De Boeman van het Bewegen

door: Peter van Tarel

Vandaag sprak ik met een zeer gewaardeerd sportprofessional over de stand van zaken rondom het bewegingsonderwijs. Beiden zijn we van mening dat het zeer matig gesteld is met de lichamelijke opvoeding van kinderen binnen het onderwijs. Licht geërgerd zegt ze: 'We vertellen allemaal hetzelfde verhaal. De grote namen uit de sportwereld, onderzoekers en zelfs politici. Onderzoeken bewijzen het nut van goed bewegen. En toch lukt het niet om een grote verandering teweeg te brengen. Hoe kan dat?'

Ik moet haar gelijk geven. Eenieder die zich ook maar een beetje heeft verdiept in het nut van goede bewegingsscholing kan niet anders dan concluderen dat goed kunnen bewegen enorm veel oplevert. Ik ga het niet allemaal benoemen, want dat doen we met elkaar al jaren. We struikelen over elkaar heen om duidelijk te maken hoe belangrijk bewegen is.

In een eerder schrijven pleitte ik voor de terugkeer van de vakleerkracht nieuwe stijl. Dit leverde veel positieve en bevestigende reacties op. Maar ik realiseer me ook dat dit niet de eerste keer is dat deze mensen enthousiast zijn over dit onderwerp. Ondanks velen die zich al ver voor mijn arbeidsleven hard maakten voor goed bewegingsonderwijs, is er nog geen ‘masterplan’ dat voorziet in investeringen aan de voorkant. Veranderingen komen meestal tot stand door noodzaak of inspiratie. Maar alle onderzoeken ten spijt is er nog steeds geen politieke noodzaak om er serieus werk van te maken.

Nee, ik ben van mening dat nog meer onderzoeken en cijfers niet zullen leiden tot verandering van de politieke agenda op dit gebied. Toch is dat waar steeds weer om gevraagd wordt: verdieping, ondersteunend onderzoek, overtuigende cijfers en gegarandeerde resultaten. Sorry dames en heren politici, maar de zin en onzin van sport en bewegen laten zich niet vangen in tabellen, grafieken en harde garanties. Alle onderzoeken die gedaan worden staven weliswaar het nut van sport en bewegen, maar nut is slechts een déél van de waarde. Want hoe meet je plezier of zelfvertrouwen? In welke grafiek plaats je herinneringen die vormend zijn geweest voor je ontwikkeling? En welke garanties kun je geven voor dromen die richting geven aan je keuzes?

Tijdens de feestdagen keek ik met mijn kinderen naar een geweldige film van Dreamworks Animation: De Vijf Legendes. Hierin nemen Klaasvaak, de Paashaas, Jack Frost (Koning Winter), de Kerstman en de Tandenfee het op tegen de Boeman, een duistere figuur die streeft naar een wereld vol angst om uiteindelijk zelf erkend te worden. Ik zal niet onder stoelen of banken steken dat ik met veel vermaak heb gekeken naar de film, maar vooral ook naar de gezichten van mijn kroost, dat zich tot het uiterste inleefde. Ik kon aan hun gelaatsuitdrukkingen zien wat zich in de film afspeelde. Pas later realiseerde ik me dat dat ik veel vaker soortgelijke gelaatsuitdrukkingen heb gezien. Waar? Rondom sportwedstrijden en op schoolpleinen!

Grenzeloos dromen
In de film was Klaasvaak de beschermer van dromen. Hij zorgde met een simpele handbeweging en wat slaapzand voor de meest fantastische en grenzeloze dromen. En dat is precies wat kinderen doen als ze praten over hun tak van sport. Bij een potje voetbal op een trapveldje in onze wijk speelt een Messi tegen een Robben. Bij onze turnvereniging traint een Yuri samen met een Epke. En in het volleybalteam van mijn zoontje speelt een Nimir Abdelaziz.

Deze kinderen dromen ervan om later de beste te zijn en toegejuicht te worden. Of het realistisch is maakt voor hen niet uit. Het is deze droom die ze buikkriebels bezorgt als ze de avond voor een wedstrijd in bed liggen. En deze droom wordt bij iedere tv uitzending van een topwedstrijd verder aangewakkerd. Dromen geven richting aan keuzes die nog gemaakt gaan worden. Ze zijn nodig om te evolueren. Zonder dromen verleg je geen grenzen. En nergens wordt dat zo duidelijk getoond als binnen sport, waar constant (eigen) grenzen worden verlegd.

Ook de andere animatiefiguren stonden voor bepaalde waarden. Zo bracht de Paashaas hoop en streefde de Kerstman bij ieder kind naar verwondering. Verwondering vraagt om een open en positieve houding. Ga voor jezelf eens na: wanneer heb jij je voor het laatst echt verwonderd? Bij mij was dat bij het EK Volleybal Dames in Ahoy afgelopen oktober. Ik heb met vele anderen vol verwondering staan kijken naar elfduizend fans die als een kloppend hart een enorme energieboost gaven aan de Dames van Oranje.

