De meeste stemmen gelden. Maar wat als niemand stemt?

door: Jeroen Weijermars

Democratie is een groot goed. De inrichting daarvan is gecompliceerd en kent vele varianten. Met het Oekraïne- en Brexit-referendum nog vers in het geheugen lijkt er een aanhoudende roep om meer te luisteren naar de kiezer, also known as 'het volk'. Het begint er alle schijn van te krijgen dat de huidige democratische structuren aan revitalisering toe zijn. Dat werpt tevens de vraag op of de manier waarop de democratie in sport is ingericht nog voldoet aan de wensen en eisen van deze tijd?

Na de Brexit werd er om het hardst geroepen dat de oudere generatie met hun stemgedrag feitelijk negatief had besloten voor de jongere generatie. De oudjes kozen massaal voor ‘leave’ terwijl de youngsters graag in de EU waren gebleven. Het beeld werd genuanceerder toen we zagen dat de jongeren soms met de helft minder gebruik maakten van hun stemrecht. Anders gezegd: ze kwamen gewoon niet stemmen. En in een systeem van ‘meeste stemmen gelden’ gaat bij niet opkomen je stem verloren. In een sportvereniging of -bond is dat niet anders. Einde analyse, einde verhaal?

Dat is mij voor Nederland Sportland toch te kort door de bocht. Wanneer blijkt dat bij het besturen van een vereniging - die in de oorsprong ‘vóór en dóór de leden’ is - een groot deel van diezelfde leden verstek laat gaan bij belangrijke inspraakmomenten dan raakt dat de kern van het bestaansrecht van de vereniging. Want tijdens dit soort momenten wordt het beleid van de club getoetst aan de missie en de visie van diezelfde club. Als daar de leden zichzelf niet aansluiten dan is het ‘voor en door de leden’ aan het vertroebelen. In het nationale publieke debat klinkt dan: 'de politiek is de aansluiting met de kiezer kwijt' en dat punt moet in sportland voorkomen worden.

Breed draagvlak creëren
Het is eenvoudig om te persisteren in de huidige vorm: jaarlijks een ALV waar het bestuur verantwoording aflegt over het gevoerde beleid en met een beetje ambitieus bestuur aanvullend tenminste een ledenvergadering waar de (strategische) plannen voor de korte en middellange termijn worden ontvouwd. Zo is het immers altijd gegaan en met een beetje doordrammen zal het voorlopig nog wel zo blijven. Maar wil je als bestuurder je plannen toetsen, verrijken en vooral draagvlak creëren voor diezelfde plannen is het zaak dat er een breed contigent van de vereniging de plannen kent en zich erover uitgesproken heeft. En of de klassieke vergadering in het clubhuis anno 2016 daar nog het geëigende medium voor is, waag ik te betwijfelen.
 
Als je in het land met lokale sportverenigingsbestuurders spreekt over ledenraadplegingen en inspraakavonden in de vorm van bijvoorbeeld Algemene Ledenvergaderingen klinkt vaak de frustratie door dat deze slechts door een handje leden worden bezocht. En doorgaans zijn dit handjevol leden de oudere populatie van de vereniging die uit betrokkenheid maar voor een belangrijk deel ook uit plichtsbesef de ALV bezoeken.

Internet biedt de mogelijkheid om welhaast elke vraag te formuleren en op maat aan te leveren bij ieder lid. Dat kan via enquêtes, ‘polls’ of door het openen van een discussie in een forum dan wel WhatsApp-groep. Bij de basis van een online gedachtewisseling of ledenraadpleging horen natuurlijk wel enige spelregels. Het kan nooit en te nimmer anoniem en de reguliere omgangsvormen van een goede dialoog horen in acht genomen te worden. Reaguurders voegen immers niets toe aan de discussie.

Online discussie
Daarbij moet worden opgemerkt dat het enorm lastig is te discussiëren via geschreven tekst. Het is nu eenmaal zo dat door het lezen en interpreteren van tekst zonder intonatie en lichaamstaal nuances kunnen wegvallen. Daar tegenover staat dat er beter online een lastig interpretabele discussie kan plaatsvinden dan helemaal geen discussie. Bovendien triggert een goed gemodereerde online discussie leden om uiteindelijk in een offline overleg - en dus van mens tot mens – bijdragen te leveren of populairder geschreven 'hun zegje te doen'. Is het gebruik maken van technologische hulpmiddelen om issues bespreekbaar te maken dan alleen op lokaal niveau van nut?

Er zijn meer mogelijkheden. De door NOC*NSF geformuleerde Sportagenda 2017+ meldt dat wij ons momenteel bevinden in een zeer snel veranderende samenleving. Dan is het onhandig dat de gemiddelde op leden gebaseerde sportorganisatie op nationaal niveau aanzienlijk minder slagvaardig is dan een onderneming die zich bezighoudt met sport.

Besluitvorming vormt daar een belangrijk onderdeel in. Terwijl bij bedrijven de besluitvorming doorgaans snel kan plaatsvinden – al was het maar omdat de beslissers tenminste vijf dagen per week beschikbaar zijn – is de stroperige meerlagenstructuur van de georganiseerde sport een behoorlijk vertragende factor in de besluitvorming. De huidige structuur heeft in het verleden de sport veel goeds gebracht maar dreigt nu een blok aan het been te worden.

Verdieping én besluitvorming
In dat licht helpen eerder genoemde online tools om op snelle en efficiënte manier leden te raadplegen. In dit geval de leden die de verenigingen representeren in bijvoorbeeld een bondsraad. Dit betekent niet dat reguliere bijeenkomsten kunnen worden afgeschaft maar wel dat deze vooral worden gebruikt voor verdieping én besluitvorming. Op die manier wordt ervoor gezorgd dat de voor de huidige tijd noodzakelijke snelheid wordt gemaakt en dit komt ten goede aan het product, of beter de dienst, zijnde de eigen sport.

Wanneer er sneller wordt gereageerd op de veranderende markt creëer je sneller meerwaarde voor de sport en dat is in het belang van de sportbeoefenaar en daarmee uiteindelijk de sport. Het vertrekpunt was immers: 'voor en door de leden'. Los van een aantal juridische hobbels zal het gebruik maken van online tools in zulke voorname en flink ingesleten processen ook wennen zijn. Koudwatervrees is geen organisatie vreemd en zeker bestuurders moeten in dit geval de kunst van het loslaten verstaan. Maar wil de bestuurder snel kunnen anticiperen op de veranderende samenleving en draagvlak over de gehele breedte - van jong tot oud - willen realiseren dan is het moment om democratische inspraakprocessen te revitaliseren nu daar.

Jeroen Weijermars is met Zjerom ondernemer in sportmanagement en sportmarketing. Daarnaast is hij als docent verbonden aan de Johan Cruyff University en geeft hij daar les op het gebied van sportmanagement, -marketing en -media. In zijn vrije tijd is hij lid van het bondsbestuur van het Koninklijk Nederlands Korfbalverbond (KNKV) met als aandachtsgebied marketing en communicatie. In 2014 behaalde hij zijn MBA Sportmanagement bij het Wagner Instituut te Groningen. Voor meer informatie: jeroen.weijermars@zjerom.nl, Twitter, Linkedin of www.zjerom.nl