De vraag van Harry van Dorenmalen aan Henk Markerink

De vraag van… Harry van Dorenmalen, voorzitter van het 'Topteam Sport' van Sportinnovator dat in opdracht van minister Edith Schippers een ‘kennis- en innovatieagenda sport’ opstelt
Aan... Henk Markerink, directeur Amsterdam Arena

De vraag
Beste Henk, de projecten en ideeën die we via Sportinnovator hebben mogen honoreren, betreffen vooral producten voor de consumentenmarkt. Maar ook in de sportinfrastructuur en in stadions vindt veel innovatie plaats. Kun je een aantal van die onderscheidende innovaties noemen? Zijn er ook innovaties die voor de Arena zijn ontwikkeld, maar inmiddels wereldwijd gebruikt worden?

Het antwoord
Momenteel vindt er heel veel innovatie plaats in de wereld van sportinfrastructuur in brede zin en in stadionland in het bijzonder. Om voldoende aandacht voor en focus op die ontwikkelingen te kunnen hebben, heeft de Amsterdam ArenA twee jaar geleden besloten een Innovation Center (AAIC) op te richten. Het startschot daarvoor is gegeven door een Innovation Deal te sluiten met de gemeente Amsterdam (Innovation motor, Smart City, etc) en vervolgens TNO, KPN, Huawei, Microsoft, KPMG etc etc. daarbij te laten aansluiten.

Aan de basis van bijna alle huidige innovaties staat de revolutionaire ontwikkeling van de digitalisering van de meest uiteenlopende zaken in combinatie met de ontwikkeling van netwerken (5G, Wi-Fi, LoRa etc), zowel qua capaciteit als qua snelheid. Waar dat nu al toe leidt en straks in de toekomst toe zal leiden, daarover zo meteen.

Eerst even terug naar het begin van de ArenA. Het stadion is in 1996 geopend en was voor die tijd een absoluut novum. Er is een hele lijst van vernieuwingen bedacht en toegepast die door de ‘markt’ is overgenomen. Een willekeurige opsomming:

De naam ArenA
De Amsterdam ArenA was het eerste voetbalstadion dat zichzelf Arena is gaan noemen. Dat had te maken met de content: wat er allemaal op dat veld gebeurt en de multifunctionaliteit. In navolging is elk zichzelf respecterend stadion in de wereld zich Arena gaan noemen: Allianz Arena, Arena auf Schalke, Arena Fonte Nova etc.

De financieringsopzet
Circa 25% van de financiering van de Amsterdam ArenA is tot stand gekomen door certificaten van aandeel uit te geven. Deze certificaten leverden allerlei rechten en waren er in allerlei prijsklassen, zodat iedereen kon participeren om zo het stadion van hun dromen mede mogelijk te maken. Dit was al een vorm van ‘crowdfunding’ van het eerste uur die nu veelvuldig wordt nagebootst.

Gebiedsontwikkeling
De ArenA is de aanjager geweest van de totstandkoming van een geheel nieuw entertainmentcenter van Amsterdam. De investering met publiek geld heeft daardoor voor de stad voor een prachtig rendement gezorgd. Deze ‘ontwikkelrol’ van een stadion is sindsdien regelmatig gekopieerd elders in de wereld.

Multifunctionaliteit
Sinds de realisatie van de ArenA wordt er bijna nergens meer gedacht aan een monofunctioneel stadion. Iedereen heeft wel door dat je zoveel mogelijk activiteiten moet ontplooien en zoveel mogelijk bezoekers moet aantrekken om een paar centen te kunnen verdienen. Dat heeft de ArenA aan de wereld (van de voetbalstadions) geleerd.

Betaalsysteem
De ArenA was het eerste ‘cashless’ gebouw. Er kan alleen met een ArenA-card worden betaald (en inmiddels ook door contactloos pinnen). Dit systeem is destijds geïntroduceerd met o.a. ABN AMRO uit veiligheids-, hygiëne- en transparantieoverwegingen.

Alle bovengenoemde ontwikkelingen zijn door Amsterdam ArenA Advisory BV wereldwijd (als consultant en operator van stadions) in de markt gezet. Vaak samen met onze Founders en Business Partners (zoals BAM, Philips en ABN AMRO).

Stewardingssysteem
In plaats van te werken met suppoosten en vrijwilligers is de ArenA vanaf de opening
begonnen met een stewardingsysteem. Betaalde en getrainde krachten in samenwerking met Randstad. Deze laatste heeft dit systeem op diverse plaatsen herhaald.

Herbezodingstechniek
Vanwege de grasproblematiek in de ArenA is in februari 1997 voor het eerst in de wereld direct gevoetbald op een vers neergelegde nieuwe grasmat. Dit systeem van herbezoden wordt inmiddels jaarlijks honderden keren herhaald in de wereld.

Grasgroeilampen
Ook vanwege datzelfde grasgroeiprobleem is de ArenA in 1998 voor het eerst gaan experimenteren in assimilatiebelichting boven het gras. Het bleek aan te slaan. Deze ontwikkeling is door o.a. SGL opgepakt, uitgewerkt en geperfectioneerd. En wordt nu wereldwijd in honderden stadions toegepast.

