Commentaar van... Joop Alberda

Joop Alberda was van 1992 tot 1996 bondscoach van de nationale herenvolleybalploeg met welk team hij in 1996 olympisch goud in Atlanta won. Na zijn carrière als volleybalcoach was Alberda van 1997 tot eind 2004 technisch directeur van NOC*NSF. Hij was verantwoordelijk voor alle sporttechnische zaken zoals innovatie, begeleiding, faciliteiten en olympische programma's.

Daarna werkte Alberda onder meer voor de Russische voetbalbond, als algemeen manager van de wielerploeg Cervélo Test Team, interim topsportadviseur bij de roeibond, technisch directeur bij de atletiekunie, technisch directeur bij de zwembond en technisch directeur bij de volleybalbond. Ook was Alberda een van de oprichters van NLcoach, belangenbehartiger van trainers en coaches in Nederland.

Medio 2020 publiceerde Joop Alberda samen met een aantal andere prominenten - onder wie Louis van Gaal en prof. Erik Scherder - een pamflet waarin ze het kabinet opriepen om werk te maken van een gezonde samenleving: 'een Nederland waarin een leefstijl met bewegen en sport de norm is, mensen bewuste voedingskeuzes maken en welvaartszieken en ouderdomsziektes zoveel mogelijk worden voorkomen'. Over de hervorming van Nederland in die richting en de positie die sport daarin zou kunnen of moeten innemen, daarover laat Joop Alberda voor Sport Knowhow XL met de nodige regelmaat zijn kritische blik gaan.

Wat is topsport?

Ik was niet de enige die met zijn oren zat de klapperen toen Pieter van den Hoogenband het behalen van medailles als olympische doelstelling wilde verruilen voor het vertellen van verhalen. Zijn woorden waren verkeerd geïnterpreteerd, zo bleek een paar dagen later. Technisch directeur André Cats vertelde op de website van NOC*NSF dat het in Parijs toch echt wel om de medailles gaat. Vorige week voelden Cats en de algemeen directeur Marc van den Tweel zich bovendien genoodzaakt te reageren op een interview met Matthijs van Nieuwkerk in NRC Handelsblad: ‘Geen misverstand: verhalen zijn belangrijk, binnen en buiten de sport. Maar de veronderstelling dat Team NL - onze sporters in Oranje - niet meer in de eerste plaats voor medailles zouden gaan, klopt echt niet. Dat is de bakker vragen of hij geen brood meer bakt.’

Gecorrigeerd van hogerhand. Het was dus een uitglijder van Pieter van den Hoogenband en niet zijn eerste. Dat heeft te maken met het feit dat de rol van chef de mission is teruggebracht tot een ceremoniemeester. In de tijd dat ikzelf technisch directeur was bij NOC*NSF waren André Bolhuis, Jan Loorbach en Ard Schenk chef de mission. Zij hadden een nadrukkelijke rol in het bedenken van nieuw topsportbeleid met de olympische ploeg als aanjager. Met Charles van Commenée en later Maurits Hendriks kwam daar verandering in. De organisatie werd professioneler en zij combineerden de rol van technisch directeur en chef de mission. Na de Spelen van Rio de Janeiro, het gedoe rond Yuri van Gelder en de kritiek op de losersvlucht is dat weer uit elkaar getrokken. Van den Hoogenband is chef de mission, maar het beleid wordt bepaald door de directie. Het is prachtig dat Van den Hoogenband een rol heeft als de ultimate olympic athlete, maar hij draagt geen verantwoordelijkheid. Hij mag er net als de Koning wel iets van vinden, maar hij mag niet voor zichzelf praten. Dat is de constructie.

En ja, natuurlijk strijden sporters om medailles. Hoe moet je anders überhaupt atleten selecteren voor de Spelen? Op basis van een spannend verhaal? Het IOC ziet ons aankomen: de top 8 verhalen… Je zult toch echt aan de limiet moeten voldoen. Overigens leeft de sport natuurlijk wel van de verhalen, maar dat is nooit anders geweest. Mensen kijken naar topsport omdat ze zich ermee identificeren. De kracht van sport is dat iemand op weg naar de top altijd wel ergens gestruikeld is. Verhalen van mensen gaan over hoogte- en dieptepunten. Die worden geaccentueerd door de topprestatie en daar herkennen mensen zich in. Dat inspireert. Tegenwoordig verkopen sporters hun verhaal via allerlei sociale media zelfs vaak al voordat ze tot een topprestatie komen. Het is een verdienmodel.

Ik denk dat je de uitspraken van Van den Hoogenband moet zien in een bredere maatschappelijke context. We leven in een tijd van hypes en de sportwereld worstelt met de definitie van topsport in een land waarin iedereen gelijk moet zijn. Veiligheid en druk zijn zaken waar we als samenleving mee in onze maag zitten. Ik vind niet dat we uit het oog moeten verliezen dat we ook nog altijd in een democratie leven. Topsport is vrijwillig. Je weet waar je aan begint. Het brengt druk met zich mee (als privilege en niet als last) en als je daar niet tegen kunt, moet je hulp zoeken of niet meedoen. Die hele discussie over verhalen en medailles komt voort uit het ongemak dat deels inherent is aan topsport, en nu zien we dat de sport zichzelf soms kwijtraakt op zoek naar een nieuw evenwicht. Op 29 september presenteert Charles van Commenee een boek waarin hij ingaat op het wezen van topsport. In hoeverre is topsport anders dan andere activiteiten? Hoe werkt de internationale topsport en hoe kijken we daar in Nederland tegenaan? Wat is topsport? Ik ben benieuwd wat dat teweeg zal brengen.

Joop Alberda