De vraag van Gerdo van Grootheest aan Ed Wallinga

De vraag van… Gerdo van Grootheest, wethouder sport in Maastricht
Aan… Ed Wallinga, wethouder Zorg & Welzijn, Sport en Wijkontwikkeling in Enschede

De vraag
De decentralisaties binnen beleidsvelden als zorg en gezondheid bieden kansen voor sport. Welke ervaringen heeft Enschede op het gebied van samenwerking tussen de beleidsvelden sport, zorg en gezondheid?

Het antwoord
Beste Gerdo. Je hebt gelijk dat samenwerking tussen de beleidsvelden sport, zorg en gezondheid met de op handen zijnde decentralisaties van wezenlijk belang is. Je stelling dat deze veranderingen in de zorg kansen bieden voor sport zou ik om willen draaien: sport biedt prachtige kansen voor de zorg. In Enschede zien we sport dan ook nadrukkelijk als middel, omdat sport vanuit zijn specifieke waarden actief bijdraagt aan het bevorderen van een gezonde leefstijl, vorming, sociale binding, economie en leefbaarheid.

In het Enschedese sportbeleid is lokale samenwerking al jaren gemeengoed. Dit beleid kenmerkt zich door de begrippen integrale aanpak, innovatief denken en interactieve werkwijze. De focus ligt wat ons betreft op het aan te pakken probleem van deze thema’s en niet op een doelgroep. De uitwerking is maatwerk, gerelateerd aan de beleving van de inwoners die met een probleem kampen.

Onze rol binnen het beleidsterrein sport zien we meer als activeerder en verbinder. We gaan daarbij uit van de kracht, kennis en bestaande netwerken in de samenleving. Wij schrijven minder voor, maar we zorgen er wel voor dat inwoners, verenigingen en bedrijven kunnen meedenken en -werken aan oplossingen. Vanuit dit beleid werken we al langere tijd samen met sportorganisaties (van sportvereniging tot commercieel), scholen (van primair tot universitair), zorginstellingen (zoals de GGD, jeugdzorg, ouderenzorg, consultatiebureau, gezondheidshoes), kinderopvang, speeltuinen, Centrum voor jeugd en gezin, jongerenwerk en welzijnswerk, woningcorporaties, wijkraden en media.

Een drietal voorbeelden

1. Vitaliteit en veiligheid voor ouderen
De Stichting Vitaliteit en Veiligheid Voor Senioren (VVVS) heeft een methodiek ontwikkeld om de vitaliteit van kwetsbare ouderen vanaf 65 jaar te vergroten, het aantal valongevallen te verminderen en de zelfredzaamheid te vergroten. Bij een huisbezoek wordt aandacht besteed aan gezondheid, bewegen en veiligheid in en om de woning. De ouderen volgen een cursus over valpreventie/technieken en krijgen een beweegaanbod voor het verbeteren van de conditie.

Door een gezondere leefstijl en een actieve deelname aan de samenleving kunnen ouderen langer zelfstandig blijven wonen. Een veilige woonomgeving en veel bewegen (ook in de vorm van sport) zijn hierbij essentiële voorwaarden. Naar verwachting leidt dit ook tot gezondheidswinst en daarmee tot tenminste uitstel van een zorgvraag.
Partners in dit project zijn twee zorginstellingen, welzijnswerk, een praktijk voor fysiotherapie, een zwembadexploitant, sportverenigingen en de Judobond Nederland.

2. Verbindingsmanager Jeugd
Talentontwikkeling is een belangrijk thema in Enschede: jeugd helpen om haar talenten optimaal te benutten en zo op te groeien tot sociaal vaardige en gezonde burgers die een goed perspectief hebben op de arbeidsmarkt. Er is een grote groep (zo’n 15%) die het risico loopt op (school- en sociale) uitval en/of in het zorgcircuit te belanden. Belangrijk in de aanpak zijn het scheppen van persoonlijke ontwikkelmogelijkheden, het bestrijden van vroegtijdig schoolverlaten en het versterken van sociale verbanden rondom deze risicojeugd. In deze pilot werd uitgeprobeerd welke rol sportverenigingen hierbij kunnen spelen.

