De Kuip: géén soap, maar een echte ‘battle’ op inhoud

door: Jeroen van Tets

In tegenstelling tot de eerdere verwikkelingen rondom een nieuw nationaal ijsstadion, kan men de discussies rond de nieuwe plannen voor De Kuip (of de plannen voor de Nieuwe Kuip, zo u wilt) geen soap noemen, nu men zich beter op de werkelijke inhoud is gaan richten. Ruim een jaar geleden werd de actiegroep ‘Red de Kuip’ nog verketterd door de Feyenoord-familie (bestaande uit de BVO, SC Feijenoord en Stadion Feijenoord NV). De renovatieplannen zouden 'onwenselijk, amateuristisch en onuitvoerbaar' zijn. Inmiddels vinden zij de verder aangescherpte ideeën van Red de Kuip misschien wel verdienstelijk, maar in hun ogen niet voldoende perspectief bieden om met name de toekomstige (financieel-economische) ambities van Feyenoord te kunnen realiseren. Sinds de gemeente Rotterdam afgelopen zomer echter géén gemeentegarantie van € 165 miljoen wilde afgeven voor Feyenoord’s plannen voor 'Het Nieuwe Stadion' (HNS) is Feyenoord wel gedwongen om diverse plannen nog eens goed tegen het licht te houden.

Inmiddels heeft Red de Kuip haar renovatieplannen ook kritisch onder de loep genomen en aangepast. Dit in samenwerking met adviesbureau Hypercube en inmiddels ook gedragen door een sterk Rotterdams bouwconsortium. Vorige week werd deze aangepaste versie (kosten nu € 141 in plaats van € 117 miljoen) gepresenteerd tijdens een avond voor aandeelhouders van het stadion. De eerste reacties waren vooralsnog positief.

Van begin af aan bekroop je het gevoel dat de beide directies - van het Stadion en van Feyenoord - bewust hebben gekozen voor een geheel zakelijke benadering. Dat men daarbij het accent wilde leggen op een verstandelijke aanpak en de emoties trachtte uit te schakelen, is op zich niet onbegrijpelijk, omdat de emotionele factor altijd zeer onberekenbaar is. Maar in dit geval is het een grote misrekening gebleken. De Kuip en Feyenoord is altijd emotie! En dus zal je die factor ook altijd serieus moeten nemen, zelfs al zou je de daaruit voortvloeiende plannen (nog) niet goed genoeg vinden.

De door beide directies gekozen strategie om zich weinig open te stellen voor alternatieven en bovendien meestal 'niet bereikbaar voor commentaar' te zijn, is daarbij ook geen gelukkige gebleken. Daarmee werd de indruk gewekt dat men de andere geluiden niet wilde horen of onderzoeken. Inmiddels is wel duidelijk dat de renovatieplannen van Red de Kuip door velen wel serieus genomen (moeten) worden, waarmee echter nog steeds niet gezegd is dat dit ook de beste plannen zijn voor de toekomst van Feyenoord.

Behoud het goede
Wat Red de Kuip juist wél goed doet is de bereidheid te tonen om met alle betrokken partijen intensief en open te willen praten over de inhoud. Hun PR is goed en dynamisch en volledig gefocust op vergroting van draagvlak bij gemeente, supporters en ook het bedrijfsleven. Daarnaast kiest men voor een benadering ‘van onderaf’. Door allereerst het goede van het bestaande te willen behouden en van daaruit zich puur te richten op de noodzakelijke verbeteringen van al datgene wat nog niet goed (genoeg) is aan de huidige Kuip. Naast de toeschouwerscapaciteit (63.000, hetzelfde aantal als in een nieuw stadion) zal ook het aantal skyboxen sterk worden uitgebreid en bovendien worden deze business-units groter. De horeca- en hospitality faciliteiten voor het bedrijfsleven worden evenzo uitgebreid en verbeterd en vooral veel dichterbij het veld gepositioneerd, direct achter de tribunes. Door ook het Maasgebouw te vervangen door een groter gebouw dat direct aan de Kuip verbonden zit (zonder loopbruggen), worden kortere afstanden nog meer bevorderd. Met deze noodzakelijke kwaliteitsslag erkent ook Red de Kuip dat het vergroten van de businesspotentie van het stadion van het allergrootste belang is voor de toekomst. De aanpassingen van hun plannen zijn daar ook op gebaseerd.

