Commentaar van... Joop Alberda

Joop Alberda was van 1992 tot 1996 bondscoach van de nationale herenvolleybalploeg met welk team hij in 1996 olympisch goud in Atlanta won. Na zijn carrière als volleybalcoach was Alberda van 1997 tot eind 2004 technisch directeur van NOC*NSF. Hij was verantwoordelijk voor alle sporttechnische zaken zoals innovatie, begeleiding, faciliteiten en olympische programma's.

Daarna werkte Alberda onder meer voor de Russische voetbalbond, als algemeen manager van de wielerploeg Cervélo Test Team, interim topsportadviseur bij de roeibond, technisch directeur bij de atletiekunie, technisch directeur bij de zwembond en technisch directeur bij de volleybalbond. Ook was Alberda een van de oprichters van NLcoach, belangenbehartiger van trainers en coaches in Nederland.

Hoe Artificial intelligence sport beter kan maken

Artificial Intelligence gaat onze maatschappij ingrijpend veranderen en dus ook de sport. Mensen zullen zich ertegen verzetten, maar er is geen ontkomen aan. ‘Als de holbewoners conservatief waren geweest, waren de conservatieven nog holbewoners’, zei wijlen Wim Kan ooit. Behoudzucht is een heilloze weg. Technologie heeft de sport in het verleden beter gemaakt en dat zal ook nu weer gebeuren. Natuurlijk kleven er aan iedere technologische vernieuwing ook nadelen, maar ik kijk toch vooral uit naar de voordelen die AI de sport kan bieden. Ik verwacht veranderingen op zeker drie belangrijke vlakken: ten eerste de arbitrage, ten tweede training en coaching en tot slot de verslaggeving. In deze column neem ik de arbitrage onder de loep. Later zal ik ook ingaan op die andere twee.

AI zal in de toekomst in tal van sporten een veel grotere bijdrage zal leveren aan eerlijke en correcte arbitrage dan de VAR nu al doet. Laat ik beginnen met het pareren van de even voor de hand liggende als onzinnige kritiek waarmee de verstokte oude garde ook probeerde de VAR tegen te houden. Het gebruik van videobeelden zou de autoriteit van de scheidsrechter op het veld ondergraven. Grotere flauwekul is nauwelijks denkbaar. De VAR is een hulpmiddel om eerlijke arbitrage te bevorderen en heeft dus exact hetzelfde doel als de scheidsrechter. Een arbiter die gebruik maakt van het feit dat de VAR de zaken vaak beter ziet dan hijzelf, kan er alleen maar beter van worden. Alles wat bijdraagt aan het beter handhaven van de regels, versterkt het gezag van de scheidsrechter.

Met geavanceerde technologie kunnen we menselijk falen bij het handhaven van de regels elimineren. In het volleybal hebben we tegenwoordig geen lijnrechters meer nodig omdat er technische middelen zijn die met absolute zekerheid kunnen constateren of een bal in of uit was en dat is eigenlijk maar een kleine stap. Stel je eens voor wat AI kan betekenen in jurysporten als turnen of kunstrijden. Het gaat om het correct uitvoeren van oefeningen. Daarvoor zijn criteria vastgelegd die met het blote oog moeilijk waarneembaar zijn, zeker als dat blote oog verschillende criteria tegelijkertijd moet waarnemen; lengte, breedte, hoogte, snelheid, rotatie, noem maar op. Hoe vaak hebben we in het verleden geen discussies meegemaakt en verdachtmakingen over mogelijk partijdige juryleden? Hoe mooi zou het zijn als we met AI voortaan volledig objectief kunnen beoordelen in hoeverre iemand heeft voldaan aan de gestelde criteria? En wat te denken van een sport als boksen? Met AI moet je exact kunnen vaststellen of een stoot raak was of niet.

Met AI kun je ook het enige nadeel van de VAR wegpoetsen. Op dit moment kost het vaak relatief veel tijd voordat de beeldanalisten hebben kunnen bepalen of iets buitenspel was of niet. In die tijd ligt de wedstrijd stil en daar is het publiek natuurlijk niet voor gekomen. Met AI moet het mogelijk zijn veel sneller tot een finaal oordeel te komen. De rol van de scheidsrechter zal verschuiven. Aangezien AI er niet naast zit, weten spelers dat het geen zin heeft om beslissingen aan te vechten. De man in het zwart (m/v) hoeft zich dus niet langer bezig te houden met het in toom houden van opgewonden en verongelijkte spelers. Hij of zij krijgt er wel een andere taak bij: uitleg verschaffen aan het publiek. Op het moment dat er een arbitrale beslissing wordt genomen en AI binnen enkele seconden kan bepalen wat het verdict is, is het aan de scheidsrechter om uit te leggen wat er is gebeurd en hoe het verder moet. In plaats van brandjesblusser en pispaaltje, wordt de scheidsrechter presentator en gastheer van het spektakel. Daar wordt toch iedereen alleen maar beter van?

Los van alleen het handhaven van de regels, kunnen we AI ook laten meedenken over het verbeteren van de regels. Als iemand als Marco van Basten voorstelt om eens te experimenteren met het afschaffen van buitenspel is de wereld te klein. Zoiets wordt meteen politiek gemaakt in de soms benepen wereld van sportbestuurders. Maar met AI hoeven we helemaal niet meer te experimenteren. We kunnen het gewoon aan AI vragen. Ooit hebben we buitenspel uitgevonden om aanvallend voetbal te bevorderen. Als we AI voeden met voldoende informatie kunnen we objectief zien of buitenspel in het moderne voetbal inderdaad bijdraagt aan aanvallender spel. Ik weet oprecht niet wat het antwoord zal zijn, maar ik ben heel nieuwsgierig.

In mijn eigen sport kennen we al heel lang de libero. Ooit is die positie ingevoerd om ervoor te zorgen dat ook minder lange sporters een belangrijke functie konden hebben in een team op topniveau. Maar waarom heeft die libero een ander shirt aan? En waarom mag hij of zij bijvoorbeeld geen bovenhandse set-up geven? Wordt de wedstrijd daar eigenlijk wel aantrekkelijker en spannender van? En bereiken we met de libero eigenlijk wel het effect waarvoor de regel ooit was bedoeld? Ook hier weer: laten we het vooral eens vragen aan AI.

Wat voor arbitrage geldt, geldt natuurlijk ook voor coaching. Zoals in ieder vak wordt ook in coaching AI gezien als een bedreiging van de menselijke kennis en kunde. Bepaalt straks AI welke speler een coach het beste kan inbrengen om een wedstrijd om te draaien? Ik zie het anders. AI is geen bedreiging, maar een kans. Zelf ben ik coach in ruste, maar ik ben bijna jaloers op de mensen die op dit moment met topsporters mogen werken. Zij hebben een zo veel groter arsenaal aan mogelijkheden om de kwaliteit van hun sporters te verbeteren. Daarover meer in een volgende column.

Joop Alberda