De geur van gras | Over wedstrijdspanning en ouderbetrokkenheid

door: Loes Hortensius

Ik kom aanrijden bij de voetbalvereniging. Jongens in korte broekjes fietsen luid pratend om me heen richting clubhuis. Ik hoor een fluitje en het geluid van de training. Het is al langer licht, er waait een zachte lentebries. Ik ruik gras.

Ik snap de geur van gras. In de geur van gras ligt alles besloten. Het verlangen naar voetbal, het horen bij een club, het ritme van een voetbalseizoen. Je invulling van de week, jouw week. Waarin voetbal je leven is en je leven voetbal. De taal, de rituelen, de vanzelfsprekende invulling van de zondag. Van opa, op vader, op zoon of dochter. Het verenigingsleven.

Ik loop de kantine in. Er wordt een flesje sportdrank besteld, de geur van frituur. Ouders zitten in het zonnetje op de tribune te kijken naar hun kroost. Die trainen de benen uit hun lijf voor hun sport, hun club.

Als je inzoomt op een voetbalvereniging zie je de maatschappij in een notendop. Voetbal is onze volkssport. Ruim één miljoen mensen beoefenen de sport wekelijks. En bijna 17 miljoen mensen weten er alles van, vinden ze. In die minimaatschappij zoomen we even in op de ouders die op de tribune zitten. Die zitten daar vanuit oprechte betrokkenheid. De betrokkenheid bij het voetbal van hun kind. Maar ook vanuit de emotie voor de sport. Wanneer je als ouders naar een voetbalwedstrijd of een training kijkt, spelen er twee oergevoelens mee. De geur van gras, van de sport, de wedstrijdspanning. En dat van een ouder voor zijn kind.

Wedstrijdspanning
Als je nog nooit een voetbalwedstrijd hebt gevoeld dan kun je je bij die emotie waarschijnlijk niet veel voorstellen. Zelf heb ik een seizoenkaart voor, laten we zeggen, de beste club van Nederland. Het is namelijk mijn club. In het dagelijks leven geef ik trainingen in mijn mantelpakje en schrijf ik stukjes. In het stadion is dat een ander verhaal. Dan ben je onderdeel van iets groots en meeslepends, ga je op in de massa. Jouw massa want ze zijn voor jouw club. Kippenvel. De hartslag. Daar komen ze, jouw spelers, jouw club. Pas na de aftrap kan ik gaan zitten. Ook al zou ik het liefste de hele wedstrijd staan, van de spanning, van het gevoel dat een voetbalwedstrijd bij me oproept. Leg dat maar eens uit aan de collega’s op kantoor.

En met die emotie voor de sport staan ouders langs de lijn. Daarbij komt ook nog eens dat ouders vaak zelf hebben gevoetbald. Hoog of laag of net niet goed genoeg. In ieder geval zijn ze ervaringsdeskundigen en de beste stuurlui langs de lijn. Een gemiddelde wedstrijd van een amateurvereniging wordt daarom ook vaak voorzien van commentaar ware het een Champions League-wedstrijd in de beslissende ronde. Wedstrijdspanning voelt iedereen, ook al heb je alleen je zwemdiploma gehaald.

De onlosmakelijke band tussen ouders en kinderen
Maar er speelt nog een niet te onderschatten gevoel mee: dat van een ouder voor zijn kind. Verderop ga ik nader in op de dynamische driehoek. Eerst een voorbeeld: bij de intake op de nieuwe basisschool van mijn dochter, een zeer belangrijk moment voor ons, vroeg de adjunct-directeur in kwestie: 'is uw kind een volger of een leider? Ach nee ik zie het al: een leider!' En ze zette, nog voor ik of mijn dochter überhaupt een antwoord had kunnen konden geven, een kruisje op het formulier. Ik wilde nog geïrriteerd vragen of ze niet meer hokjes hadden waar mijn kind in gepropt kon worden, maar ik besloot me in te houden, niet gelijk stennis te maken nog voordat ze überhaupt op de school zat.

Wanneer het over je kind gaat, komt er een oergevoel los. Ik voel me als een leeuwin die haar welpjes moet verdedigen wanneer zoiets gebeurt. En dit is nog maar een heel klein voorbeeld. Want ik denk iets van school te weten maar van mijn kind weet ik alles en voor mijn kind wil ik goed zorgen! Daarnaast bezit ik een gezonde dosis eigenwijsheid en heb ik enige kennis op het pedagogisch vlak. Dus ga mij vooral niet vertellen in welk hokje mijn kind zit. Er zijn überhaupt niet genoeg hokjes om de kwaliteiten van mijn kind te benoemen in aan te geven. Sterker nog, mijn kind past niet in een hokje! En met die emotie voor hun kind staan ouders ook langs de lijn.

