de negatieve effecten. Er is geen geld meer voor sportmateriaal, geen geld voor het aanleggen van veldjes of sportplekken die voor hen toegankelijk zijn. En toen de overheid in november ook nog eens het ‘Dial and Ride’ vervoersysteem afschafte voor gehandicapten die geen baan hebben (= 78%!, ILO) waardoor er geen vervoer meer is voor sportbeoefening of les geven, voelden zij zich extra in de kou gezet. De townships waarin onze gehandicapte sportleiders aan het werk zijn, zijn vele malen groter dan de grootste stad in Nederland. Sommige één en andere twee miljoen inwoners. Daarnaast is het aantal gehandicapten explosief toegenomen als gevolg van het toegenomen geweld in en rond de townships.

De meeste deelnemers aan de Respo-sportactiviteiten zijn slachtoffers van dit geweld, of behoren tot één van de vele AIDS-geïnfecteerden met aanzienlijke beperkingen. Zij hadden ten tijde van het WK al geen toegang tot de stadions; konden er zelfs niet komen omdat het toegankelijke vervoer niet reed en nu worden zij ook nog eens de dupe van het begrotingstekort van de overheid. De werkeloosheid onder gehandicapten is volgens het International Labour Office ca. 78% in Zuid-Afrika, waardoor zij tot de allerarmsten blijven behoren in hun maatschappij en heeft het WK voor hen niet bijgedragen aan de zogenaamde ‘pro-poor policy’.

Initiatieven ontwikkeld door de KNVB tijdens het WK voetbal voor de townships kwamen veelvuldig in het nieuws, maar langdurige commitments zoals het Tennisfrendz concept van Eltingh en Haarhuis, de opleidingen die Respo International gestart is voor mensen met een handicap als Sport and Physical Activity Trainer; het Social Circus initiatief van Circus Hannes & Co; het Selfdefence and Empowerment Teacher programma dragen meer bij aan een ‘pro-poor policy’ dan de beoogde winst en kortdurende initiatieven van en tijdens het WK. Wat zou ik al tevreden zijn met 1% van wat het WK gekost heeft: hoeveel sport- en spelmateriaal zouden wij daarvoor kunnen kopen; sport (en gewone) rolstoelen; werkgelegenheid kunnen creëren voor grote groepen gehandicapten door middel van sport- en beweegprogramma’s in de townships. Maar ja, het is niet voor iedereen weggelegd om te zeggen: ‘I had a dream’.