Bij 18 sportverenigingen is een verbindingsmanager jeugd (VJ) aangesteld, afkomstig uit het jongerenwerk. Deze VJ had als taken de sportvereniging te adviseren en te ondersteunen bij het opzetten van nieuwe activiteiten voor deze jeugd; het kader te scholen op sociaalpedagogisch gebied; de vereniging vertrouwd te maken met de directe leefomgeving van de jeugd en een netwerk op te bouwen rondom zorg en welzijn.
In deze tweejarige pilot hebben de verenigingen via ‘learning by doing’ allerlei nieuwe activiteiten georganiseerd, zoals weerbaarheidstrainingen voor jonge moeders, AMA’S en allochtone leerlingen in voorbereiding op het VO; een aanbod voor jongeren in een sociaal isolement en voor jongeren met een agressieprobleem en een respectquiz voor C-jeugd.

Ook zijn nieuwe hulpmiddelen ontwikkeld, zoals de vormingspiramide (maatschappelijke vormingsactiviteiten per leeftijdsgroep, inclusief hun ouders), menukaart (overzicht van mogelijke maatschappelijke activiteiten en mogelijke partners daarbij) en de spelersprofielkaart (inzicht in de leefomgeving van het jeugdlid).
Er is samengewerkt met scholen, welzijnswerk, jeugdzorg, verslavingszorg, jeugdgezondheidszorg, het antidiscriminatiebureau en vluchtelingenwerk.

3. Gezonde kinderen in een gezonde leefomgeving
Het groeiende probleem van overgewicht vraagt om een integrale aanpak vanuit twee richtingen: gezond eten en sportief bewegen, gericht op zowel de kinderen als hun ouders. Het project GKGK ('Gesunde Kinder in gesunde Kommunen') is hiervan een geslaagd voorbeeld. Kinderen op de basisschool worden gestimuleerd om een actieve leefstijl aan te nemen ter bevordering van hun gezondheid. Hiervoor is een netwerk opgezet met betrokkenen uit verschillende sectoren: leerkrachten, ouders, gemeentelijke sportconsulenten, fysiotherapeuten, diëtisten, GGD, welzijnsorganisaties en sportverenigingen.

Samenwerking met sportorganisaties en niet-sportspecifieke partijen is onmisbaar voor de stimulering van sportdeelname en een gezondere leefstijl. Daarbij blijft de sportvereniging een belangrijke sportpartner, mits zij vitaal is. De Enschedese definitie van vitaal gaat daarbij verder dan landelijk veelal gebruikelijk is. De vitale sportvereniging is in onze ogen extern gericht. Naast de core business organiseert zij activiteiten voor niet-leden, samen met allerlei partijen in de wijk of de stad. De activiteiten kunnen gericht zijn op een tak van sport, maar het kan ook gaan om het aanbieden of dulden van andersoortige activiteiten. Op deze manier is de vereniging niet alleen een plek om te sporten, maar ook een ontmoetingsplek.

De meerwaarde van een vitale sportvereniging voor de samenleving vinden wij de bijdrage die de vereniging levert op het gebied van gezondheid, vorming (inclusief inburgering), participatie, tegengaan vereenzaming, arbeidsmarkt (re-integratie) en leefbaarheid. Bijkomende voordelen zijn dat sportverenigingen door hun laagdrempeligheid een groot bereik hebben en dat er door de inzet van vrijwilligers (eventueel met ondersteuning van een gekwalificeerde professional) mensen minder beroep doen op professionele zorg en welzijn. In de wetenschap dat we forse bezuinigingen in de zorg krijgen, zal het niet verbazen dat dit thema speerpunt van het sportbeleid blijft. Ook in de komende jaren.

Volgende keer de vraag van Ed Wallinga aan André de Jeu, directeur van Vereniging Sport en Gemeenten:
In de visie van VSG spelen sportorganisaties een belangrijke rol en treedt de overheid terug. Bij zwemvaardigheid ziet VSG echter ook een belangrijke rol voor de gemeenten. Kun je de visie van VSG nader onderbouwen?