Commentaar van... Gerard Dielessen

Gerard Dielessen (1955) stopte direct na de Olympische Spelen van Tokyo in 2021 als algemeen directeur van sportkoepel NOC*NSF. Hij was daar eindverantwoordelijk vanaf mei 2010. Daarvoor was hij ruim zeven jaar algemeen directeur van de NOS. Inmiddels is hij met pensioen. Of zoals hij zelf zegt: ‘Gestopt, maar nog lang niet klaar.’

Dielessen is momenteel voorzitter van de Raad van Toezicht van RTV Drenthe, lid van de Raad van Toezicht van Omroep MAX en voorzitter van de Stichting Alpe d’HuZes. Daarnaast adviseert hij bedrijven en organisaties op het gebied van modern leiderschap. Hij schreef sinds zijn pensionering inmiddels twee boeken: ‘Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen’ (2023) en ‘Dapper Leiderschap’, dat onlangs is uitgekomen. Voor meer informatie daarover, zie hier. In de komende periode zal Gerard Dielessen voor Sport Knowhow XL regelmatig een column schrijven over sport, media en leiderschap.

Sport bij de publieke omroep zou meer moeten zijn dan alleen winnen of verliezen

Laat ik beginnen met een bekentenis: sinds enige tijd blijf ik niet zo vaak meer thuis voor NOS Studio Sport op zondagavond 19.00 uur waarin de samenvattingen van de eredivisiewedstrijden worden getoond. Dat gedrag is er de afgelopen jaren een beetje ingeslopen. Terwijl ik als sportliefhebber, en ik weet dat het een cliché is, ben opgegroeid met ‘het bord op schoot.’ Mijn vader was hartstochtelijk DOS-supporter en nam mij als kind altijd mee naar Galgenwaard in Utrecht. Ik moest dan over het hek klimmen, zodat hij een gulden bespaarde. Zelf had-ie een seizoenkaart. Het was in de tijd van Tony van der Linden, Martin Okhuysen en Humphrey Mijnals. En dan op zondagavond om zeven uur stipt Sport in Beeld.

Ik wist toen niet dat ik later hoofdredacteur zou worden van NOS Studio Sport, laat staan directeur van de hele NOS. Dat was in het eerste decennium van deze eeuw. De NOS, toch wel het mooiste bedrijf van Nederland, zeg ik altijd. Mijn loyaliteit aan de NOS is nog steeds onverminderd groot.

Het voelt dan ook een beetje als ‘verraad’ dat ik lang niet meer altijd iedere zondagavond om 19.00 uur afstem op misschien wel het meest bekende publieke omroepprogramma sinds de televisie de huiskamers veroverde in de jaren zestig van de vorige eeuw.

Mijn zogenoemde ‘verraad‘ zal er niet toe hebben geleid dat NOS Studio Sport op zondagavond zeven uur nu toch wel een beetje ter discussie staat. Ik hoor namelijk van meer sport- en voetballiefhebbers dat ze niet altijd meer kijken naar het samenvattingenoverzicht van het eredivisievoetbal. De reden is duidelijk: in deze digitale samenleving weet je real time wat er gebeurt in de wereld. Of het nu om een kabinetscrisis, de oorlog rondom Gaza of de eredivisiewedstrijden gaat. Zonder dat je de uitslagen weet voor de televisie gaan zitten komt niet meer voor, wat mij betreft. En ik ben niet de enige.

Mediagebruik ingrijpend veranderd
Door alle digitale mogelijkheden is het gebruik van media de afgelopen ruim twintig jaar ingrijpend veranderd. Jongeren kijken nauwelijks of eigenlijk helemaal niet meer naar de televisie. De mobiele telefoon - met alle (social media) apps, streamingmogelijkheden en real time interactiemogelijkheden - vormt hun belangrijkste informatiebron. Onderzoeken tonen daarnaast aan dat ook het oudere publiek steeds minder bereid is om op hun beurt willen wachten totdat er iets voorbijkomt waar ze naar willen kijken.

Ik snap daarom ook wel dat MAX–directeur Jan Slagter de vraag opwerpt of het nog wel wijs is dat de publieke omroep elk jaar pakweg 20 à 25 miljoen euro op tafel te legt om de samenvattingen te mogen uitzenden, terwijl er ruim 100 miljoen op het budget van de publieke omroep moet worden bezuinigd. Een goede inhoudelijke discussie hierover is altijd goed.

Toch eerst even de feiten. De Eredivisie CV (onder leiding van mijn opvolger bij de NOS Jan de Jong) verkoopt het eredivisie-samenvattingspakket met ingang van het nieuwe seizoen tot 2030. In dit pakket zitten óók de samenvattingen van de eredivisie dames, de live radiorechten en de onlinerechten. De koper kan direct na afloop van een wedstrijd een samenvatting online zetten. Niet onbelangrijk om te weten.

Als lid van de raad van toezicht van Omroep MAX heb ik ‘mijn’ omroepbaas wel gezegd dat de discussie over de voetbalsamenvattingen wat mij betreft vanuit een breder perspectief moet worden gevoerd. Namelijk: hoe zouden we in dit tijdsgewricht de publieke externe pluriformiteit willen definiëren? Met andere woorden: hoe ziet het media-aanbod van de Nederlandse publieke omroep er in de volle breedte uit in de toekomst? Hoe creëren we een programma-aanbod (online en lineair) waarin uiteenlopende perspectieven, meningen en achtergronden in de samenleving worden weerspiegeld? Als je dat weet kun je vaststellen of het samenvattingspakket, zoals boven omschreven, dan nog wel binnen de kaders van die definitie passen. Dat is hoe ik er tegenaan kijk.