Volgens Red de Kuip komt deze businesspotentie van het stadion hiermee op hetzelfde niveau als bij Het Nieuwe Stadion, althans qua vierkante meters. Maar de échte vooruitgang van Feyenoord wordt volgens Red de Kuip uiteindelijk bepaald door het geld dat 'op het veld' staat. Niet eens zozeer de totale omzet maar het budget voor de spelersgroep is volgens hen essentieel. Door modernisatie van De Kuip maakt het spelersbudget in de plannen van Red de Kuip een sprong van 11 miljoen naar minimaal 23 miljoen euro. In dat geval zou Feyenoord volgens de initiatiefnemers structureel in de top drie van Nederland meedoen én elk jaar Europees voetbal spelen. Red de Kuip gaat voor Feyenoord na de renovatie uit van een zogenoemde Euro Club Index-score van 2900 punten, vergelijkbaar met Benfica. Voor een volledig beeld: de totale begroting van Feyenoord zou in dat geval stijgen van 40 naar 80 miljoen euro. Tot slot zou het nieuwe stadion voldoende aantrekkelijk moeten zijn om kapitaal aan te kunnen trekken. Hypercube - de huiscijferaar van Red de Kuip - rekende uit dat het rendement in de 'basecase' uitkomt een boven-marktconforme 'internal rate of return' van circa 13% voor investeerders.

In elk geval zal het van groot belang zijn om bij de exploitatie realiteitszin te behouden. Niemand is gebaat bij luchtkastelen. Daarom komt er ook in de aangepaste plannen van Red de Kuip géén schuifdak over het stadion, maar het huidige dak wordt wel vergroot, zodat iedere toeschouwer droog komt te zitten. Dit was ook een eis van de KNVB, zodat interlands en bekerfinale ook in de toekomst weer in Rotterdam gespeeld kunnen worden.

Tenminste één rommelig seizoen
Toch blijven er nog een paar lastige kwesties over. Renovatie betekent voetballen in een bouwput met vele ongemakken en beperkingen voor de toeschouwers. In de planning van Red de Kuip wordt uitgegaan van een bouwperiode van veertien maanden, waarbij het grootste deel van de werkzaamheden in twee zomerstops zal plaatsvinden. Er zal veel gewerkt worden met prefab, zodat het publiek zo min mogelijk last zal ondervinden. Maar hoe je het ook wendt of keert, minstens één seizoen zal het toch een vrij ‘rommelige’ Kuip geven, wat ook de inkomsten, althans gedurende dat jaar, negatief kunnen beïnvloeden.

En dan is er nog de vraag wat we moeten met de uitspraak dat 'het stadion na renovatie zeker weer 25 jaar meekan'? Is dat voldoende? Of zit men over een kwart eeuw weer in hetzelfde schuitje, omdat de huidige Kuip dan toch echt definitief afgeschreven moet worden? Kan over 25 jaar de oude - uit twee ringen bestaande constructie - op relatief eenvoudige wijze ‘van binnenuit’ weer vernieuwd worden? Red de Kuip stelt dat ieder stadion na vele jaren wel weer een upgrade nodig zal hebben. Zoiets is een continu proces, ook bij relatief nieuwere stadions. Maar er kunnen bij een honderdjarige Kuip natuurlijk wel méér complicaties ontstaan, met mogelijk hogere kosten. Het zou kunnen dat hier de werkelijke achilleshiel zit van het in menig opzicht zo sympathieke renovatieplan van Red de Kuip.

Of toch nieuw?
Na de weigering van een gemeentegarantie broedt de Feyenoord-familie ondertussen ook op aanpassing van hun plannen voor een geheel nieuw stadion. Er is inmiddels een driemanschap benoemd, in de volksmond al de ‘Kuip-trojka’ geheten, die in het vervolg onder meer de – tot nu toe bepaald niet optimale – externe woordvoering over de stadionplannen voor hun rekening gaan nemen. Ondertussen lijken alle discussies een nuttige herbezinning tot gevolg te hebben. In plaats van het tot nu toe halsstarrig vasthouden aan één zaligmakend plan, gaan er nu zelfs geruchten dat er ook binnen de Feyenoord gelederen naar meerdere scenario’s wordt gekeken: van een vereenvoudigd nieuwbouwmodel tot wellicht zelfs een eigen renovatiemodel (!).

Het belangrijkste argument voor een geheel nieuw stadion zit hem in het uitgangspunt dat zulks pure noodzaak zou zijn om werkelijk een gezonde en stabiele financiële toekomst voor Feyenoord te kunnen garanderen. Voor de Feyenoord-familie is dit de absolute eerste prioriteit, terwijl de pleitbezorgers van renovatie het behoud van De Kuip als allereerste uitgangspunt hanteren. Om nu de waarde van dit financieel-economische argument te vergelijken met de emotionele waarde van het behoud van de oude Kuip, is een duidelijk gevalletje van ‘appels en peren’.

Door beide partijen is veel kennis en kunde ingebracht en dat maakt beide plannen ook van hoog inhoudelijk niveau. Dit is geen soap meer, maar een echte battle. Dat maakt de afwegingen echter niet eenvoudig. Te meer, daar er ook in de nieuwbouwplannen nog wel een paar flinke risico’s zitten. We zijn benieuwd of daar in de herziene plannen van Feyenoord ook wat aan gedaan is. Bij de plannen zoals deze er tot nu toe liggen kunnen in elk geval nog volgende kanttekeningen worden geplaatst.  

