Commentaar van... Joop Alberda

Joop Alberda was van 1992 tot 1996 bondscoach van de nationale herenvolleybalploeg met welk team hij in 1996 olympisch goud in Atlanta won. Na zijn carrière als volleybalcoach was Alberda van 1997 tot eind 2004 technisch directeur van NOC*NSF. Hij was verantwoordelijk voor alle sporttechnische zaken zoals innovatie, begeleiding, faciliteiten en olympische programma's.

Daarna werkte Alberda onder meer voor de Russische voetbalbond, als algemeen manager van de wielerploeg Cervélo Test Team, interim topsportadviseur bij de roeibond, technisch directeur bij de atletiekunie, technisch directeur bij de zwembond en technisch directeur bij de volleybalbond. Ook was Alberda een van de oprichters van NLcoach, belangenbehartiger van trainers en coaches in Nederland.

Medio 2020 publiceerde Joop Alberda samen met een aantal andere prominenten - onder wie Louis van Gaal en prof. Erik Scherder - een pamflet waarin ze het kabinet opriepen om werk te maken van een gezonde samenleving: 'een Nederland waarin een leefstijl met bewegen en sport de norm is, mensen bewuste voedingskeuzes maken en welvaartszieken en ouderdomsziektes zoveel mogelijk worden voorkomen'. Over de hervorming van Nederland in die richting en de positie die sport daarin zou kunnen of moeten innemen, daarover laat Joop Alberda voor Sport Knowhow XL met de nodige regelmaat zijn kritische blik gaan.

Elke oplossing genereert een nieuw probleem

Er lopen steeds meer mensen om een sportman of vrouw heen. Een topprestatie is de optelsom van vele factoren. In de loop der jaren hebben zich vanuit verschillende vakgebieden steeds meer specialisten gemeld die een steentje bij kunnen dragen. Naast de coach is er een conditietrainer, een fysiotherapeut, een voedingsdeskundige en afhankelijk van de sport komen daar nog wetenschappers bijvoorbeeld waar het gaat om materialen of windtunnels, je kunt het zo gek niet bedenken. En natuurlijk zijn er videoanalisten, statistici en niet te vergeten de mentale begeleiding. Wie houdt het overzicht? Want we moeten niet vergeten dat alles met elkaar samenhangt. De mens is niet opgebouwd uit losse inwisselbare legosteentjes. Als je aan de ene knopt draait, veranderen er ook dingen op andere plaatsen.

Het managen van al die verschillende specialismen zonder het geheel en het uiteindelijke doel uit het oog te verliezen, stelt inmiddels grote eisen aan de managementcapaciteiten van een hoofdcoach of zelfs van de individuele sporter, die toch uiteindelijk de spil is waar het allemaal om draait.

Ook de mentale kant van topsport is steeds verder gespecialiseerd. In de jaren zeventig en tachtig was daar eigenlijk voor het eerst echt aandacht voor. Toen dacht iedereen op een gegeven moment zelfs dat alles draaide om de mentale aspecten. Daar zijn we op teruggekomen. Paul Wylleman heeft het begrip prestatiegedrag geïntroduceerd. Welke gedrag hoort bij topsport en welk gedrag draagt bij aan betere prestaties? Dat is breder dan alleen de mentale aspecten. Dat is zowel een logische ontwikkeling als een open deur. We weten natuurlijk al heel lang dat lichaam en geest met elkaar verbonden zijn.

Omdat topsport niet los staat van de maatschappij, zien we nu een ontwikkeling waarbij welzijn en welbevinden steeds belangrijker worden. Daarom is het logisch dat we een accentverschuiving zien waarbij ook naar welzijn en welbevinden gekeken wordt als het gaat om prestatieverbetering. NOC*NSF heeft zelfs een hoofdexpert prestatiegedrag en mentale gezondheid in dienst, die zich ‘richt op een interdisciplinaire aanpak om topsporters beter te maken’.

Dat sluit natuurlijk aan bij het verdriet dat we de afgelopen jaren hebben gezien in de turnwereld, maar het kantelt weg bij de prestaties. Er wordt vooral gekeken naar hoe je op een aangename manier het vak topsport kunt bedrijven. Topsport is een vak en daarbij horen uiteraard menselijke waarden, maar de eisen zijn hoog en de carrières zijn kort. Het is een snelkookpan van persoonlijke ontwikkeling. Maar je mag en kan de maatschappelijke trends niet negeren. Sporters wonen immers in de context van die samenleving.

De complexiteit van de mens en de topsporter wordt steeds verder ontleed. Daar schuilt ook een gevaar in. Vanuit een holistische benadering bestaat er namelijk niet zoiets als mentale training. Natuurlijk, als je traint ben je ook mentaal bezig, maar je traint alles tegelijk, fysiek, techniek, tactiek en daar komen ook mentale aspecten bij kijken. Hoeveel mensen er ook omheen zitten, aan hoeveel knoppen er ook wordt gedraaid, ieder mens en iedere topsporter heeft individueel maatwerk nodig. Hoe groter we de cirkel om de topsporter heen maken, hoe lastiger het wordt die hele machinerie af te stellen op de behoeften van dat individu, want met elke oplossing genereer je weer een nieuw probleem.

Joop Alberda