Maar ik heb het ook ervaren toen ik langs de lijn stond bij Jongens E10, waar ik met verwondering zag hoe een fysiek gehandicapt jongetje met enige regelmaat de bal toegespeeld kreeg van zijn teamgenootjes. Voor deze jongens was het blijkbaar geen issue dat hun medespeler wat slecht ter been is en meestal de bal kwijtraakt. Hij hoort erbij.

Herinneringen
De Tandenfee uit de film beschermde herinneringen, die werden opgeslagen in melktanden. Deze melktanden worden gevormd in de eerste levensjaren van een kind. Dat is ook de periode dat een kind voor het eerst min of meer bewust leert om te bewegen. Het ervaart dat bewegen moeilijk kan zijn (vallen en opstaan), maar ook veel plezier kan opleveren (ik kan bij het speelgoed!). Papa en mama pakken de rol van Tandenfee, door met enige regelmaat in woord en beeld via social media verslag te doen van de beweegkunsten van hun kind en daarmee herinneringen vast te leggen tot in de eeuwigheid.

De eerste stapjes, schommelen, fietsen, voetballen, een koprol, schaatsen, dansen; alles wordt geregistreerd. En zodra het kind lid wordt van een sportvereniging en ouder wordt, groeit ook het aantal sportgerelateerde herinneringen. Want terwijl (inmiddels) pa en ma zorgdragen voor het vastleggen van de belangrijkste wedstrijden, werkt de opgroeiende sporter volop aan het maken van herinneringen als speler, als hulptrainer bij de pupillen of als medeorganisator van het jeugdkamp. Om nog maar te zwijgen van alle gebeurtenissen tijdens het meerdaags toernooi. What happens in Doezum, stays in Doezum (voor de volleyballers onder ons).

Plezier in sport
De hoofdpersoon van De Vijf Legendes was Jack Frost. Zijn rol was om te zorgen voor sneeuwpret. Hij belichaamde het plezier. Want wat voor leven heb je zonder een lach? Sinds de intrede van het positief coachen zijn we allemaal op de hoogte van het belang van plezier in sport. Topsporters brengen in filmpjes de boodschap dat plezier de belangrijkste waarde is om te blijven sporten en zelfs om te kunnen presteren. Pierre de Coubertin zei het al: meedoen is belangrijker dan winnen. Ik betrap mezelf wel eens op de gedachte dat als je wint, je ook meedoet. Maar toch dient dat niet voorop te staan. En kijkend naar bewegende kinderen in de speeltuin, op het schoolplein of op het sportveld, realiseer ik me keer op keer dat het inderdaad om plezier gaat.

Maar niet iedereen beleeft plezier aan bewegen. Als je geen patroon hebt opgebouwd waarin bewegen een belangrijke rol speelt, kun je niet leunen op positieve herinneringen. Dat kan diverse oorzaken hebben, waarvan het ontbreken van goed bewegingsonderwijs een belangrijke is. Want hoe leuk is bewegen als je altijd als laatste gekozen wordt omdat je moeilijk beweegt? Of als je op doel moet staan omdat je altijd de bal kwijtraakt? Hoeveel plezier heb je aan tikkertje als je moeite hebt met rennen? En hoe voelt het om noodgedwongen te moeten toekijken hoe anderen in een boom klimmen?

Ik realiseer me dat kinderen met een handicap wel degelijk in staat zijn om plezier te beleven in het bewegen. Maar geldt dat ook voor de kinderen zonder handicap, maar met een late motorische ontwikkeling? Kinderen die niet aangeleerd krijgen hoe ze moeten bewegen? De kans is volgens mij reëel dat zij een angst ontwikkelen om mee te doen met bewegen en een aversie krijgen tegen sport. Zij creëren daarmee hun eigen Boeman van het Bewegen.

Waarde van sport
De waarde van sport en bewegen is complex en, anders dan het nut, niet of hooguit indirect meetbaar. De return on investment verschijnt niet op korte termijn en wordt niet zichtbaar binnen de sportbegroting. Het vraagt dan ook lef om keuzes te maken voor investeringen waarvan het resultaat niet gegarandeerd causaal aantoonbaar is en pas na meerdere regeerperiodes zichtbaar kan worden.

Wat wij nodig hebben zijn Vijf Legendes die strijden tegen de Boeman van het Bewegen. Mensen die zich hard maken voor de onmeetbare, maar o zo belangrijke waarden van sport en bewegen. Die keuzes durven maken voor investeringen in goed bewegingsonderwijs en daarmee helpen om kinderen een positief gedragspatroon aan te leren, gerelateerd aan bewegen. Mensen die niet constant op zoek zijn naar het nut van bewegen, maar naar de waarde ervan. Wie o wie durft het op te nemen tegen de Boeman van het Bewegen?

Peter van Tarel is ruim zestien jaar werkzaam bij de Nederlandse Volleybal Bond, momenteel als regiomanager. Hij heeft in die periode ruime ervaring opgedaan op het gebied van sportmanagement en met de diverse sportstimuleringsregelingen. Daarnaast is hij voorzitter van een Omnivereniging met ruim 700 leden en vader van drie sportende kinderen. Voor meer informatie: peter.van.tarel@nevobo.nl