Het is overigens nog maar de vraag of de Eredivisie CV wil wachten op de uitkomsten van het toekomst- en bezuinigingsdebat, waarover de omroepbazen de komende tijd zullen discussiëren. Dat gaan we zien.

Ik hoop dat ‘Hilversum’ het ook gaat hebben over de wat je van de publieke omroep, en vooral de NOS, mag verwachten als het om sportberichtgeving in het algemeen gaat. Even los van de eredivisiesamenvattingsrechten van het voetbal.

Bescheiden voorzet
Ik doe alvast een bescheiden voorzet. De live verslaggeving van grote sportevenementen zoals de EK’s en WK’s voetbal, de wedstrijden van de het Nederlands voetbalelftal, Tour de France, de Olympische Spelen passen wat mij betreft uitstekend bij de publieke omroep. Ook in de nieuwe definitie van publieke externe pluriformiteit zou het zo moeten zijn dat de live sportverslaggeving bij de publieke omroep (NOS) blijft.

Miljoenen mensen raken geïnspireerd door de prestaties van ‘hun’ (TeamNL-)atleten, waardoor een belangrijke bijdrage wordt geleverd aan de sociale samenhang in ons land. Vooral als je daar live getuige van kunt zijn op een groot scherm en daarvan een ‘online vertaling’ wordt gemaakt, zodat ook een breder en jonger publiek wordt bereikt.

De NOS zou als publieke taakomroep de professionele en financiële mogelijkheden moeten hebben om die prestaties van goede context te voorzien. Door het maken van achtergrondprogramma’s, interviews, reconstructies en -reportages. Dat is waar de publieke omroep voor is. De commerciële mediabedrijven slagen daar in ieder geval veel moeilijker in, vanwege de hoge kosten.

Winnen en verliezen
Sport is winnen en verliezen. Maar niet alleen. Er zijn heel veel verhalen te maken voordat (en nadat) er is gewonnen of verloren. Aan sport als belangrijk maatschappelijk fenomeen wordt naar mijn idee veel te weinig aandacht besteed op televisie, radio, online etc. Goed, er zijn veel praatprogramma’s op televisie en radio waarin ik vooral journalisten hoor vertellen wat ze vinden. Zowel bij de publieke omroep als de commerciëlen. De meningenfabriek draait ook hier op volle toeren. Pff. Jammer.

Individuele succesvolle atleten hebben inmiddels hun eigen weg naar hun publiek gevonden met vaak enorme aantallen volgers op hun eigen digitale kanalen. Zo heeft schaatsster Jutta Leerdam alleen al zo'n vijf miljoen volgers op Instagram. Dat komt omdat vooral het jongere publiek is geïnteresseerd in wat die atleten bezighoudt. Hoe ze omgaan met wedstrijdspanning, wat ze de hele dag doen behalve trainen en slapen, wat hun favoriete mode is, wat ze drijft en ga zo maar door. Interessante verhalen, die ook best door de publieke omroep verteld mogen worden.

Verder constateer ik teleurgesteld dat verhalen, nieuws, reconstructies en achtergronden over de maatschappelijk impact van sport eigenlijk helemaal zijn verdwenen bij de publieke omroep. Verhalen die een langere houdbaarheidstermijn hebben, die je gemakkelijk online terug kan vinden op de verschillende platforms.

Ook denk ik wel eens een beetje weemoedig terug aan de tijd dat NOS Studio Sport prachtige sportdocumentaires maakte. Over de judofamilie Van der Geest in 2004 (Een Sterke Band). Over zwemster Inge de Bruijn (2004, Keerpunt van een Kampioen). Over wielrenners Bauke Mollema en Laurens ten Dam die trainen in de ijle lucht (2014). Of over de Tour van Tom Dumoulin van 2020. Code Geel, prachtig gemaakt door Kees Jongkind en collega’s. Ik zie ze niet meer helaas. Voor de liefhebbers: hier is nog een aantal sportdocu’s te zien van NOS Studio Sport.

#SeAcabo (Het is klaar)
Tegenwoordig ben ik aangewezen op bijvoorbeeld streamer Netflix, met prachtige verhalen over de legendarische basketballer Michael Jordan: The Last Dance (2020), Simone Biles Rising (2024) of de indrukwekkende documentaire over de Spaanse voetbalvrouwen #SeAcabó, over de omstreden kus van bondsvoorzitter Rubiales.

Nu snap ik ook wel dat de Nederlandse publieke omroep er niet voor is om documentaires te maken over deze aansprekende buitenlandse voorbeelden. Maar deze pareltjes zijn wel een inspiratiebron voor Nederlandse verhalen, die nog niet zijn verteld. Of voor het volgen van atleten op weg naar de winterspelen in Milaan of zomerspelen in LA. Verhalen over hun overtuiging, hun opofferingen, hun teleurstellingen en vreugde. Hun droom.

Eén van de laatste prachtige sportdocumentaires die ik heb gezien was die over Louis van Gaal: Louis (2022). Intiem, indringend en ontwapenend. Uitgezonden bij Omroep MAX. Gemaakt door filmmaker Geertjan Lasse. Op initiatief van Jan Slagter trouwens, die vele uren besteedde om een vertrouwensband met Louis van Gaal op te bouwen, waardoor uiteindelijk zo’n mooi document kon ontstaan. Het resultaat daarvan is pas echt ‘publieke omroep.’

Gerard Dielessen