Ten eerste hangt er nog altijd een zweem van megalomane trekjes rondom Het Nieuwe Stadion. Het zou het modernste en vooral ook het allerduurste stadion in Nederland worden (> € 300 miljoen dat is bijna drie keer de prijs van de A’dam ArenA!) en soms leek het wel, alsof de directie daar zelfs iets te trots op was. De financieringslasten van een dergelijk bedrag drukken vanaf dag één zwaar op de exploitatie. Als men desondanks wil gaan voor het allerhoogste (meedoen in Europa) en denkt (of hoopt) dat naast voetbal ook allerlei mega-evenementen naar een Nieuwe Kuip zouden kunnen worden gehaald, dan is de angst voor iets te veel luchtfietserij niet zo vreemd. Met een Ahoy, ArenA, Gelredome, ZiggoDome, RAI en nog vele andere locaties binnen een straal van honderd kilometer, mag men met één, of twee concerten/evenementen per jaar al in zijn handen knijpen. Aan de andere kant: vergeleken met de aanvankelijke plannen van een nieuw stadion aan de Maas zijn de plannen voor Het Nieuwe Stadion natuurlijk al een stuk bescheidener.

Een tweede zwakke plek in de nieuwbouwplannen (althans tot nu toe) is de geringe transparantie waar het de geldstromen en de belangen betreft. Hoe lopen de diverse lijntjes? Maar ook vooral: zitten sommige lijntjes misschien al onlosmakelijk aan elkaar vastgeknoopt? Een bouwconcern (VolkerWessels) dat ook als financier zou moeten optreden en bovendien al veel van de plannen heeft voorgefinancierd, zet je niet zo eenvoudig meer buiten de deur. Er zijn al geruchten dat dit één van de redenen zou kunnen zijn dat de directies zich tot nu toe zo weinig flexibel en weinig open opstellen. En de vicieuze cirkel is nou juist dat zo´n opstelling weer leidt tot dergelijke geruchten.

München als voorbeeld
Opvallend genoeg zijn beide partijen steeds lovend geweest over de nieuwe Allianz Arena in München en noemen zij dit stadion vaak als goed voorbeeld. De beide plannen zouden ook een beetje dezelfde uitstraling krijgen als dit vrij nieuwe stadion, dat overigens op een geheel nieuwe locatie is gebouwd – ver buiten de stad – en bovendien de thuisbasis is van twee voetbalclubs: FC Bayern en TSV 1860 München. Des te opvallender dat in geen van de plannen überhaupt wordt gedacht aan de mogelijkheid om de nieuwe, dan wel gerenoveerde Kuip te exploiteren op basis van dit ‘Beiers model’ (zie hiervoor ook een eerder artikel op Sport Knowhow XL.

Nog een derde plan
Er bestaat eigenlijk ook nog een derde plan (van de BAM), namelijk: sloop en nieuwbouw op de huidige locatie. Omdat sloop van De Kuip nou juist het precaire punt is, lijkt dit plan de minste kans van slagen te hebben. Het heeft echter met de plannen van Red de Kuip gemeen dat op Varkenoord voor de Sportclub Feijenoord (die er in deze discussies meestal bekaaid afkomt), maar ook voor andere ontwikkelingen nog volop ruimte blijft.

Wanneer men erin zou slagen om - in plaats van sloop - zoveel mogelijk van de oude Kuip, inclusief de zo gigantisch belangrijke sfeer, te behouden en te renoveren, terwijl er daarnaast toch ook veel nieuwbouw wordt gepleegd (met name in de zogenaamde ‘schil’), dan zou hier misschien nog een kansje liggen voor zo’n plan. Iets dergelijks is trouwens al eens eerder vertoond met het oude Olympisch Stadion van Berlijn van 1936, dat compleet is gerenoveerd, doch geheel in haar oude stijl, waarna de WK finale van 2006 in dit nieuwe/oude stadion gespeeld kon worden. Helaas zit hier, zoals altijd, wel weer een nadeeltje aan: de kosten schieten dan flink omhoog.

Indien het echter zou kunnen voor beduidend minder dan € 300 miljoen en de vele betrokken partijen zouden hier allemaal enerzijds een steentje aan bijdragen en anderzijds een graantje van mogen meepikken, dan zou er misschien toch nog een leuk alternatief kunnen ontstaan. Een dergelijk scenario wordt bij het Thialf-stadion al aangeduid als: 'vernieuwbouw'. O jee, we komen nu toch niet alsnog in een soap terecht?
Gelukkig niet, want daarvoor is De Kuip inmiddels al teveel ‘serious business’.
 
Jeroen van Tets is sinds 2011 freelance debat-/ discussieleider en dagvoorzitter (‘Mr. Speaker’). Daarnaast schrijft Van Tets ook columns en opiniestukken in diverse media (‘Mr. Write’). Van Tets was van 2005 tot en met 2010 programmamanager Ruimte & Accommodaties bij sportkoepel NOC*NSF. Daarvoor werkte hij als manager gebiedsontwikkeling bij Arcadis Bouw en als sales manager bij Desso DLW Sports Systems. Voor meer informatie: jvantets@planet.nl of 035-623 2907/06-5335 5755.