De Olympische Spelen van binnenuit: bizar, bijzonder en briljant

door: Klaas Smink

Ik denk nog dagelijks met veel genoegen terug aan de Olympische Spelen. Wat was het een fantastische ervaring om erbij te zijn. Als vrijwilliger bij het voetbal heb ik het toernooi van begin tot eind van binnenuit meegemaakt. Bizar, bijzonder en briljant, dat waren voor mij de Olympische Spelen in Rio de Janeiro 2016. Braziliaans ook, maar daarover later meer. Al met al overheerst een geweldig gevoel. Plus het idee dat Nederland het grootste sportevenement ter wereld prima zou kunnen organiseren.

Voor Rio 2016 was ik nog nooit bij de Olympische Spelen geweest. Een tripje met het illustere woensdagmiddagvoetbalteam van NOC*NSF voor een potje tegen het IOC in Lausanne, dat was mijn meest olympische ervaring. Nadat het in Londen vier jaar geleden plotseling wel erg dichtbij kwam, ontstond het idee om me aan te melden als vrijwilliger voor de Olympische Spelen in Rio. Zo gezegd, zo gedaan en na het nodige lobbywerk besloot ook mijn broer Willem zich aan te melden. Uiteindelijk werden we allebei geselecteerd.

Zoals hier en hier eerder al op Sport Knowhow XL te lezen was wisten we beiden tot een paar weken van tevoren nog niet wat ons te wachten stond. De baai van Guanabara heb ik uiteindelijk niet schoon gevist, maar kunstgras knippen, dugouts plaatsen en handdoeken vouwen is ook niet verkeerd. Of boarding in elkaar zetten, teamtassen sjouwen en spelers en staf begeleiden naar kleedkamers of niet-gereserveerde stoelen in het stadion. En wat te denken van het dragen van de vlag bij de wedstrijden? Stuk voor stuk schitterende werkzaamheden.

Amateurisme achter de schermen
Dat we een aantal van dit soort dingen vlak voor de wedstrijden nog moesten doen, zegt in mijn ogen echter ook wel wat over het organiserend vermogen van Brazilië. Met onze groep van circa vijftig vrijwilligers en een stuk of acht betaalde coördinatoren en managers waren wij ervoor verantwoordelijk dat alles rondom het voetbaltoernooi in Rio de Janeiro (goed) geregeld was. En dat was een enorme klus. Omdat de Olympische Spelen maar eens in de vier jaar worden georganiseerd, zullen er ongetwijfeld altijd wel wat dingen niet helemaal gaan zoals bedoeld, bedacht of verwacht. Dat is vaak zo bij evenementen en ook helemaal geen probleem – soms zelfs de charme. Het is dan alleen wel van belang dat er zo snel mogelijk een adequate oplossing komt, helemaal bij de Olympische Spelen.

En dat was nou juist waar het begon te schuren: problemen werden niet of halfslachtig opgelost. Met name in het Olympisch Stadion (waar de eerste week van het voetbaltoernooi plaats vond) waren er behoorlijk veel problemen. Het brengen van ijs naar de kleedkamers is daarvan een treffend voorbeeld. Achter de schermen vond er iedere keer namelijk een heel circus plaats om ervoor te zorgen dat de teams op precies het juiste moment, precies de juiste hoeveelheid ijsklontjes kregen (zestig kilo). Dat wordt gebruikt door fysio’s en teamartsen, maar ook om cola koud te houden. Deze eervolle taak werd toebedeeld aan mijn Engelse collega Peter (‘The Iceman’) en mij. Het onhandige was alleen dat de zogeheten ‘iceroom’ zo’n tweehonderd meter bij de kleedkamers vandaan was. En dat de vriezer waarin het ijs ’s ochtends werd opgeslagen, helemaal niet werkte. Dus wanneer wij dan zakken ‘ijs’ naar de kleedkamers brachten, trokken we een spoor waar Hans en Grietje jaloers op zouden zijn.

Ondanks tal van suggesties (nieuwe vriezer, iceroom dichter bij de kleedkamers, golfkarretje om het ijs mee te vervoeren, ijs later leveren) was het onmogelijk om dit probleem structureel te verhelpen. Dat gold ook voor mijn accreditatie in Maracanã (waar het voetbaltoernooi na een week naartoe verhuisde). Daar moest ik dagelijks een dagpas ophalen omdat ik eerder niet de juiste accreditatie had gekregen. De ene dag duurde dit een stief kwartiertje, de andere dag was er een telefoontje met mijn manager voor nodig en kostte het anderhalf uur. Tel de lange dagen, de eindeloze afstanden, het vele wachten en de weinige waardering voor vrijwilligers bovenop en wellicht kun je je voorstellen dat de motivatie in ons team niet altijd maximaal was. Maar we gingen gewoon door.