Een trainer heeft dus te maken met ouders die denken alles van het spel te weten. En alles van hun kind weten. Dan kun je weleens een lastige taak hebben tijdens het coachen van een wedstrijd. Want de trainer heeft zelf ook een plan. Een plan om de wedstrijd te winnen of om eens een andere speler op nummer 10 te laten spelen. Om de oefeningen uit de training nu op het wedstrijdveld toe te passen of om zoveel mogelijk pupillen te laten spelen. En dat weten de ouders niet (altijd). Die ruiken gras, zien een potje voetbal en kijken naar hun kind. Een hele horde oergevoelens langs de lijn dus. Uit alle lagen van de bevolking.

De dynamische driehoek en laat OMA thuis
Hoe kun je op een goede manier omgaan met ouders langs de lijn? Ten eerste moet ik dan iets vertellen over de dynamische driehoek en de band tussen ouder en kind. Wat een ouder ook doet, voor het kind is het altijd zijn ouder. En voor ouders geldt hetzelfde: er is een onlosmakelijke band tussen hen en hun kind. Op een vereniging komt er een derde persoon bij die iets gaat vertellen over hun kind: de trainer. Deze trainer, het kind en de ouders hebben allemaal hun eigen Opmerkingen, Meningen en Adviezen (OMA).

Het kind krijgt van twee kanten opmerkingen en aanwijzingen toegespeeld. Aan wie is hij loyaal? Naar wie luistert hij en welk advies moet hij dan in de wind slaan? Hoe komt deze verschillende ondersteuning zijn eigen leerproces ten goede? De lijnen tussen ouder, kind en trainer zijn contact- en communicatielijnen. Wanneer deze lijnen een evenwichtige situatie verbeelden, krijgt het kind de ruimte om zich te ontwikkelen, om te groeien. Die ruimte biedt veiligheid en uitdaging, geborgenheid en avontuur, aanhankelijkheid en zelfstandig wording. Dit is de dynamische driehoek. De opmerkingen langs de lijn van ouders veroordelen tegenover het kind door de trainer, brengt het kind in een loyaliteitskwestie. De keuzes van de trainer belachelijk maken als ouder, brengt het kind in verwarring. En het moge duidelijk zijn: dat komt de winst niet ten goede.

Om deze driehoek gelijkbenig te laten zijn is het belangrijk dat er informatie wordt uitgewisseld over denkwijzen, doelen en verwachtingen. Een goed begin is het halve werk: begin het seizoen met een avond voor ouders waarin de trainer zijn (tot dan toe goed verborgen) trainingsplan toelicht. Zijn werkwijze, zijn doelen, zijn verwachtingen van de pupillen en ouders. En waarin ruimte is voor ouders om hun verwachtingen te kunnen uitspreken en vragen te kunnen stellen.

Afstemmen
Een hele mooie toevoeging is als ouders ook kunnen aangeven aan de trainer wat de sterke kanten van hun kind zijn en waar hun kind moeite mee heeft, zodat de trainer dat ook kan meenemen in de manier waarop hij de instructie geeft bij de training. Afstemmen dus.

Voor een trainer is het ook goed om meer te weten over het kind dan alleen dat wat hij tijdens de training ziet. Ouders en trainer hebben als het goed is namelijk hetzelfde doel: plezier in voetbal en ontwikkeling voor het kind. Deze afstemming kan het begin zijn van een (samen geformuleerde) visie op ouderbetrokkenheid binnen de club.

Er is al veel te doen geweest over ouders langs de lijn en de termen die daarbij over het veld vliegen. Wellicht is dit een eerste aanzet om tot afstemming te komen. Informeren en communiceren. De driehoek dynamisch maken en niet statisch laten zijn. Dat betekent ook dat een club niet alleen informatie zendt naar ouders maar ook interactie met ouders aangaat. Wanneer ouders en trainer langs de lijn en op het veld vanuit diezelfde gedachten en gedeelde kennis, het kind aanmoedigen, zou het wel eens een stuk rustiger kunnen worden met de Opmerkingen, Meningen en Adviezen.

Oftewel: laat OMA thuis! Ook al houdt ze nog zoveel van de geur van gras.

Loes Hortensius is onderwijsadviseur, gespecialiseerd in coaching en ondersteuning van didactische vaardigheden en differentiëren. Daarnaast ondersteunt en adviseert zij bij het implementeren van Passend Onderwijs en het ontwikkelen van een goed pedagogisch klimaat binnen zowel het primair onderwijs als het voortgezet onderwijs. Zij is eigenaar van Hortensius training en advies en als pedagoog verbonden aan plezierinvoetbal.nl (in progress). Voor meer informatie: hortensius@hotmail.nl of www.hortensiustrainingenadvies.nl