Revolutie
Dit is een beetje terugkijkend. Als we vooruit kijken, dan is er een revolutie van nieuwe dingen gaande. De wereld verandert met de lichtsnelheid. Het gedrag van consumenten, de wereld van sport, belangen van sponsoren, de eisen van overheden; alles gaat overhoop. Aan de basis van deze veranderingen staat - zoals eerder gezegd - de impact van de ontwikkeling van digitalisering en connectiviteit en de invloed die dat heeft op de grote thema’s als openbare orde en veiligheid, mobiliteit, scholing/werkgelegenheid, duurzaamheid etc., maar ook op de meer alledaagse werkzaamheden als beheer en onderhoud en de e-commerce. Daarnaast komt de circulaire economie steeds meer centraal te staan.

Hoe manifesteert zich die revolutie in de sportwereld ? Wel, in feite op alle terreinen, omdat alles datagestuurd wordt. Nu al worden massa’s data gegeneerd o.a. als gevolg van het gebruik van internet, de mobiele telefoon, social media, etc. Echter steeds meer worden mensen, auto’s, gebouwen en 'dingen' voorzien van slimme sensoren die specifieke zaken kunnen meten en die data 'uitzenden' naar een ontvanger. Via het ’internet of things’.

Enorme besparingen
Vroeger werd de olie van je auto elke 10.000 kilometer ververst. Nu bepaalt (een sensor in) de auto zelf of de motor toe is aan een doorsmeerbeurt. We gaan van ‘protocolgestuurd’ naar ‘datagestuurd’ onderhoud. Ook voor gebouwen en dus voor sportaccommodaties. Sensoren gaan bepalen of er schoongemaakt, onderhoud gepleegd, geschilderd etc. etc. moet worden. Dat vergt een investering in het ‘smart’ maken van je gebouw, maar dit gaat ook enorme besparingen opleveren in het onderhoud. Bovendien rijdt die auto je straks, zonder dat je iets hoeft te doen, vanzelf naar het stadion. De digitalisering krijgt dus ook een enorme impact op bereikbaarheid en mobiliteit.

Vroeger wisten we niet wie er naar het stadion zouden komen. Binnenkort beschikken we over alle data van de bezoekers die we volgende week mogen verwachten. We weten waar ze vandaan komen, hoe ze komen, hoe ze rijden als ze met de auto komen, hoe laat ze komen, waar ze parkeren, wat ze willen eten, wat ze willen kopen etc. etc. Daarom kunnen we voor die gasten hun hele dag vooruit plannen.

Comfortabel dagje uit
Ze hoeven niet meer in de file te staan, in de rij te staan voor de ingang, niet meer te wachten op hun drankje en hapje en na afloop rijden ze weer naar huis zonder oponthoud. Het wordt een data driven operatie, real time. Daardoor wordt je dag zo comfortabel dat je graag nog een keer terugkomt. Heel gunstig als je een accommodatie moet exploiteren.

Vroeger moesten we het hele stadion inrichten en voorzien van apparatuur omdat er misschien één promille van het totaal bestond uit ‘slechteriken’. Zeker na Parijs zijn de maatregelen dermate aangescherpt dat de benodigde bijbehorende investeringen in de miljoenen euro’s lopen. Binnenkort weten we precies wie er zich in de omgeving en in je gebouw bevinden en wie deugt of niet deugt. Maatregelen en faciliteiten zijn niet meer generiek- en protocolgestuurd, maar datagestuurd. We houden alleen die mensen in de gaten die we in de gaten moeten houden.

Transparant en stuurbaar
Door analyse van ‘big data’ en ‘open data’ wordt de wereld heel transparant en stuurbaar. Dat zal even wennen zijn, met name voor sommige sportbestuurders in sommige landen, maar als je niets te verbergen hebt en het past in de wet- en regelgeving in het kader van de Wet op de Privacy, dan lost het wellicht ook heel veel op en gaat het veel gemak, comfort en veiligheid bieden. Wie wil dat nou niet, als je lekker van sport wilt genieten?

Bovenstaande ontwikkelingen zijn onderwerp van studie, analyse, testen en toepassen in het Amsterdam ArenA Innovation Center. De ontwikkelingen spitsen zich met name toe op 4 aspecten:

• Operations (events & facilitair);
• Crowd Management inclusief safety & security;
• Fanexperience inclusief e-commerce;
• Mobiliteit (customer journey).

Het doel is om in 2020 twintig procent minder operationele kosten te maken, twintig procent meer inkomsten te genereren en de klanttevredenheid en klantbeleving met twintig procent te vergroten. Met onze Innovatie Partners worden alle nieuwe vindingen ook weer in de wereldwijde markt van de ‘sport venues’ gezet. In Amsterdam koppelen we innovatie, creativiteit en handelsgeest zoals gebruikelijk aan elkaar.