Geweldige chemie tussen de gringo’s
Het zijn immers toch de Olympische Spelen, en gelukkig hadden we een prachtig clubje internationale collega’s. Het voordeel van zo’n intensieve rol is dat je veel met elkaar samenwerkt en echt een band opbouwt. En dat was fantastisch. Zo’n 85% van onze groep vrijwilligers was Braziliaans en sprak amper Engels. Ik spreek geen Portugees, wat soepele communicatie nog wel eens in de weg stond. Toch was iedereen daar maar voor één ding: onderdeel zijn van en een bijdrage leveren aan het grootste sportevenement ter wereld. En dat verbond ons.

Bovendien ontstond er een geweldige chemie tussen de gringo’s (de niet-Braziliaanse vrijwilligers): een Mexicaan waarbij je je niet kan voorstellen dat Trump er een muur omheen wil bouwen, een Deense gringo negro die gespecialiseerd is in selfievideo’s, een Engelsman en een Zwitser van wie de kinderen het huis al uit waren, een stuk of wat begeisterde Duitsers, een naar Miami geëmigreerde Hondurees met een zonnebril op zijn achterhoofd als handelsmerk en warempel, nóg een Nederlander van een jaar of dertig die werkt in de sportwereld.

Sluitingsceremonie als spectaculair slot
Met deze mannen (het voetbaltoernooi bleek toch nog hardnekkig veel mannen aan te trekken) hebben we geweldige avonturen beleefd, met de sluitingsceremonie als ultiem hoogtepunt. We hadden al eerder ontdekt dat een vrijwilligersoutfit en accreditatie vele deuren opent. Veel meer dan eigenlijk de bedoeling is, maar ook dat is volgens mij een kenmerk van grote internationale evenementen.

Toen het toernooi er eindelijk op zat, stond alleen de sluitingsceremonie nog op het programma. In Maracanã, het stadion waar wij twee weken hadden gewerkt. De speciale sticker die je nodig had voor de sluitingsceremonie was dan ook vlot verkregen, waardoor we soepel in het stadion belandden. Toen de geweldige ceremonie bijna ten einde was, bleken we zelfs gewoon op het veld te kunnen komen. We kenden de weg in het stadion en van serieuze controle was weinig sprake meer: te midden tussen atleten, dansers en danseressen en de nodige notabelen (de burgemeester van Rio ging echt als allerlaatste weg) was het één groot feest. Dorian keek dan ook raar op toen er plotseling ‘iemand van de organisatie’ in het Nederlands begon te praten.

En zo zijn er nog tal van onvergetelijke, verbazingwekkende, verrassende en hilarische momenten. Ze zijn hier helaas niet allemaal op te noemen, maar al met al was het een ongekend avontuur.

Nederland 2028: wie helpt er mee?
After all ben ik er bovendien – in tegenstelling tot Mark Rutte – van overtuigd dat Nederland prima in staat is om de Olympische Spelen te organiseren. Dat kan gewoon verspreid over het hele land, want – zo leerde ons avontuur bij de tijdrit – van de ene naar de andere kant van Rio kost ongeveer net zoveel tijd als van Delfzijl naar Terneuzen. Daar kan het dus niet aan liggen.

Ook ons organisatievermogen is absoluut groot genoeg om de Olympische Spelen aan te kunnen. Er is veel ervaring met grote evenementen, er zijn miljoenen sportliefhebbers en het vrijwillige verenigingsleven is nergens zo sterk verankerd als in Nederland. Dat biedt ook een uitgelezen kans om structurele maatschappelijke effecten teweeg te brengen, wat toch altijd een uitdaging is en blijft.

Qua stadions en infrastructuur zullen er ongetwijfeld aanpassingen gedaan moeten worden, maar ik ben ervan overtuigd dat wij in staat zijn om via innovatieve oplossingen de kosten daarvan zoveel mogelijk te beperken. Als we dat dan ook nog op een duurzame manier weten te doen, kunnen we als Nederland een voorbeeldfunctie vervullen in de organisatie van internationale mega-evenementen.

Dus wie helpt er mee om onze olympische droom weer nieuw leven in te blazen?

Klaas Smink studeerde Bedrijfskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen en Sportbeleid en sportmanagement aan de Universiteit Utrecht. Na periodes bij NOC*NSF en Vereniging Sport Utrecht werkt hij inmiddels als adviseur maatschappelijke ontwikkeling bij BMC. Daar houdt hij zich onder meer bezig met sportbeleid, subsidiebeleid en verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Voor meer informatie: klaassmink@bmc.nl.